Psikologların her gün daha mutlu olmak için önerdiği 5 alışkanlık Sözcü Gazetesi

Çoğu insan mutluluğu, koşullar elverdiğinde aniden ortaya çıkan, işler sarpa sardığında ise uçup giden geçici bir duygu olarak düşünür.

Son 10 yılda psikoloji ve davranış bilimleri alanında yapılan devrim niteliğindeki araştırmalar, bu klişeyi kökten yıkıyor.

Bilim dünyası artık net bir gerçeği haykırıyor: Mutluluk anlık bir zihin durumu değil; tamamen yaşam yapınızın, günlük kararlarınızın ve kaynaklarınızı nasıl yönettiğinizin bir sonucudur. İşte her gün daha mutlu olmak için önerilen 5 alışkanlık....

1. İlişkilerinize hayatınız bağlıymış gibi yatırım yapın 

Modern mutluluk araştırmalarının ortaya koyduğu en çarpıcı bulgu, yakın ilişkilerin kalitesinin ne kadar uzun ve sağlıklı yaşayacağımızın en net göstergesi olduğudur.

İnsanlık tarihinin en uzun soluklu bilimsel takibi olan Harvard Yetişkin Gelişimi Çalışması, katılımcılarını tam 80 yıl boyunca izledi. Sonuç şok ediciydi: Sosyal bağların kalitesi; insan ömrünü, zihinsel dayanıklılığı ve fiziksel sağlığı; zenginlikten, kariyer başarısından ve hatta zeka seviyesinden (IQ) çok daha fazla etkiliyor.

Öyle ki tıp dünyası artık sosyal uyumu tıpkı spor yapmak veya uyumak gibi hayati bir sağlık davranışı olarak görüyor.

2015 yılında yapılan ünlü bir meta-analiz, sosyal izolasyonun günde 15 sigara içmekle eşdeğer ölümcül riskler taşıdığını, yalnızlığın vücutta kronik iltihaplanmayı (inflamasyon) tetiklediğini kanıtladı. Bedenlerimiz biyolojik olarak bağ kurmaya programlanmıştır; bu yüzden dostlukları beslemek bir lüks değil, hayatta kalma meselesidir.

2. Zamanınızı paranızdan daha kıskançça korumaya alın

Modern yaşam tam bir verimlilik paradoksu üzerine kurulu: İnsanlar eskisinden daha çok kazanıyor, daha çok biriktiriyor ancak her ne hikmetse sürekli bir yerlere geç kalmışlık ve "zaman kıtlığı" hissiyle boğuluyor.

Harvard İşletme Okulu’ndan Ashley Whillans’ın derinlemesine belgelediği bu fenomene göre; zaman yetersizliğinden bunalan, gününü kontrol edemeyen bireylerin yaşam memnuniyeti ve ruh sağlığı grafikleri hızla dibe vuruyor.

Buna karşılık, parayı eşya satın almak yerine "zaman satın almak" (temizlik, yemek, lojistik gibi rutin işleri dış kaynaklara yaptırmak) için kullananların çok daha mutlu olduğu görülüyor.

PNAS dergisinde yayınlanan çığır açıcı bir araştırma da bunu doğruluyor: Kaynakları zamana yatırmak yaşam kalitesini doğrudan artırıyor. Bu yüzden önünüze çıkan bir sonraki kariyer veya finansal fırsatta sadece "Bana ne kazandıracak?" diye sormayın; "Zaman ve özerklik açısından bana neye mal olacak?" sorusunu da mutlaka masaya yatırın.

3. Sadece konfor değil, sizi zorlayacak deneyimler arayın

Yıllarca iyi bir yaşamın sadece "mutluluk ve anlam" ikilisinden oluştuğu sanıldı. 2022 yılında Psychological Review Dergisi'nde yayınlanan çığır açıcı bir çalışma, denkleme üçüncü bir boyut ekledi: Psikolojik Zenginlik.

Psikolojik açıdan tatmin edici bir ömür, her anı keyifli veya pürüzsüz geçen bir hayat demek değildir. Aksine bu kavram; yenilik, karmaşıklık ve kişinin bakış açısını altüst eden zorlayıcı deneyimlerle beslenir.

Bilinmeyen ülkelere seyahat etmek, zorlu öğrenme süreçlerinden geçmek ve belirli bir derecede konforsuzluğa katlanmak anlık bir rahatlık sunmaz; fakat zamanla geriye derin, çok boyutlu ve eşsiz bir yaşam arşivi bırakır.

Kültürlerarası araştırmalar, büyük bir insan grubunun "dümdüz mutlu" bir hayat yerine "psikolojik olarak tatmin edici zengin" bir hayatı seçtiğini gösteriyor. Konfor alanından çıkmanın yarattığı anlık rahatsızlık, dolu dolu yaşanmış bir ömrün peşin ödenen bedelidir.

4. Mutluluğu satın alamazsınız ama "başkasına" harcayabilirsiniz

Kişisel bakımı ve tüketimi kutsayan modern kültürün aksine, mutluluk biliminin en tutarlı bulgularından biri "prososyal harcama", yani parayı veya zamanı başkalarının faydasına kullanmaktır.

Evrimsel süreçte insan psikolojisi, derin bir yardımlaşma ve karşılıklı bağımlılık bağıyla şekillenmiştir. Başkasına katkıda bulunmak, beyindeki ödül merkezlerini anında harekete geçirir, sosyal bağları perçinler ve hiçbir maddi tüketimin taklit edemeyeceği bir aşkınlık duygusu yaratır.

Kendi ihtiyaçlarınızı elbette ihmal etmeyin; ancak sürekli biriktirerek mutluluk aramanın bir süre sonra köreldiğini, başkalarına el uzatmanın ise ruhsal etkisinin asla azalmadığını unutmayın.

5. Reçeteniz haftada 120 dakika doğayla temas

Son yılların en pratik, en net ve ücretsiz sağlık bulgusu bu maddede gizli. Scientific Reports Dergisi'nde 20,000 kişinin verileri analiz edilerek yayınlanan 2019 tarihli dev çalışmaya göre; haftada en az 120 dakikasını yeşil alanlarda, doğada geçiren insanların fiziksel ve psikolojik esenliği, geçirmeyenlere oranla muazzam bir sıçrama yakalıyor.

Buradaki sihirli sayı tam olarak 120 dakika. Bu sürenin altındaki kalışlarda etki oldukça zayıf kalıyor. İşin güzel tarafı, bu süreyi tek seferde doldurmak zorunda değilsiniz; hafta içine yayılan 20'şer dakikalık küçük yürüyüşler de aynı mucizevi etkiyi yaratıyor.

Doğayla temas, sinir sistemimizi kentsel alanların boğucu stresinden arındırıyor, fizyolojik gerilimi düşürüyor ve aşırı düşünme (ruminasyon) krizlerini bıçak gibi kesiyor. Bilim insanları artık doğayı bir boş zaman eğlencesi değil, insan biyolojisinin temel bir ihtiyacı olarak tanımlıyor.