Okyanuslar ve denizler kime ait: Cevabı sandığınız kadar basit değil Sözcü Gazetesi

Discover Wildlife'ın haberine göre ülkelerin denizlerdeki hakları Birleşmiş Milletler (BM) kurallarıyla şekilleniyor ve konu aslında göründüğünden çok daha karmaşık.

22 KİLOMETRELİK 'MAVİ SINIR'

BM deniz hukuku kurallarına göre kıyısı olan ülkeler, kıyılarından 22 kilometre (12 deniz mili) açığa kadar olan denizlerde tam egemenlik hakkına sahip. Bu alan; üstündeki hava sahası, deniz yüzeyi, su altı ve deniz tabanı dahil olmak üzere tamamen o ülkenin yetki alanı olarak kabul ediliyor. Fakat iki ülke sınırının birbirine çok yakın olması halinde bu mesafe daha kısa olabiliyor.

KIYILAR İÇİN İNGİLTERE ÖRNEĞİ

Örneğin İngiltere'de kıyıdan 22 kilometreye kadar olan tüm sular "Kraliyet'e ait" olarak kabul ediliyor. Bu bölgede liman, rüzgar türbini veya su ürünleri üretimi yapmak isteyen herkes devletten izin almak zorunda.

DENİZE KIYISI OLMAYAN ÜLKELER NE YAPIYOR?

Denize kıyısı olmayan devletlerin territoryal suları yok fakat uluslararası hukuk onlara "zararsız geçiş hakkı" tanıyor. Yani; casusluk yapmadıkları, silah kullanmadıkları, balıkçılık yapmadıkları sürece diğer ülkelerin karasularından serbestçe geçebiliyorlar.

370 KİLOMETRELİK DEV YETKİ ALANI

Kıyı devletlerinin "Münhasır Ekonomik Bölge (MEB)" adında başka bir hakkı daha bulunuyor. Ülkeler, kıyılarından 370 kilometre (200 deniz mili) açığa kadar ekonomik yetki kullanabiliyor. Yani; balıkçılık yapabiliyor, petrol ve doğalgaz çıkarabiliyor, deniz altı kabloları döşeyebiliyor, yapay ada inşa edebiliyor. Bu alan tam egemenlik bölgesi sayılmıyor ama ülkeler ekonomik kontrol ve çevresel koruma yetkisine sahip.

En büyük 'MEB'e sahip ülke ise Guadeloupe, Reunion ve Fransız Polinezyası gibi denizaşırı topraklara sahip olan Fransa.

OKYANUSLARIN ÜÇTE İKİSİ KİMSEYE AİT DEĞİL

Kıyı devletlerinin yetki sınırından sonra başlayan alan "açık deniz" olarak adlandırılıyor. Bu bölgeler; hiçbir ülkeye ait değil, dünyanın toplam okyanusunun yüzde 66'sını oluşturuyor ve herkesin seyahat, balıkçılık ve araştırma yapabilecekleri alanlar olarak tanımlanıyor.

Açık denizlerin yalnızca yüzde 1.2'si koruma altında. 2023'te BM ülkeleri, "Açık Deniz Antlaşması" konusunda anlaşarak bu alanı daha iyi korumayı hedefledi. 2025 itibarıyla 60 ülke anlaşmayı imzaladı.