Saniyeler içinde oluyor, etkisi yıllarca sürüyor! Trafikte yapılan bu hata büyük tehdit oluşturuyor

Trafik kazaları, dünya genelinde önlenebilir ölüm ve sakatlık nedenleri arasında ilk sıralarda yer alıyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) verilerine göre her yıl yaklaşık 1,2 milyondan fazla insan trafik kazaları nedeniyle hayatını kaybediyor, milyonlarca kişi de kalıcı yaralanmalarla karşı karşıya kalıyor. Ağır yaralanma ve ölüm riskinin önemli bir bölümü, araç kullanan ya da araçta bulunan kişilerin emniyet kemeri kullanmamasından kaynaklanıyor.

Trafik kazalarına bağlı yaralanmaların en ciddi sonuçlarından birini kafa travmaları oluşturuyor. Koruyucu önlemlerin alınmadığı durumlarda bilinç kaybı, hafıza problemleri, dikkat ve yürütücü işlev bozuklukları, denge kayıpları ve davranışsal değişiklikler gibi kalıcı nörolojik sekeller ortaya çıkabiliyor. 

Nörorehabilitasyon ve Robotik Fizik Tedavi Merkezi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Engin Çakar, travmatik beyin hasarı sonrası erken müdahale ve nörorehabilitasyon sürecini hürriyet.com.tr okurları için anlattı. 

EMNİYET KEMERİ TAKILMADIĞINDA RİSK KATLANIYOR

Kafa travmalarının, beyin dokusunun ani ve şiddetli bir darbe sonucu hasar görmesiyle ortaya çıktığını belirten Prof. Dr. Engin Çakar, yüksek hızla gerçekleşen çarpışmalarda başın kontrolsüz şekilde savrulmasının ciddi sonuçlara yol açabileceğini söyledi.

“Yüksek hızla gerçekleşen çarpışmalarda başın kontrolsüz şekilde öne, arkaya ya da yanlara savrulması; beyin sarsıntısından beyin kanamasına, yaygın beyin hasarından kafatası kırıklarına kadar uzanan ciddi tabloların gelişmesine yol açabilmektedir. Emniyet kemeri kullanılmadığında başın araç içindeki sert yüzeylere çarpma riski artar ve travmatik beyin hasarı ihtimali belirgin şekilde yükselmektedir” dedi.

Travmatik beyin hasarında görülebilecek başlıca belirtilerin bilinç kaybı, hafıza ve dikkat problemleri, konuşma bozuklukları, denge kaybı, kas kuvvetsizliği veya felç ile davranış ve kişilik değişiklikleri olduğunu belirten Çakar, bu bulguların dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

İLK MÜDAHALE HAYATİ ÖNEM TAŞIYOR

Travmatik beyin hasarında ilk müdahalenin kritik olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Engin Çakar, olay yerinde hava yolu açıklığının sağlanması, bilinç düzeyinin değerlendirilmesi ve hastanın en kısa sürede tam donanımlı bir merkeze ulaştırılmasının büyük önem taşıdığını söyledi. Bu sürecin, beyin hasarının ilerlemesini önlemede belirleyici rol oynadığını ifade etti.

Travmatik beyin hasarında tedavi sürecinin iki temel aşamadan oluştuğunu belirten Çakar, akut dönemde yoğun bakım takibi yapıldığını ve gerekli durumlarda cerrahi müdahale ile kanamanın kontrol altına alındığını söyledi. Kafa içi basıncın azaltılmasının ve hayati fonksiyonların stabil hale getirilmesinin öncelikli hedef olduğunu ifade etti.

Subakut ve erken rehabilitasyon döneminde ise hastanın genel durumunun dengelenmesine odaklanıldığını belirten Çakar, enfeksiyon, bası yarası, kas kısalığı ve eklem sertliği gibi komplikasyonların önlenmesinin hedeflendiğini söyledi.

BEYNİN BECERİLERİ YENİDEN ÖĞRENMESİ MÜMKÜN

Çakar sözlerine şöyle devam etti;

"Enfeksiyon, bası yarası, kas kısalığı ve eklem sertliği gibi komplikasyonların önlenmesine odaklanılmaktadır. Erken mobilizasyon ile nörorehabilitasyon sürecine ne kadar önce başlanırsa, beynin yeniden yapılanma kapasitesinden o kadar fazla yararlanılmaktadır.

Kaybedilen motor ve bilişsel fonksiyonların geri kazanılması hedeflenmektedir. Kişiye özel planlanan programlarla hastanın günlük yaşam aktivitelerine mümkün olan en bağımsız şekilde dönmesi amaçlanmaktadır.

Beyin, nöroplastisite adı verilen özelliği sayesinde yeni sinir bağlantıları kurabilmekte ve hasar sonrası yeniden organize olabilmektedir. Nörorehabilitasyon süreci bu potansiyele dayanmaktadır. Yürüme eğitimi, denge ve koordinasyon çalışmaları, el-göz koordinasyonu egzersizleri, kas güçlendirme programları ve bilişsel rehabilitasyon uygulamaları; beynin yeniden yapılanmasına destek olmaktadır. Erken dönemde başlanan ve kişiye özel planlanan nörorehabilitasyon programları, iyileşme oranını anlamlı derecede artırmaya yardımcı olmaktadır.

Son yıllarda klasik fizik tedaviyi büyük oranda güçlendiren teknoloji destekli rehabilitasyon sistemleri ön plana çıkmaktadır. Robotik yürüme cihazları ve sanal gerçeklik tabanlı uygulamalar, yoğun ve tekrarlı egzersiz imkânı sağlayarak beyin plastisitesini güçlendirmekte ve fonksiyonel kazanımları hızlandırmaktadır.

Travmatik beyin hasarı sonrasında Nöro-rehabilitasyon programına erken dönemde başlamak gerekmektedir. Fizik tedavi ve rehabilitasyon hekimi liderliğinde alanında uzman fizyoterapist, ergoterapist ve konuşma-yutma terapisti eşliğinde kişiye özel planlanan çeşitli fizik tedavi yöntemleri, uygulanan nörorehabilitasyon teknikleri ve el-kol ve yürüme robotları sayesinde hastalara hem yürüme yetileri yeniden kazandırılmakta hem de ince motor becerilerini geri gerilebilmektedir. Böylelikle hastaların önemli bir bölümü yatağa bağımlılıktan kurtularak kısmi veya tam bağımsızlığa kavuşmaktadır.

Sonuç olarak, trafik kazaları yalnızca anlık bir çarpışma değildir; bir insanın hayat boyu sürebilecek nörolojik mücadelesinin başlangıcı olabilmektedir. Hem ön koltukta hem de arka koltukta ihmal edilip takılmayan bir emniyet kemeri, travmatik beyin hasarına ve uzun yıllar sürebilecek rehabilitasyon ihtiyacına yol açabilmektedir." ifadelerini kullandı.