Neden yaş aldıkça eski şarkılara daha çok bağlanıyoruz?

Müzik analiz şirketi MRC Data’nın son verilerine göre, eski şarkılar artık ABD müzik pazarının yüzde 70’ini oluşturuyor. En popüler 200 yeni parça artık toplam dinlemelerin düzenli olarak yüzde 5’inden daha azını oluşturuyor. Bu oran yalnızca üç yıl önce bunun iki katıydı. Tüketicilerin gerçekten satın aldığı şarkıların dağılımı ise eski müziğe daha da fazla kaymış durumda. iTunes’ta en çok indirilen parçalar listesine bakıldığında, geçen yüzyıldan kalan grupların isimleriyle karşılaşıyorsunuz: Creedence Clearwater Revival, The Police ve daha niceleri.

Peki, eski şarkıların müzik pazarındaki bu yükselişinin arkasında ne var? Elbette dijital platformların geçmişin müziğine erişimi kolaylaştırması ve müzik sektöründeki değişimler önemli bir rol oynuyor. Ancak meselenin bir de dinleyici tarafı var. Çünkü eski şarkıların bugün hâlâ bu kadar yoğun dinlenmesinin nedeni yalnızca sektörün geçmişe yatırım yapması olmayabilir; insanların yaş aldıkça müzikle kurduğu ilişkinin de değişmesi bu tabloyu açıklayan önemli etkenlerden biri olabilir.

Son birkaç yıldır Spotify listemi açtığımda elim neredeyse hep aynı şarkılara gidiyor: Linkin Park, The Rolling Stones, Queen, Radiohead… Yeni şarkıları keşfetmek yerine yıllardır bildiğim parçalara dönüyorum. Üstelik bunun yalnızca bana özgü olmadığını fark etmek mümkün. İnsanlar belli bir yaştan sonra yeni çıkan şarkılar yerine gençlik dönemlerinde dinledikleri müziklere daha fazla yönelebiliyor. Peki bunun nedeni ne? Neden bazı şarkılar yıllar geçse de etkisini kaybetmiyor ve neden özellikle gençlik döneminde dinlenen müzikler ilerleyen yaşlarda bu kadar güçlü bir karşılık buluyor?

İnsanların belli bir yaştan sonra yeni çıkan şarkılar yerine gençlik dönemlerinde dinledikleri müziklere daha fazla yönelmesi oldukça tanıdık bir durum aslında. Bunun arkasında yalnızca “eski şarkılar daha güzel” düşüncesi değil; nostalji, duygusal hafıza ve alışkanlık gibi faktörler bulunuyor.

Özellikle ergenlik ve genç yetişkinlik döneminde dinlenen şarkılar, kişinin hayatındaki önemli anlarla güçlü biçimde eşleşebiliyor. İlk aşk, arkadaşlıklar, üniversite yılları, aileyle geçirilen dönemler ya da hayatın önemli dönüm noktaları belirli şarkılarla özdeşleşebiliyor. Yıllar sonra aynı şarkının duyulması, yalnızca müziği değil, o döneme ilişkin anıları ve duyguları da yeniden canlandırıyor.

Yaş ilerledikçe müzik dinleme alışkanlıklarında da bir değişim görülüyor. Yeni müzik keşfetmek için zaman ve motivasyon azalırken, daha önce tanınan ve sevilen şarkılara yönelmek daha kolay ve tanıdık bir seçenek haline geliyor. Bu nedenle kişinin müzik listesi giderek geçmişteki favorilerinden oluşmaya başlıyor. Bu durum, günümüzde eski şarkıların müzik tüketimindeki ağırlığının artmasıyla da örtüşüyor. Dijital platformlar sayesinde geçmişin müziklerine erişmek hiç olmadığı kadar kolay. Dolayısıyla 20, 30 veya 40 yıl önce yayımlanmış bir şarkı, bugün yeni çıkan bir parçayla aynı kolaylıkla dinlenebiliyor.

Ancak burada ilginç bir paradoks ortaya çıkıyor: İnsanlar yaş aldıkça kendi gençliklerinin müziklerine daha fazla bağlanırken, aynı süreç yeni müziğin dinleyici bulmasını da zorlaştırabiliyor. Böylece bugün 40’lı yaşlarında olanların gençlik şarkıları, yalnızca nostaljik birer hatıra olarak kalmıyor; müzik piyasasında hâlâ güçlü biçimde varlığını sürdürüyor.

Peki, bir şarkı neden 20 yıl sonra bile hala aynı duyguyu yaratır? Bunun yanıtı, müzik ile hafıza arasındaki güçlü bağlantıda yatıyor. İnsanların yaş aldıkça yeni müziklerden uzaklaşıp gençlik yıllarında dinledikleri şarkılara yönelmesi tesadüf değil. Çünkü bazı şarkılar yalnızca müzik değildir; hayatın belirli dönemlerine, insanlara ve anılara açılan birer kapıdır. Bu nedenle yıllar geçtikçe müzik listelerinin giderek geçmişe dönmesi, “eski şarkılar daha iyi” düşüncesinden çok, beynin tanıdık olana ve duygusal anılara verdiği önemle ilişkilidir.

40 yaşından sonra neden hep eski şarkıları dinliyoruz?

Yeni şarkılar çıkmaya devam ediyor ama belli bir yaştan sonra müzik listeleri neden geçmişe dönüyor? Bunun nedeni yalnızca “eski şarkılar daha güzeldi” düşüncesi olmayabilir.

Bir şarkının ilk birkaç notasını duymak, yıllar önce yaşanan bir anıyı bir anda canlandırabilir. Eski bir aşk, lise yılları, üniversitedeki arkadaşlıklar, ilk araba yolculuğu ya da yıllardır görülmeyen birinin yüzü… Müzik, geçmişe açılan güçlü bir hafıza kapısı olabilir.

Araştırmalar da bu deneyimin tesadüf olmadığını gösteriyor. Psikolojide “reminiscence bump” olarak adlandırılan bir olguya göre insanlar, yaşamlarının özellikle ergenlik ve genç yetişkinlik dönemine denk gelen yıllardaki olayları ve deneyimleri ilerleyen yaşlarda daha fazla hatırlama eğiliminde. Müzik söz konusu olduğunda da benzer bir durum ortaya çıkıyor. İnsanlar, özellikle gençlik yıllarında popüler olan şarkılarla daha güçlü bir duygusal bağ kuruyor.

Üstelik bu durum farklı yaş ve ülkelerden insanlarda da gözlemleniyor. 102 ülkeden 4 bin 824 kişinin katıldığı bir araştırmada, insanların müzikle ilgili anılarında belirgin bir “anı zirvesi” olduğu görüldü. Daha yakın tarihli bir araştırmada ise kişisel anlam taşıyan şarkılarla ilgili hatıraların yaklaşık 17 yaş civarında zirve yaptığı bulundu.

Şarkılar neden anıları bu kadar güçlü canlandırıyor?

Çünkü müzik yalnızca işitsel bir uyaran değil. Bir şarkı aynı anda duyguları, kişisel deneyimleri ve belirli bir döneme ilişkin anıları harekete geçiriyor.

Araştırmalarda müzikle tetiklenen anıların, başka bazı anı tetikleyicilerine kıyasla daha canlı olabildiği gösterildi. Bir çalışmada katılımcıların dinledikleri şarkıların yaklaşık yüzde 30’u kişisel bir anıyı tetikledi ve bu anılara çoğunlukla güçlü, özellikle de olumlu duygular eşlik etti. Bu nedenle 20’li yaşlarda sürekli dinlenen bir şarkı, 40’lı veya 50’li yaşlarda yalnızca bir şarkı olmaktan çıkabiliyor. Kişiye hayatının belirli bir dönemini hatırlatan bir “zaman kapsülü” haline geliyor.

Peki neden yeni müzik dinlemek azalıyor?

Yaş ilerledikçe müzikle kurulan ilişkinin biçimi de değişebiliyor... Araştırmalar, gençlerin müzik dinlemeye daha fazla zaman ayırdığını ve yeni müzik türlerine daha açık olduğunu; yaş ilerledikçe ise bazı çağdaş ve yoğun müzik tercihlerinin azaldığını gösteriyor.

Bunun bir nedeni de tanıdıklık… Bilinen bir şarkıyı dinlemek yalnızca müzikal olarak tanıdık bir deneyim sunmaz; beraberinde geçmişten gelen duyguları ve anıları da getirir. Özellikle güçlü duygularla ilişkilendirilmiş şarkılar, ilerleyen yaşlarda daha fazla otobiyografik anlam taşıyor.

Bu nedenle “Neden artık yeni şarkıları eskisi kadar sevmiyorum?” sorusunun yanıtı mutlaka yeni müziğin kötü olması değil. Dinleyicinin geçmişle kurduğu bağın zaman içinde güçlenmesi de önemli bir etken olabilir. Hafızadaki bu eğilim, müzik piyasasındaki daha büyük tabloyu da anlamaya yardımcı oluyor.

Eski şarkıların yükselişi tesadüf mü?

İnsanların geçmişte dinledikleri şarkılara duyduğu bağlılık, dijital platformların sunduğu sınırsız erişimle birleşiyor. Artık onlarca yıl önce yayımlanmış bir şarkıya ulaşmak için eski bir plak ya da CD aramaya gerek yok. Geçmişin müziği birkaç saniye içinde yeniden dinlenebiliyor.

Böylece bir kişinin gençliğinde hayatına eşlik eden şarkılar, yaşlandıkça ortadan kaybolmak yerine dijital ortamda yaşamaya devam ediyor. Sonuçta ortaya ilginç bir döngü çıkıyor: İnsanlar yaş aldıkça gençliklerinin müziğine daha güçlü bağlanıyor, teknoloji ise bu müziğe erişimi hiç olmadığı kadar kolaylaştırıyor.

Belki de bu yüzden insanların gençlik yıllarında dinlediği müziğe duyduğu duygusal bağlılık, dijital platformların bu şarkıları erişilebilir tutmasıyla birleştiğinde, geçmişin müziği yalnızca hatıralarda değil, müzik listelerinde de yaşamaya devam ediyor.

Çünkü bazı şarkılar yalnızca dinlenmiyor.

Hatırlanıyor.

Herkes için aynı mı?

Elbette bu durum herkes için aynı değil. Yaş, müzik tercihlerini etkileyen faktörlerden yalnızca biri. Kişisel deneyimler, sosyal çevre, kültürel geçmiş ve kişinin müzikle kurduğu ilişki de hangi şarkıların yıllar boyunca hayatında kalacağını belirliyor. Dolayısıyla mesele yalnızca yaş aldıkça yeni müzikten uzaklaşmak değil; belirli dönemlerde hayatımıza eşlik eden şarkıların zaman içinde daha güçlü bir anlam kazanması olabilir.

Kaynak: "Is Old Music Killing New Music?". Şuradan alındı: https://www.theatlantic.com/ideas/archive/2022/01/old-music-killing-new-music/621339/.

"Reminiscence bump invariance with respect to genre, age, and country". Şuradan alındı: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10357890/.

"Characterization of music-evoked autobiographical memories". Şuradan alındı: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17965981/.

REKLAM