Nehirlerin yönünü değiştirip dağın zirvesine baraj yapacaklar: Deprem riski artık çok daha fazla Sözcü Gazetesi

Çin, Tibet Platosu'nda yer alan Yarlung Tsangpo Nehri üzerinde inşa etmeye başladığı Motuo Mega Barajı ile dünyanın en büyük hidroelektrik projelerinden birine imza atıyor. Yaklaşık 168 milyar dolara mal olması beklenen projenin, 10 yıldan kısa sürede tamamlanması hedefleniyor.

LiveScience'ın aktardığına göre barajın yılda 300 terawatt saat elektrik üretmesi planlanıyor. Bu miktar, dünyanın en büyük hidroelektrik santrallerinden biri olan Yangtze Nehri üzerindeki Üç Boğaz Barajı'nın mevcut üretiminin yaklaşık 3 katına denk geliyor.

"Asya'nın su kulesi"

Yaklaşık 4 bin 500 metre rakımdaki Tibet Platosu; Sarı Nehir, Yangtze, Yarlung Tsangpo (Brahmaputra) ve Lancang (Mekong) gibi Asya'nın en büyük nehirlerinin doğduğu bölge olarak biliniyor. Yaklaşık 2 milyar insanın su kaynağını besleyen plato, bu özelliği nedeniyle "Asya'nın su kulesi" olarak adlandırılıyor.

Motuo Barajı da dünyanın en derin kanyonlarından biri olan Yarlung Tsangpo Büyük Kanyonu'nda inşa ediliyor. Proje kapsamında, 7 bin 800 metre yüksekliğindeki Namcha Barwa Dağı çevresinde beş baraj ve çok sayıda tünel inşa edilerek nehir suyunun yönü değiştirilecek ve hidroelektrik enerji üretilecek.

Uzmanlardan peş peşe uyarılar

Proje, hidroelektrik kapasitesiyle dikkat çekse de çevresel ve jeopolitik riskler nedeniyle yoğun eleştiri alıyor.

Uluslararası Tibet Kampanyası (ICT) araştırmacısı Tenzin Norgay, "Modern Çin, doğayı kontrol etme yeteneğine son derece güveniyor." değerlendirmesinde bulundu.

Stockholm Güney Asya ve Hint-Pasifik İşleri Merkezi'nden Jagannath Panda ise nehirlerin doğal akışının değiştirilmesinin yalnızca Tibet'i değil, Hindistan, Bangladeş ve Nepal gibi aşağı havza ülkelerini de ciddi şekilde etkileyebileceğini belirterek, "Nehirlerin doğasını kontrol etmek tüm Himalaya bölgesi için tehlike oluşturuyor." ifadelerini kullandı.

Kuraklık ve su akışı endişesi

Stimson Merkezi'nden Brian Eyler, böylesine büyük bir mühendislik projesinin teknik açıdan etkileyici olduğunu ancak özellikle kurak mevsimlerde nehir debisinin ciddi şekilde azalabileceği uyarısında bulundu. Eyler'e göre, Büyük Kanyon'un bazı dönemlerde neredeyse tamamen susuz kalması ihtimali göz ardı edilmemeli.

Deprem riski de gündemde

Uzmanlar, projenin yer aldığı bölgenin yüksek sismik aktiviteye sahip olmasının da önemli bir risk oluşturduğunu vurguluyor. Ocak 2025'te meydana gelen 7,1 büyüklüğündeki Dingri depremi, bölgedeki altyapının ne kadar kırılgan olabileceğini ortaya koymuştu.

Barajın inşası sırasında yapılacak büyük ölçekli kazılar ve oluşturulacak dev rezervuarın da sismik hareketleri tetikleyebileceği belirtiliyor. Daha önce Çin'de bazı rezervuarların oluşumuyla sismik hareketler arasında bağlantı kuran araştırmalar yayımlanmıştı.

İklim değişikliği barajı da tehdit ediyor

Bir diğer risk ise hızla eriyen Himalaya buzulları. Buzul göllerinin aniden boşalması büyük sellere yol açabiliyor. Nitekim 2023 yılında Hindistan'ın kuzeydoğusunda yaşanan buzul gölü taşkını yeni inşa edilen bir barajın yıkılmasına neden olmuş, 46 kişi yaşamını yitirirken yaklaşık 88 bin kişi afetten etkilenmişti.

Uzmanlar, Yarlung Tsangpo Nehri'nin su seviyesinin 2060 yılı civarında zirveye ulaşmasının ardından düşüşe geçeceğini öngörüyor. Bu durumun uzun vadede Motuo Barajı'nın elektrik üretim kapasitesini önemli ölçüde azaltabileceği ifade ediliyor.

Kültürel miras da tehlikede

Barajın yaratacağı sosyal etkiler de tartışılıyor. ICT araştırmacısı Tenzin Norgay, en büyük endişelerinin insanların yerinden edilmesi ve Tibet'e ait kültürel alanların sular altında kalması olduğunu söyledi.

Buna karşın Brian Eyler, projenin bulunduğu bölgenin seyrek nüfuslu olduğunu ve rezervuar alanlarının, yaklaşık 1,3 milyon kişinin yerinden edildiği Üç Boğaz Barajı projesindeki kadar büyük olmayacağını ifade etti.