Savaş uzuyor! 60 gün geride kalırken iki taraf da zamana oynuyor

ABD ile İran arasında müzakere ile çatışma arasında gidip gelen savaşın uzayacağına yönelik işaretler artıyor. Arabulucu Pakistan başta olmak üzere aralarında Türkiye’nin de bulunduğu ülkelerin diplomatik çabaları sürerken; süresiz uzatılan ateşkesin ardından nihai bir anlaşmaya varılması için yapılan müzakereler, Hürmüz Boğazı ile Tahran’ın nükleer kapasitesi konularında tıkanmıştı. 

ABLUKAYI UZATMA KARARI

Amerikan Wall Street Journal gazetesi ABD Başkanı Donald Trump’ın İran yönetimini taleplerinden geri adım atmaya zorlamak amacıyla ülkenin petrol gelirlerini hedef alan baskıyı sürdürme kararı aldığını yazdı. Haberde İran’a ait limanlara yönelik daha uzun süreli bir deniz ablukasına hazırlık yapılması istendiği belirtildi. İngiliz Financial Times gazetesi de ABD’nin İran’a yönelik askeri operasyonunun, hızlı sonuç alınan bir çatışmadan ziyade çıkış yolu bulunamayan uzun süreli bir savaşa dönüştüğünü yazarken savaşın sona ermesi için taraflardan birinin kesin zafer kazanması veya her iki tarafın yıpranması gerektiği değerlendirmesi yapıldı. Diğer yandan uzmanlar her iki tarafın da temelde karşı tarafa, daha fazla dirence sahip olduklarını ve zamanın kendi lehlerine işlediğini göstermeye çalıştığını değerlendiriyor.

TRUMP’TAN SİLAHLI PAYLAŞIM

ABD Başkanı Trump, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda İran’a eleştirilerde bulundu. Başkan Trump, “İran bir türlü işleri yoluna koyamıyor. Nükleer silahsızlanma anlaşması imzalamayı bilmiyorlar. Yakında akıllanmaları gerek” değerlendirmesini yaparken  paylaşımında yer verdiği; siyah takım elbiseli, güneş gözlüklü ve elinde uzun namlulu silah taşıdığı bir fotoğrafına kalın puntoyla “Artık iyi adam yok” ifadesini kullanması dikkati çekti. 

Diğer yandan Axios’a demeç veren Trump, Tahran yönetiminin nükleerden vazgeçene kadar ablukanın devam edeceğini belirtti. İran’ın kendilerine yaptığı “önce Hürmüz Boğazı’nın açılması, nükleer anlaşmanın sonraya bırakılması” yönündeki son öneriyi kabul etmediklerini belirterek, “Abluka bombalamadan biraz daha etkili. İran şişmiş domuz gibi boğuluyor. Onlar için daha da kötü olacak” ifadelerini kullandı.

İRAN DEPOLAYACAK YER ARIYOR

İran’ın Hürmüz’deki Amerikan abluka sebebiyle satamadığı petrolü depolamak için zorlandığı aktarıldı. Wall Street Journal’ın haberinde Tahran yönetiminin depolama kapasitesinin dolmasını önlemek için kullanılmayan eski tankları ve geçici depolama alanlarını yeniden devreye aldığı belirtildi. Ayrıca fazla petrolü depolamak için tanker gemileri açık denizde yüzer depo olarak kullandığı da ifade edildi. ABD’nin 13 Nisan’da başlattığı abluka sonrası İran’ın günlük petrol yüklemesi keskin şekilde düşmüştü. 1-13 Nisan arasında günlük ortalama 2,1 milyon varil olan yüklemeler, son olarak 567 bine geriledi. Tahran’ın petrolü Çin’e demiryolu ile taşımayı denediği ancak yöntemin maliyetli ve yavaş olduğu için sınırlı çözüm sunduğu da kaydedildi.

DESTEK DÜŞÜYOR

Öte yandan ABD Başkanı Donald Trump’ın görev onay oranı yüzde 34’e düşerek en düşük seviyesine indi. Bu gerilemede İran ile yaşanan savaşın yarattığı ekonomik baskı ve özellikle artan yaşam maliyeti etkili olduğu düşünülüyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrası petrol arzındaki azalma benzin fiyatlarını ciddi biçimde yükseltirken, halkın yalnızca yüzde 22’si Trump’ın yaşam maliyetini yönetme performansını başarılı buluyor. Cumhuriyetçi seçmenler arasında destek yüksek olsa da bağımsız seçmenlerde memnuniyetsizlik artıyor ve bu durum yaklaşan seçimler öncesinde siyasi risk oluşturuyor.

ETKİSİ UZUN YILLAR SÜRECEK

Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Avrupa Parlamentosu Genel Kurul oturumunda ABD ve İsrail’in İran’a saldırılarıyla başlayan savaş nedeniyle AB’nin 60 günde fosil yakıt ithalatına 27 milyar avrodan fazla ek harcama yaptığını, çatışmanın etkilerinin yıllarca sürebileceğini söyledi. Leyen, herhangi bir barış anlaşmasının İran’ın nükleer ve balistik füze programını ele alması gerektiğini de dile getirdi. Avrupa’da yükselen petrol ve gaz fiyatları sebebiyle kriz yaşanıyor ve jet yakıtı ile gübre gibi ürünlerde kıtlık yaşanmasından endişe ediliyor.

SÜRE DOLUYOR

Tahran ve Washington arasında müzakerelere ilişkin “ne savaş ne barış” yaklaşımı sürerken, ABD Başkanı Donald Trump’ın 1973 tarihli Savaş Yetkileri Yasası uyarınca karşı karşıya olduğu 60 günlük yasal süre yarın doluyor. CNN’in analizine göre Trump, 60 günlük sürenin sona ermesinin ardından bir defaya mahsus olmak üzere 30 gün daha uzatabiliyor. Ancak bu süre başkanın ordunun güvenli bir şekilde geri çekilmesini kolaylaştırmak için ek süreye ihtiyaç duyulduğunu yazılı olarak onaylaması halinde tanınıyor. 

DESTEK ÇIKMAZI

Öte yandan Cumhuriyetçiler arasında da kafa karışıklığı hâkim. Bazı Cumhuriyetçiler ateşkes süresinin “60 gün takvimine” dahil olmadığını savunurken, kimileri ise operasyonun 60 günden uzun sürmesi halinde destek vermeyeceklerini belirtiyor. 

YASA NE DİYOR

Yasaya göre Trump, Anayasa’nın başkana tanıdığı yetkiye dayanarak “başkomutan” sıfatıyla askerî bir operasyon başlatabiliyor. Ardından Kongre’yi 48 saat içinde resmen bilgilendirmesi gerekiyor. Trump, İran savaşında gereken bilgilendirmeyi, süreye uygun biçimde 2 Mart’ta yapmıştı. Böyle bir operasyon, Kongre üyeleri ve senatörlerin onayı olmadan yalnızca 60 gün sürebiliyor.