Prens Selman Çizgi çekemedi: Arapların çılgın projesi fizik kurallarına yenildi Sözcü Gazetesi

Suudi Arabistan'ın lider Prens Muhammed bin Selman'ın bir hayali vardı. 170 kilometre boyunca uzanan tek parça bir ayna, çölü aydınlatacaktı.

Dünyanın en büyük binası olacak olan bu dev yapı, görüntüsünden de öte bir proje olacaktı.

Zira yerden 500 metre yükselen yapının içerisinde üniversiteler, hastaneler, mağazalar, rezidanslar ve dev bir hızlı tren hattı olacaktı.

Enerji ise tamamen rüzgar ve güneşten elde edilecekti. 9 milyon insan, geleceğin şehrinde huzur içinde yaşayacaktı.

Uçaklar, geleceğin metropolisi için sıra olacak ve dev gezi gemileri insan yapımı marinada konaklayacaktı.

Marinanın üzerinde ise 170 kilometrelik şehrin mihenk taşı olan 30 katlı yeşil kristal yapı, sanki bir avize gibi tersten asılı bir şekilde görenleri büyüleyecekti.

Selman'ın 'Çizgi' projesi, dünyayı değiştirmeye hazırlanıyordu.

İŞÇİLER DETAYLARIYLA ANLATTI

Prens Selman'ın çılgın projesi olan bu dev yapı, 2030'a kadar tamamlanacaktı. Prens, bu proje için 1.5 trilyon dolar ödenek bile ayırmıştı. 

Ancak proje, dünya ekonomisinin gerçekleri, proje yönetiminin yetersizliği, Selman'ın gerçekdışı hayalleri ve belki de herşeyden önemlisi fizik kurallarının kendisine takıldı.

Selman'ın çılgın projesi, şimdi çölde oyulmuş boş temeller ve işçiler için kurulmuş bir konteynır şehirden ibaret kaldı. Selman ise, projeyi hızla unuttu.

Ancak dev projede çalışan işçiler, dünyanın en büyük projesinin nasıl başarısız olduğunu tüm detaylarıyla anlattı.

TABİATA MEYDAN OKUDULAR

The Line, ilk kez resmen Davos zirvesinde duyurulmuştu. Denis Hickey Davos’ta, üstüne ise 350 metre yüksekte, 45 bin kişilik bir stadyum planlandığını anlatıyordu.

Hickey, “Bu stadyum benzeri olmayan bir şey olacak,” diyordu. 170 kilometrelik dev yapı-şehir boyunca hareket eden hızlı tren, 20 dakikada şehri bir uçtan diğer uca turlayacaktı.

Dahası, 30 katlı tersten asılan yapı projenin mihenk taşı olacak ve gören herkesi büyüleyecekti. Dünyanın yeni bir harikası, modern zamanda inşa edilecekti.

Çizgi projesinin geliştirme sorumlusuna göre ekibin içinde bile bu sözlere inanan azdı. Projeyi yürüten mimarlardan biri, "30 katlı bir yapının köprüden ters asılması" fikrine itiraz ettiğinde, “Dünyanın döndüğünü ve binaların sallandığını fark ettiniz mi?” diye sormuştu.

TABİAT KAZANDI

Korkulan da buydu: yapı bir sarkaç gibi salınabilir, ivme kazanabilir ve sonunda koparak marinanın üzerine çakılabilirdi.

Marinanın kendisi ise apayrı bir sorundu. Suni olarak açılan dikdörtgen havuz şekildeki marina ayrıca dev bina-şehre su da sağlayacaktı.

Ancak marinanın içinde dalga olmaması sebebiyle suyun çürümesi ve 9 milyon kişinin ikamet etmesi planlanan şehirdeki herkesi zehirlemesi kaçınılmazdı.

Hızlı trenin 20 dakika içinde şehri turlaması imkansızdı. Dahası, trenin "hızlı" olmasına bile gerek yoktu. Zira proje, trenin sürekli duraklarda duracağını hesap etmemişti. Bu, trenin hızlı tren olmak için gereken hıza asla ulaşamayacağı anlamına geliyordu.

Proje yöneticisine göre "biri Selman'a bu mümkün dedi. O andan itibaren de Selman tam olarak bunu istediğine karar verdi" dedi. 

PARA VE ÇİMENTOYU YUTAN BİR KARADELİK

Yine de çalışmalar sürdü. Basit şeyler bile karmaşık hale geldi. 30 katlı ters yapıya atıfta bulunan bir mimar, “Tuvaleti çektiğinizde atıklar aşağı akar, değil mi?” diye sorduğunda, The Line yöneticilerinden Tarek Kaddumi gülümseyerek “Onu çözdük,” demişti. “Yüzlerce küçük araç pisliği köprüler üzerinden toplayacak" diye açıklamış.

Bu, projenin genel ruhunu özetliyordu: gerçekliğin sınırlarını zorlayan, yerçekimine meydan okuyan bir vizyon.

İnşaat başladığında proje, “geleceğin kenti” olarak lanse edildi. Araba yoktu, caddeler yoktu, enerji tamamen yenilenebilir kaynaklardan sağlanacaktı.

Ancak tasarımlar ilerledikçe, fizik ve finans bu hayale karşı birleşti. Maliyetler kontrolden çıktı, yatırımcılar gelmedi, takvim çöktü.

Başta 1.5 trilyon dolar bütçeyle başlayan projenin tahmini maliyeti 4.5 trilyon dolara çıktı. Bu rakam, Almanya'nın GDP'sine eşit.

Dahası, projenin tamamının yapılması için dünya çelik ve beton rezervlerinin yüzde 60'nın bu projeye yönlendirilmesi gerekiyordu. İsmini vermeyen bir mühendis "bunun neden mümkün olmadığını anlamak zor değil" yorumunu yaptı.

YATIRIMCI KAÇTI, PROJE KAĞITTA KALDI

50 milyar dolar harcanmış olmasına rağmen, şu anda Neom’un bulunduğu bölge dev kazıklarla delinmiş, yarım kalmış hendeklerle dolu bir çöl haline geldi.

Neom yöneticileri hala projenin “insanlık için yeni bir plan” olacağını söylüyor, ancak dipsiz bir hammadde ve para çukuruna dönüşen projeden Selman bile bıktı

Başta 9 milyon kişiye konut sağlaması planlanan proje, 500 bin kişinin yaşayabileceği bir bina olarak kısa kesildi. Hal böyle olunca, projenin yatırımcıları hızla çekildi.

Neom'a göre Çizgi projesi hala kâğıt üzerinde mümkün olabilir, fakat kimsenin bu fikre yatırım yapmaya niyeti yok.

TARİHİN EN BÜYÜK PARA TUZAĞI

Çalışmalar yavaşladı, diğer projeler öncelik kazandı. Eski bir çalışan, “Herkes biliyor, bu proje yürümeyecek,” diyor. “Artık sadece Prens Selman'ın bunu nasıl söyleyeceğimizi düşünüyoruz" dedi.

Bugün Çizgi'nin kalıntıları, uzaydan bile görülebiliyor. Yarım kalmış tüneller, devasa kazıklar ve kazılmış marinalar…

Proje, bir kentsel ütopya denemesi, bir bilimkurgu hayali, bir “zamansız proje” olarak kaldı.

Bir şehir değil, hatıraya dönüşen bir fikir ve Suudi Arabistan'ın en büyük para tuzağı olarak tarihe geçti.