Piyasada ve ticarette gergin bekleyiş

ABD ve İsrail’in İran’ı vurması, finansal piyasalardan enerji piyasasına kadar gergin bekleyişlere neden oldu. Haftasonu piyasaların kapalı olmasına rağmen Ortadoğu’da tırmanan jeopolitik gerilim, ilk etapta altın fiyatlarını ve kripto varlıkları etkiledi. Geçen hafta boyunca Kapalıçarşı’da 7 bin 300 TL ila 7 bin 500 TL aralığında seyreden gram altın, savaşın başladığı cumartesi günü 7 bin 900 TL’yi aştı. Satış baskısıyla karşılaşan Bitcoin’deki düşüş ise yüzde 7’yi buldu. Cuma günü 67 bin 616 dolar seviyesinde işlem gören Bitcoin, cumartesi günü 63 bin 847 dolara geriledi. Petrol fiyatlarında da tahminler altüst oldu. Savaş ayrıca, küresel enerji piyasalarını da alarma geçirdi. ABD’li finans ajansı Bloomberg, 2022’deki Ukrayna savaşı sonrası görülen en büyük doğalgaz arz şoku riskininin gündeme geldiğini yazarken; İngiliz Financial Times ise Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilerin savaş riski sigortalarının iptal edilmeye başlandığına; ticarette yeni bir alarm yaşandığına dikkat çekti.

‘ALTIN VE PETROLDE HAREKETLİLİK SÜRER’

Piyasalar zaten Trump’ın tarifelerinin değişkenliği nedeniyle gergin bir durumdaydı. Mevcut belirsizlik ortamını daha da derinleştiren Ortadoğu’daki çatışma, yatırımcıların ‘güvenli liman’ ihtiyacını güçlendirdi. Yatırımcıların artan endişeleri, ABD Hazine tahvilleri, altın ve İsviçre frangı gibi güvenli liman varlıklarına olan ihtiyacı güçlendirdi. Bu arayış da altın gibi kıymetli metallerde yükselişe yol açtı. Çatışmaların en az birkaç hafta daha sürmesi; dolayısıyla altın fiyatlarındaki yukarı yönlü seyrin devamı bekleniyor.

Bir diğer etki de petrol fiyatları üzerinden gerçekleşecek. Piyasa analistlerine göre, bugün piyasalar tamamen açıldığında tüm gözler enerji piyasalarında olacak. Bloomberg’e konuşan bir uzman, “Körfez’deki durum birkaç ay daha devam ederse, petrol fiyatı varil başına 100 doların üzerine çıkabilir ve bu da 2026’da Fed’in faiz artırımı beklentilerini azaltabilir. Bu durum, özellikle teknoloji hisselerinde düşüşe yol açabilecek büyüme hisseleri için bir engel teşkil edecektir” dedi.

DOĞALGAZDA KRİZ İŞARETİ

Bloomberg’in başka bir haberine göre ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndan geçen sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tankerlerinin hareketliliği neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Habere göre, İran’a yönelik saldırılar 2022’deki Ukrayna savaşından bu yana küresel doğalgaz piyasalarındaki en büyük arz şokuna neden olabilir. Haberde, “Ayrıca, çatışmaların uzaması ve sevkiyat aksaklıklarının sürmesi halinde LNG üretiminde kesintiler de gündeme gelebilir. Bu da fiyatları artırabilir” ifadelerine yer verildi. Bölge, hem üretim hem de sevkiyat açısından küresel enerji dengesi için kritik önemde. Özellikle dünyanın en büyük ikinci LNG ihracatçısı olan Katar başta olmak üzere Körfez ülkeleri küresel arzda belirleyici rol oynuyor. Küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’si ise stratejik bir boğaz olan Hürmüz üzerinden geçiyor. Dün ayrıca, iki uluslararası nakliye şirketi CMA CGM ve Hapag-Lloyd, Basra Körfezi’ne giden tüm gemilerine ‘derhal’ güvenli bir yere gitmeleri talimatı verdiğini duyurdu. Süveyş Kanalı’ndan geçiş de ikinci bir duyuruya kadar askıya alındı.

TİCARETTE DE HÜRMÜZ ALARMI

Trump’ın tarife politikalarının yarattığı belirsizlik devam ederken bir de İran savaşı’nın çıkması, küresel ticareti de etkileyecek.

FT’deki bir habere göre, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından sigorta şirketleri, Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemilere yönelik poliçeleri iptal etme ve primleri artırma kararı aldı. Uluslararası finansçıların FT’ye verdiği bilgiye göre, savaş riski sigortacıları söz konusu kritik petrol geçiş noktası için düzenlenen poliçelere cumartesi günü iptal bildirimi gönderdi. Primlerin önümüzdeki günlerde yüzde 50’ye kadar artabileceği belirtiliyor.

‘MALİYETLER ARTACAK’ ENDİŞESİ

Saldırılar öncesinde Körfez’den geçen gemiler için savaş riski sigorta primi, geminin yenileme maliyetinin yaklaşık yüzde 0.25’i seviyesindeydi. Buna göre 100 milyon dolar değerindeki bir gemi için sefer başına yaklaşık 250 bin dolar prim ödeniyordu. Primlerin yüzde 50 artması halinde bu tutar 375 bin dolara çıkabilecek. İsrail limanlarına uğrayan gemiler içinse prim daha da artabilir.

GEMİLER ROTA DEĞİŞTİRİYOR

İRAN saldırısı sonrası sigorta sektöründe en büyük kaygı, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma ihtimaliydi. Dün İran medyasında yer alan iddialara göre, Hürmüz Boğazı fiilen kapatıldı. Dünyadaki ham petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu dar su yolundan geçiyor. İran’a bağlı grupların gemilere el koyma girişiminde bulunabileceği riskinin, fiyatlamalara yansıtıldığını belirtiliyor. Sigorta şirketlerinin poliçeleri tamamen reddetmek yerine iptal sonrası daha yüksek primlerle yeniden müzakere etmelerinin beklendiği belirtiliyor. Artan risk nedeniyle bazı armatörler Hürmüz Boğazı’ndan geçmekten kaçınıyor. Cumartesi günü en az üç geminin boğaza girmek yerine rota değiştirdiği bildirildi.

Risk danışmanlık şirketi EOS Risk ise bazı gemilerin, İran Devrim Muhafızları tarafından boğazın gemi trafiğine kapatıldığı yönünde telsiz uyarısı aldığını açıkladı. Gelişmeler, navlun maliyetleri üzerinde yeni bir baskı oluşturacak.