Sıfır Atık vizyonunda kritik eşik: Zorunlu Depozito Yönetim Sistemi

Market raflarındaki cam, PET ve alüminyum içecek ambalajlarının üzerindeki "Depozito" logoları artık tüm satış noktalarında karşılık buluyor. Tüketiciler, satın aldıkları içeceklerin bedeline ek olarak ödedikleri depozito ücretini, boş ambalajları "Depozito İade Noktaları"na (BYS) teslim ederek geri alabiliyor.

Sistem kapsamında alışveriş merkezleri, zincir marketler, üniversiteler ve kamu kurumları gibi yoğun kullanılan alanlara yerleştirilen iade makineleri ve manuel toplama noktaları hizmet veriyor.

Tüketiciler, iade ettikleri her bir ambalaj için belirlenen tutarı, akıllı telefonlarına indirdikleri "E-Cüzdan" uygulaması üzerinden anında bakiyeye dönüştürebiliyor. Kazanılan bu tutarlar, anlaşmalı marketlerde alışverişte kullanılabildiği gibi, ulaşım kartlarına da yüklenebiliyor.

Bakanlık yetkililerinden alınan bilgiye göre, sistemin tam kapasite çalışmasıyla birlikte Türkiye'nin yıllık 25 milyar adedi aşan içecek ambalajı atığının en az yüzde 80'inin kaynağında ayrıştırılarak toplanması planlanıyor. Bu sayede hem çevre kirliliğinin önüne geçilecek hem de sanayi için ihtiyaç duyulan ham maddenin yurt içinden karşılanmasıyla ithalat bağımlılığı azaltılacak.

Uzmanlar, sistemin sadece çevreye değil, ülke ekonomisine de yıllık bazda milyarlarca liralık katkı sağlayacağına dikkati çekiyor.

Uygulama süreci nasıl işliyor?

Satın Alma: Tüketici, üzerinde depozito logosu bulunan ürünü satın alırken belirlenen depozito bedelini öder.

İade: Tüketici, boşalan ambalajı zarar görmemiş (barkodu okunabilir) şekilde en yakın iade makinesine veya toplama noktasına götürür.

Geri ödeme: Makine ambalajı tanımlar ve tüketicinin dijital cüzdanına (veya mobil uygulamadaki QR koduna) iade tutarını tanımlar.

Geri dönüşüm: Toplanan ambalajlar, yetkilendirilmiş geri dönüşüm tesislerine gönderilerek yeniden ham maddeye dönüştürülür.

"Sıfır Atık" hedefine dev adım

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın himayesinde yürütülen "Sıfır Atık" projesinin en önemli ayaklarından birini oluşturan bu sistemle, Türkiye'nin 2053 "Net Sıfır Emisyon" hedefine bir adım daha yaklaşılmış olacak.

11 soruda yeni "depozito" sisteminin merak edilenleri

1- Depozito Yönetim Sistemi (DYS) nedir?

Depozito Yönetim Sistemi, belirli bir depozito bedeli alınarak piyasaya sürülen ürünlerin tüketilmesi sonrasında iade alınması ve depozito bedelinin geri ödenmesine dayalı bir sistemdir.

2- Depozito ne sağlar?

Ambalajları kaynağında ayrı toplamaya, geri dönüşüm değerinin korunmasına ve yükseltilmesine, birincil ham madde yerine kullanılarak doğal kaynakların korunmasına, ikincil ham madde kullanımıyla enerji sarfiyatının azaltılmasına, karbon emisyonlarının azaltılmasına ve 2053 Net Sıfır Emisyon hedefine ulaşılmasına, sıfır atık ve döngüsel ekonominin desteklenmesine katkı sağlanır.

3- Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulaması nedir?

Tüketicilerin iade süreçlerinde kullanacağı mobil uygulamadır. Bakanlık tarafından tescil edilmiş makineler ve manuel iade noktalarında tüketiciler, DOA mobil uygulamasını kullanarak depozito iadelerini gerçekleştirecek.

4- DOA uygulaması nasıl çalışır?

Android ve iOS store mağazalarından uygulama ücretsiz indirilir. Karekod okutularak çalışan uygulama ile depozito iade makinelerine bırakılan ambalajlar için depozito bedeli tüketicinin e-cüzdanında birikir. Bu bakiye, QR kod ile ödeme özelliği olan tüm POS cihazlarında, anlaşmalı restoran ve marketlerde kullanılabilir.

5- DOA bankacılık sistemine entegre midir?

Tüm finansal akışlar Türkiye Emlak Katılım Bankasının alt yapısı üzerinden DOA mobil uygulaması altında e-cüzdan entegrasyonu ile yürütülür. Biriken bakiye banka hesaplarına da havale edilebilir.

6- Uygulama Türkiye genelinde ne zaman başlayacak?

Sakarya'da başlatılan uygulama 2025 yılı sonuna kadar ülke genelinde her il ve her ilçede hayata geçirilecek.

7-DOA'ya hangi kurum ve kuruluşlar destek veriyor?

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bünyesindeki Türkiye Çevre Ajansının (TÜÇA) sistem yöneticisi olarak yer aldığı depozito yönetim sistemi, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) işbirliğiyle yürütülecek.

8- Yılda ne kadar ambalajda geri kazanım sağlanacak?

Türkiye genelinde 783 bin kilometrekarelik coğrafyada yılda yaklaşık 25 milyar adet ambalajın toplanması öngörülüyor.

9- Ne kadar üründe DOA logosu var?

Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü işbirliği ile 1 Ağustos 2023'ten bu yana 22 milyar adet içecek ambalajı işaretlenip piyasaya sürüldü.

10- DOA ile yıllık ne kadar kazanç elde edilecek?

Ülke ekonomisine yıllık yaklaşık 520 milyon euro katma değer sağlanması hedefleniyor.

11- Hangi ambalajlara depozito ödenecek?

Cam, plastik ve alüminyum malzemeden yapılmış 0,1 litre ile 3 litre arasındaki tek kullanımlık ambalajlar zorunlu depozito kapsamına alındı. Üzerlerinde depozito logosu olan bu ambalajlar için depozito bedeli ödenecek.