Savaş artık petrolün ötesinde: İran’ın yeni silahı! ABD ve İsrail için yeni tehdit…

Basra Körfezi’ndeki petrol zengini ülkeler son yıllarda ekonomilerini çeşitlendirmek amacıyla kapsamlı reformlara ve yatırımlara yönelirken, bu dönüşüm süreci aynı zamanda yeni bir kırılganlık alanı yarattı.
Bölgedeki ekonomik çeşitlenme hamleleri, İran’ın askeri ve ekonomik stratejisinde yeni hedeflerin ortaya çıkmasına neden olurken, son gelişmeler Körfez ekonomilerinin yalnızca enerji üretimiyle sınırlı olmayan çok daha geniş bir tehdit altında olduğunu ortaya koyuyor.
Uzmanlara göre İran, doğrudan askeri çatışmalarda dezavantajlı konumunu telafi etmek amacıyla, bölgedeki ekonomik altyapıyı hedef alan asimetrik bir strateji izliyor. Bu strateji; alüminyum ve çelik üretim tesislerinden bankacılık sistemlerine, limanlardan havaalanlarına kadar geniş bir yelpazede ekonomik hedefleri kapsıyor.
İran’ın savaştaki ekonomik yeni silahını ve bu stratejinin bölge ile küresel piyasalardaki etkilerini biraz daha yakından inceleyelim…
ENERJİ DIŞI SEKTÖRLER ARTIK AÇIK HEDEFTE
Basra Körfezi ekonomileri uzun yıllar boyunca petrol ve doğalgaz üretimi üzerine kurulu olsa da son dönemde bu bağımlılığı azaltmak için ciddi adımlar atıldı. Özellikle Körfez İşbirliği Konseyi üyesi ülkeler, ekonomik büyümelerini çeşitlendirmek amacıyla sanayi, turizm, finans ve lojistik gibi alanlara yöneldi.
Bu dönüşümün en dikkat çekici örneklerinden biri, Suudi Arabistan tarafından yürütülen ‘Vizyon 2030’ programı oldu. Söz konusu strateji, petrol gelirlerine bağımlılığı azaltarak ülkeyi küresel bir yatırım ve turizm merkezine dönüştürmeyi hedefliyor. Ancak uzmanlar, bu çeşitlenmenin beklenmedik bir sonuç doğurduğunu belirtiyor: Ekonomik faaliyetlerin yaygınlaşması, İran için vurulabilecek hedeflerin artmasına yol açtı.

KRİTİK ALTYAPILAR VURULDU
Geçtiğimiz hafta sonu boyunca İran’a ait insansız hava araçlarının, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de bulunan büyük alüminyum eritme tesislerini hedef aldığı bildirildi. Aynı saldırı dalgasında Umman’daki liman vinçleri de vuruldu. Saldırılar yalnızca ağır sanayiyle sınırlı kalmadı. Veri merkezleri, banka şubeleri, modern deniz limanları ve havaalanları da hedef alınarak bölgenin küresel ticaret merkezi işlevi ciddi şekilde sekteye uğratıldı.
Yine geçtiğimiz pazar günü İran’ın askeri gücü olan Devrim Muhafızları Ordusu, gerilimi daha da artıracak bir açıklamada bulunarak Amerikan üniversitelerinin bölgedeki kampüslerini hedef alabileceğini duyurdu.

İran’ın yarı resmî Fars Haber Ajansına göre, Devrim Muhafızları Ordusu, İsrail'in Tahran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’ne saldırısına ilişkin yazılı açıklama yayımladı.
“Amerika Birleşik Devletleri’nin suçlu yöneticilerine uyarı” notuyla paylaşılan açıklamada, “Amerikan-Siyonist güçler, İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi dahil, İran üniversitelerini defalarca bombaladı. Beyaz Saray’ın pervasız yöneticileri bilmelidir ki bundan böyle, işgalci rejimin (İsrail) tüm üniversiteleri ve Batı Asya’daki Amerikan üniversiteleri, İran üniversitelerinin yıkımına misilleme olarak, meşru hedef olarak kabul edilecektir” ifadelerine yer verildi.
Analistler bu açıklamayı, ekonomik ve sivil hedeflere yönelik saldırıların yeni bir aşamaya geçtiği şeklinde yorumlandı.
KÜRESEL EKONOMİNİN DARBOĞAZI: HÜRMÜZ

Bölgedeki en kritik gelişmelerden biri ise Hürmüz Boğazı’ndaki tanker trafiğinin neredeyse durma noktasına gelmesi oldu. İran’ın bu stratejik geçiş noktası üzerindeki etkisi, milyonlarca varil petrolün Basra Körfezi’nde mahsur kalmasına yol açtı.
Uluslararası Enerji Ajansı, yaşanan durumu “küresel petrol piyasası tarihindeki en büyük arz kesintilerinden biri” olarak tanımladı. Bu kesinti yalnızca petrolü değil; gübre, alüminyum, çelik ve helyum sevkiyatlarını da doğrudan etkiledi.

SANAYİ VE LOJİSTİK ZİNCİRLERİ ÇÖKÜŞTE
Savaşın erken döneminde Katar’ın Ras Laffan Sanayi Şehri’nde sıvılaştırılmış doğalgaz üretiminin durdurulması, küresel piyasalarda domino etkisi yarattı. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından biri olan QatarEnergy’deki bu kesinti, yalnızca enerji piyasalarını değil, aynı zamanda helyum ve gübre üretimini de sekteye uğrattı.
Metal piyasalarında da ciddi dalgalanmalar yaşandı. Houston merkezli Baowin Steel’de görev yapan Landrum Hughes, çelik boru fiyatlarının yüzde 12 ila yüzde 15 arasında arttığını belirterek, bunun temel bir emtia için oldukça yüksek bir artış olduğuna dikkat çekti.

Benzer şekilde, Kanada merkezli Cascadia Metals şirketinin CEO’su Jim Ritchie, Orta Doğu’daki üreticilerin yüzlerce konteynerlik çelik ve alüminyum tedarik sözleşmelerini iptal ettiğini açıkladı. Bu durum, özellikle veri merkezi inşaatları gibi yüksek malzeme gerektiren sektörlerde maliyetlerin hızla artmasına neden oluyor.
KÜRESEL TİCARETİN GÖRÜNMEYEN YÜZÜ: HURMA KRİZİ

Kriz yalnızca ağır sanayiyle sınırlı değil. Günlük tüketim ürünleri de ciddi şekilde etkilenmiş durumda. ABD merkezli Date Lady şirketinin sipariş ettiği organik hurma şekeri ve hurma ezmesi yüklü konteyner, Cebel Ali Limanı’nda mahsur kaldı.
Hurma, enerji barlarından gazlı içeceklere, smoothie’lerden evcil hayvan mamalarına kadar geniş bir kullanım alanına sahip. ABD’nin dünya hurma üretiminin yalnızca yüzde 1-2’sini karşılaması, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi üretici ülkeleri kritik tedarikçiler haline getiriyor.
Date Lady’nin kurucu ortağı Colleen Sundlie, alternatif lojistik rotaları değerlendirdiklerini ancak maliyetlerin öngörülemez olduğunu belirterek, “Ne tür ek ücretlerle karşılaşacağımızı bilmiyoruz” dedi.

ABD EKONOMİSİ NE KADAR ETKİLENECEK?

Uzmanlara göre ABD ekonomisi, enerji ithalatında Orta Doğu’ya daha az bağımlı olması nedeniyle doğrudan etkilerden kısmen korunuyor. Ancak dolaylı etkilerin giderek artması bekleniyor.
Örneğin Arizona merkezli ImportGenius’un verilerine göre ABD, 2025 yılında Körfez ülkelerinden enerji dışı yaklaşık 8,5 milyar dolarlık mal ithal etti. Bu kalemler arasında alüminyum, çelik, gübre, kükürt, parfüm ve inci gibi ürünler yer alıyor.
Analistler, özellikle emtia fiyatlarındaki artışın ikinci dereceden etkiler yaratarak ABD’deki işletmeler ve tüketiciler üzerinde baskı oluşturabileceğini belirtiyor. Londra merkezli CRU analisti Chris Lawson, bu durumu “hafife alınan bir zincirleme etki” olarak tanımlıyor.

İRAN’IN STRATEJİSİ ARTIK NET: EKONOMİK YIPRATMA
Uzmanlar, İran’ın doğrudan askeri zafer kazanma ihtimalinin düşük olduğunu, bu nedenle ekonomik yıpratma stratejisine yöneldiğini ifade ediyor. İran, bölgedeki enerji ve ticaret akışını sekteye uğratarak savaşın maliyetini artırmayı hedefliyor. Tahran yönetimi zaman zaman bu saldırıları, ABD ve İsrail’in kendi sanayi tesislerine yönelik operasyonlarına karşı ‘meşru misilleme’ olarak nitelendiriyor.
HER ŞEY BU DÖRT UNSURA BAĞLI
Uzmanların ortak görüşü, krizden etkilenen dört temel unsurun küresel ekonomi açısından kritik olduğu yönünde: petrol, doğalgaz, çelik ve alüminyum.
Cascadia Metals CEO’su Jim Ritchie’nin sözleri durumu özetliyor: “Petrol, doğalgaz, çelik, alüminyum; bu dört şey her şeydir.” Basra Körfezi’nde yaşanan bu gelişmeler, modern ekonominin ne kadar iç içe geçmiş olduğunu ve bölgesel bir krizin nasıl küresel sonuçlar doğurabileceğini bir kez daha gözler önüne seriyor.

SAVAŞ BİTİYOR MU? ‘REJİMİ DEĞİŞTİRDİK’
Tüm bu ekonomik çıkmazların dışında sıcak çatışmalar da devam ediyor. Ancak Trump, savaşın yakında sona ereceğinin sinyalini vererek, “Buradan ayrılmamız lazım ve bunu yakında yapacağız. Fiyatlar hızla düşecek. Hisse senedi fiyatları bugün neredeyse rekor seviyede arttı” dedi.
İran’a gerçekleştirilen saldırıların ABD’yi daha güvenli yaptığını kaydeden Trump, ülkenin dini lideri Ali Hamaney’in öldürülmesine atıfta bulunarak, “Harekete geçmek zorunda kaldık, çünkü artık aramızda olmayan çılgın bir adam vardı. Ve halihazırda rejim değişikliği gerçekleşti. Bir rejimi devirdik ve ikinci rejimde artık çok daha farklı bir insan grubu var. Bunlar makul ve çok daha az radikalleşmiş durumdalar. Çok daha mantıklı insanlarla muhatap oluyoruz ve yaptığımız şey inanılmaz" değerlendirmesinde bulundu.
Öte yandan ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise İran ile ABD arasında mesaj alışverişinin sürdüğünü ve iki taraf arasında “bir noktada doğrudan görüşme” ihtimali bulunduğunu söyledi. “Bitiş çizgisini görebiliyoruz. Bugün değil, yarın değil ama geliyor” diyen Rubio, Tahran’ın kamuoyu önünde sert bir tutum sergilese de kapalı kapılar ardında daha iş birliğine açık davrandığını ifade etti.
The Wall Street Journal'ın "Iran Takes Aim at the Industries Behind the Gulf’s Pivot From Oil" başlıklı haberinden derlenmiştir.