Sepete atmadan önce...

Etiketleri okumadan, ambalajı kontrol etmeden satın aldığımız ürünler mutfağa girdikten sonra risk yaratabiliyor. Son kullanma tarihi (SKT) geçmiş ya da geçmek üzere olan ürünlerin satıldığı marketlerin açılmasıyla bu tehlike tekrar gündeme geldi. Ama konu sadece SKT değil. Aynı zamanda gıda mühendisi de olan yazarımız Ebru Erke “En sağlıklı yaklaşım; tek başına tarihe değil, bütün tabloya bakmaktır. Bir gıdanın güvenli olup olmadığını değerlendirirken SKT, saklama koşulları ve ambalajın durumu birlikte ele alınmalı” diyor. Ğıda mühendisi Tuğba Bayburtluoğlu da uyarıyor:  “Soğuk zinciri bozulmuş, uzun süre açıkta kalmış,  uygun sıcaklıkta saklanmamış bir ürün, tarihi dolmadan da güvenliğini kaybedebilir.”

Son kullanma tarihi nedir?

- Bir gıdanın güvenli olarak tüketilebileceği son gündür. Bu tarih geçtiyse ürün tüketilmemeli. (Ebru Erke)

- Son kullanma tarihiyle tavsiye edilen tüketim tarihi farklıdır. Hayvansal ürünler için kullanılan son kullanma tarihi geçtiğinde ürün tüketilmemeli, ölümcül risk yaratabilir ama tavsiye edilen tüketim tarihi geçmiş gıdalar kontrol edilerek, bozulmamışsa yenebilir. Bu sayede gıda israfının önüne geçilebilir. (Tuğba Bayburtluoğlu)

Tarihe bakmadan karar verilebilir mi?

- Son kullanma tarihi kaliteyle değil, güvenlikle ilgilidir. Tat, koku ya da görünümden bağımsız olarak mikrobiyolojik riskler temel alınarak belirlenir. Ürün kötü kokmuyor diye güvenli olduğu varsayılamaz. (Ebru Erke)

- Sadece kokuya, tada veya görüntüye bakarak karar vermeyi doğru bulmuyorum. Birçok zararlı mikroorganizma gıdanın tadını, rengini ya da kokusunu değiştirmez. “Kokladım, bir şey yok” yaklaşımı özellikle hayvansal ürünlerde ciddi gıda zehirlenmelerine yol açabilir. Duyularımıza güvenebiliriz tabii ki ama hayvansal ürünlerde risk almamak gerekir. (Tuğba Bayburtluoğlu)

Açtıktan sonra ne kadar zamanda tüketmeli?

- Ambalaj açıldıktan sonra SKT geçerliliğini yitirir. Paket üzerindeki tarih yalnızca açılmamış ürünler için geçerlidir. Ambalaj açıldığında oksijen, nem ve çapraz bulaşma mikrobiyal çoğalmayı hızlandırır. Bu nedenle ‘Açıldıktan sonra şu kadar gün içinde tüketiniz’ uyarıları önemlidir. (Ebru Erke)

- Ambalaj bütünlüğünü son kullanma tarihi kadar önemli görüyorum. Şişmiş, bombe yapmış, sızdıran, açıldığında gaz çıkışı olan ürünler tüketilmemeli. Ambalaj hasarı, ürünün gıda güvenliğinin bozulduğunun önemli bir göstergesidir.

- Etiketsiz, açıkta satılan ya da son kullanma tarihi net olmayan ürünler tercih edilmemeli. (Tuğba Bayburtluoğlu)

Dondurma, çözdürme ve yeniden dondurma

- Dondurma bozulmayı durdurmaz, yavaşlatır. Çözdürülen ürün yeniden dondurulmamalı ve kısa sürede tüketilmeli. (Ebru Erke)

- Her gıdanın bir kez ısıtılma ve bir kez çözdürülme hakkı vardır. Buzluktan çıkarılan bir çiğ gıda ürünü tekrar dondurulmamalı. Ancak pişirildiği durumda yeniden dondurulabilir. Son kullanma tarihi henüz geçmemiş ürünü, dondurucuda bulunduğu sürede son kullanma tarihi geçse dahi bir süre daha güvenle saklayabilirsiniz. Saklama süresi ürüne göre değişkenlik gösterir. (Tuğba Bayburtluoğlu)

Buzdolabı ve derin dondurucu sıcaklıkları nasıl olmalı?

- Buzdolabı sıcaklığı kritik bir faktör. Ev tipi buzdolaplarında ideal sıcaklık 0-4 derece aralığındadır. Daha yüksek sıcaklıklar, özellikle et, süt ve hazır gıdalarda bozulmayı hızlandırır ve SKT’yi fiilen kısaltır. (Ebru Erke)

- Soğutucunun kapakları sık açılıyorsa veya dolaplar aşırı doluysa risk oluşabilir. (Tuğba Bayburtluoğlu)

Soğuk zincir ve saklama koşulları

- Soğuk zincir bozulduysa tarih anlamını kaybeder. Ürün markette, taşınma sırasında ya da evde uzun süre oda sıcaklığında kaldıysa son kullanma tarihine bakılmaksızın gıda güvenliği riski artar. SKT’ler ideal saklama koşulları varsayılarak belirlenir. (Ebru Erke)

Yüksek riskli gıdalar hangileri?

- Et, tavuk, balık, süt, yoğurt ve bebek gıdaları başta olmak üzere gıdaların SKT’sine kesinlikle uyulmalı. Bu ürünler mikrobiyolojik açıdan yüksek risk taşır. Özellikle çocuklar ve bağışıklığı hassas bireyler için küçük bir ihmal bile ciddi sonuçlar doğurabilir. (Tuğba Bayburtluoğlu)

- Doğal ve katkısız ürünlerin raf ömrü daha kısadır. Koruyucu içermeyen, artizan ürünler daha hızlı bozulur. Bu ürünler daha dikkatli saklanmalı ve kısa sürede tüketilmeli. (Ebru Erke)

Pişmiş yemeklere dikkat!

- Evde pişirilen yemeklerin de ‘gizli’ bir son kullanma süresi vardır. Ambalajlı olmasalar bile evde hazırlanan yemekler sınırsız süre dayanmaz; buzdolabında, kapalı kapta saklansa dahi etli yemekler 2-3 gün, sebze yemekleri 3-4 gün, çorbalarsa 2-3 gün içinde tüketilmeli. (Ebru Erke)

- Pişmiş yemekler tepeden 2 parmak boşluk bırakacak şekilde cam kavanozlarda derin dondurucuya konulabilir. Çıkartıldığında hızlıca mikrodalgada çözdürülebilir. Mikrodalga öcü değildir, zamane mutfağının hızlı ve sağlıklı kurtarıcısıdır. (Tuğba Bayburtluoğlu)