Sağlık Bakanlığı harekete geçti, ailelerin kafası karışık... Uzman isim anlattı: Ek doz aşıya gerek var mı?

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Aşı takvimindeki güncellemeler ve ebeveynlerin zihnindeki soru işaretleri, çocuk sağlığı gündeminin en üst sıralarında yer almaya devam ediyor. Sağlık Bakanlığı’nın Eylül 2026 itibarıyla suçiçeği aşısının ikinci dozunu 48. ay (4 yaş) rutin takvimine eklemesi ve 49-72 ay arası çocuklar için yakalama aşılaması başlatması aileler arasında geniş bir merak uyandırdı. Türkiye'de 2013 yılından bu yana 12. ayda tek doz olarak uygulanan aşının ardından gelen bu karar, "Ek doz gerçekten şart mı?", "Aşının bir yan etkisi var mı?" ve "Geçirilmiş hastalık durumunda ne yapılmalı?" sorularını da beraberinde getirdi.

İKİNCİ DOZ KARARININ ARKASINDAKİ NEDENLER

Sağlık Bakanlığının aldığı bu kararı çok yerinde ve doğru bulduğunu ifade eden Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Yakup Çağ, daha önceki yıllara göre vaka artışlarında önemli bir değişikliğin olmadığını, tek doz aşının bile %82-85 oranında yüksek koruyuculuğu olmasına rağmen zaman zaman okullarda, kreşlerde küçük çaplı vaka artışları söz konusu olabildiğini söyledi.

Prof. Dr. Yakup Çağ ekledi:

“İşte bu ikinci doz aşı uygulaması vaka artışlarını ve dolayısıyla dolaşımdaki virüs sayısını azaltacaktır. İkinci dozun yapılmasının esas nedeni suçiçeği enfeksiyonunu ve yayılmasını önlemektir. Özellikle okul öncesi dönemde aşının yapılması toplumda vaka sayısını ve hastalığın yayılmasını azaltma yönünde çok önemli katkılar sağlayacaktır.”

ZAMANLA AZALAN BAĞIŞIKLIK TABLOSU VE EK DOZUN SAĞLADIĞI KORUMA

Dünya Sağlık Örgütü, ABD ve İngiltere dahil olmak üzere pek çok ülkede uzun süredir iki dozlu protokolü uyguluyor. Medikal açıdan tek doz aşılanan bir çocuğun yıllar içinde bağışıklık düzeyinde nasıl bir düşüş yaşanıyor ve ikinci doz bu bağışıklık tablosunu tam olarak nasıl değiştiriyor?

Bağışıklık düzeyinin bir miktar azalabileceğini ancak tamamen yok olmadığını söyleyen Yakup Çağ soruyu şöyle cevapladı:

“Aşı yapıldıktan bir yıl sonra %95-97 olan koruyuculuk ikinci yılda %86’lara düşüyor, sonraki yıllarda ise %81-86 civarında oluyor. Yapılan çalışmalarda bir doz aşıdan sonra 7-10 yıl sonra bile antikorların devam ettiği bildirilmiştir. İkinci doz aşı koruyuculuk oranını %98-100 civarına getiriyor.”

AŞININ GÜVENLİK PROFİLİ VE OLASI HAFİF YAN ETKİLER

Aile hekimlikleri çocukluk çağı aşılarını çok sıkı takip ediyor. Ek doz suçiçeği aşısı için de dört yaşını dolduran çocukların ebeveynleri aranmaya, aşıya çağırılmaya başlandı. Aşı için bilgi verilen birçok anne baba ise “Zaten bir yaşında aşısını olmuştu, bu ek doz şart mı, bir yan etkisi olur mu?” endişesi taşıyor.

Prof. Dr. Yakup Çağ ise ebeveynlerin bu konuda endişe etmemelerini, daha önce 12. ayda suçiçeği aşısı yapılan çocuklarda 4-6 yaşında ikinci dozun yapılmasının son derede güvenli olduğunu söyledi.

İkinci doz uygulamasının ülkemizde yeni uygulanmaya başlanmakla birlikte bazı ülkelerde yıllardır uygulandığını ve genel olarak güvenli olduğunun altını çizen Yakup Çağ olası yan etkilere de değindi:

“Elbette aşı uygulama yerinde ağrı, şişlik ve kızarıklık, ateş, halsizlik, huzursuzluk, suçiçeğine benzer döküntü gibi hafif yan etkiler olabilir. Çok çok nadir olarak alerji, nöbet ve santral sinir sistemi etkileri gibi ciddi yan etkiler görülebilir.”

HASTALIĞI DOĞAL YOLLA GEÇİREN VEYA ŞÜPHELENİLEN ÇOCUKLARDA YAKLAŞIM

4-6 yaş grubunda olup 12. ayda ilk doz aşısını olan ancak aradaki yıllarda suçiçeği hastalığını 'doğal yolla' atlatmış veya geçirdiğinden şüphelenilen çocuklara bu ikinci doz yapılmalı mı? Yanlışlıkla ya da bilmeden hastalığı geçirmiş bir çocuğa ikinci doz yapılmasının tıbbi bir riski var mıdır?

Yakup Çağ, “Öncelikle 12. ayda suçiçeği aşısı yapılmış ve sonrasında suçiçeği geçirmiş çocuklara aşı yapılsa bile genel olarak güvenli kabul edilir yani yan etki açısından diğer çocuklara göre bir fark olmaz. Bu çocuklarda suçiçeği geçirdiğine dair laboratuvar veya hekim tarafından klinik bir kanıt varsa ikinci doza gerek olamayabilir çünkü doğal bağışıklığın koruyucu özelliği oldukça fazladır. Ancak böyle bir kanıt yoksa sadece şüphe varsa bu durumda aşı olması gerekir” bilgisini verdi.

7 YAŞ VE ÜZERİ ÇOCUKLAR İÇİN AŞI TAVSİYESİ

Sağlık Bakanlığı 49-72 ay arası çocukları yakalama aşılamasına dahil etti. Ancak örneğin 7 veya 8 yaşında olan ve zamanında tek doz aşı almış ilkokul çocukları şu an bu ücretsiz takvimin dışında kalıyor. Bu yaş grubundaki çocuklara ek aşılama gerekiyor mu?

Prof. Dr. Çağ, 12. ayda suçiçeği aşısı yapılmış ve 7 yaşın üstündeki çocukların bu sürede suçiçeği enfeksiyonu geçirdilerse ve bu tıbbi olarak kanıtlandıysa tekrar aşı olmalarına gerek olmadığını ifade etti.

Aksi durumda aşı olmaları gerektiğinin altını çizen Yakup Çağ şu bilgiyi verdi:

“7 yaş ve üzeri çocuklar bakanlık aşı programında olmadığı için aileler ücretli olarak temin edip yaptırabilirler.”

YETİŞKİNLİK DÖNEMİ KORUMASI VE ZONA RİSKİ

Prof. Dr. Yakup Çağ, ikinci doz aşı yapmanın önemli amaçlarından birinin yalnızca çocuğu korumak değil aynı zamanda toplumdaki suçiçeği virüsünün dolaşımını azaltarak özellikle aşılanmayan ve hastalığı ağır geçirme riski olan bireyleri de korumak olduğunu söyledi. Çağ, bununla birlikte ileri yaşlarda suçiçeğine bağlı sakatlıkları ve ölümleri de doğal olarak azaltacağını, aynı zamanda dolaylı olarak zona hastalığını da azaltabileceğinin ön görüldüğünü ekledi.

‘BİR YIL SONRA BİLE RİSK DEVAM EDİYOR’

Suçiçeğinin sadece döküntülü ve hafif bir hastalık olarak görülmemesi gerektiğini gösteren çarpıcı bir örnek de İskoçya’da yaşandı.

4 yaşındaki Olivia Elliot adında bir çocuğun, geçirdiği suçiçeği enfeksiyonundan altı ay sonra felç geçirmesi, ikinci doz suçiçeği aşısının konuştuğumuz şu günlerde, masum görülen çocukluk hastalıklarının gizli tehlikelerini yeniden gündeme getirdi. Kusma ve baş ağrısı şikayetleriyle başlayan süreçte küçük kızın sol tarafında hareket ve konuşma kaybı gelişti. Yapılan tetkiklerde suçiçeği virüsünün beyni besleyen damarlarda iltihaplanmaya yol açarak felci tetiklediği anlaşıldı.

Açıklamalarda bulunan Çocuk Nörolojisi Uzmanı Prof. Dr. Dilara Füsun İçağasıoğlu, Varisella-Zoster virüsünün (suçiçeği) beyin damarlarında daralma ve tıkanmaya neden olabileceğini belirtti. İçağasıoğlu; bu tür inme riskinin virüs kapıldıktan sonraki ilk yıl içinde (erken dönem) ortaya çıkabileceği gibi, bir yılı aşan sürelerde de (geç dönem) gelişebileceği uyarısında bulundu.

Uzmanlar; suçiçeği atlatmış çocuklarda ağızda kayma, ani güç kaybı, dengesiz yürüme, konuşma bozukluğu veya istemsiz hareketler gibi belirtiler görüldüğünde vakit kaybetmeden doktora başvurulması gerektiğini vurguluyor. Olası kalıcı felçlerin ve hayati komplikasyonların önüne geçebilmenin en etkili yolunun ise çocukluk dönemi suçiçeği aşılarının eksiksiz yaptırılması olduğu ifade ediliyor.