Savaşın en kârlısı: Sessiz ama etkili... Gizli hamlesi ortaya çıktı

Çin, İran savaşı derinleşirken hem Washington hem de Tahran üzerinden stratejik avantaj elde etmeye çalıştığı öne sürüldü.

The New York Times'ta yer alan analize göre Pekin, bir yandan İran’ı müzakereye zorlarken diğer yandan ticari ve dolaylı destek kanallarını açık tutarak “çifte hamle” yürütüyor.

Çin tutumuna ilişkin "Hem Trump hem de Çin üzerinden kazanç peşinde" ifadesini kullanan gazete, “Başkan Trump'ın Pekin ziyaretinin yaklaşmasıyla birlikte Çin, İran'ı müzakereye zorlarken, şirketleri İran ordusu tarafından kullanılabilecek malzemeler ihraç etmeye devam ediyor” değerlendirmesinde bulundu.

TRUMP KARAR AŞAMASINDA, PEKİN STRATEJİYİ KURUYOR

Trump, İran savaşıyla ilgili atacağı adımları belirlemeye çalışırken, Çin de ortaya çıkacak sonuçtan fayda sağlamak için kendi hamlelerini devreye soktu.

Pekin yönetimi, İranlı yetkilileri ABD ile müzakereye teşvik ederken, şirketlerinin İran’a ticari destek vermesine sessizce izin veriyor. Bu durumun, olası bir savaşta İran ordusuna dolaylı katkı sağlayabileceği ifade ediliyor.

ZİRVE ÖNCESİ KRİTİK GÜNDEM

İran savaşı, 14 Mayıs’ta Pekin’de yapılacak Trump–Şi Cinping zirvesinin en önemli başlıklarından biri olacak.

Yetkililere göre Trump, küresel piyasaları sarsan ve ABD askeri kaynaklarını tüketen çözülmemiş bir krizle Çin’e gitmek istemiyor.

SAVAŞ ÇİN’E AVANTAJ MI, RİSK Mİ?

Analistlere göre Çin için tablo iki yönlü:

ABD’nin Orta Doğu’da yeni bir savaşa saplanması Pekin’in işine geliyorABD mühimmat stoklarının azalması, Çin’le olası bir çatışma için risk oluşturuyorWashington’un odağının Asya’dan uzaklaşması Pekin’e alan açıyor

Ancak öte yandan Çin ekonomisi, artan enerji fiyatları ve ABD’nin deniz ablukası nedeniyle olumsuz etkileniyor.

“PEKİN GERİLİMİ DÜŞÜRMEK İSTİYOR”

Stimson Center’dan Çin uzmanı Yun Sun, Pekin’in resmi söyleminin savaşı büyütmekten yana olmadığını belirterek şu ifadeyi kullandı:

"Bazıları Pekin'in İran'da uzun süreli bir savaşı destekleyebileceğini düşünse de, Pekin'deki politika söylemi aslında gerilimi azaltmayı destekliyor."

İki İranlı yetkiliye göre Çin ve Rusya, Tahran’ı ABD ile müzakerelere devam etmeye teşvik etti. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ile Çinli mevkidaşı Wang Yi’nin de telefon görüşmesinde savaşı ele aldığı bildirildi.

Çin’in en üst düzey diplomatı Wang Yi’nin İran, İsrail, Rusya ve Körfez ülkeleriyle toplam 26 telefon görüşmesi yaptığı belirtildi.

Yetkililere göre Çin, İran’ın ateşkesi kabul etmesinde perde arkasında önemli rol oynadı.

“ÇİN’DEN SİLAH SEVKİYATI” ŞÜPHESİ

ABD istihbaratı, Çinli bir şirketin İran’a omuzdan fırlatılan füze göndermeye çalıştığına dair bilgilere sahip. Amerikalı yetkililer, Çinli firmaların İran’a hem sivil hem askeri amaçlarla kullanılabilecek “çift kullanımlı” ürünler sağladığını belirtiyor.

ABD Deniz Piyadeleri’nin İran bayraklı bir gemide ele geçirdiği malzemeler için Trump şu ifadeleri kullandı:

"Biraz şaşırdım ama - çünkü Başkan Xi ile çok iyi bir ilişkim var ve onu anladığımı düşünüyordum. Ama sorun değil. Savaş böyle olur, değil mi?"

TRUMP-Şİ HATTI GERİLİYOR MU?

Trump, daha önce Şi Cinping’e İran’a silah gönderilmemesi için mektup yazdığını ve Xi’nin de “özünde bunu yapmayacağını” belirttiğini açıklamıştı.

Ancak sahadaki gelişmeler, iki ülke arasındaki dengelerin hassas olduğunu gösteriyor.

ÇİN’DEN ABD’YE “SORUMSUZLUK” SUÇLAMASI

Çin Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, ABD’nin deniz ablukasını şu sözlerle eleştirdi:

"Bölgenin güvenli ve istikrarlı tutulması ve engelsiz geçişin sağlanması, uluslararası toplumun ortak çıkarına hizmet etmektedir."

ABD’nin adımını “tehlikeli ve sorumsuz” olarak nitelendiren Liu, “acil önceliğin her ne pahasına olursa olsun çatışmaların yeniden başlamasını önlemek olduğunu” vurguladı.

“İRAN, ÇİN’E DAHA FAZLA YAKLAŞABİLİR”

Uluslararası Kriz Grubu’ndan Ali Vaez’e göre, İran’da Devrim Muhafızları içinde Çin ile daha derin askeri iş birliği çağrıları artıyor:

"Ülkenin bir kısmını Çin'e ipotek etmeleri gerektiğini, aksi takdirde Pakistan'ın bulunduğu noktaya ulaşamayacaklarını söylüyorlar."

Brookings Enstitüsü’nden Ryan Hass, Çin’in yaklaşımını şöyle özetledi:

"Pekin'in öncelikleri daha pratik. Enerji girdilerine güvenilir erişim ve ihracatları için güvenli pazarlar istiyorlar. Başka bir bölgenin güvenlik sorunlarını kendi sorunları olarak kabul etmek istemiyorlar."