Neden çocukları erken yaşta felsefe ile buluşturmalıyız?

"Çocuklar zaten doğası gereği filozoftur. Merak eder, sorar, anlamaya çalışır. Bazen yetişkinlerin sormayı unuttuğu soruları sorar. Ben hep şunu söylüyorum. Felsefe de çocuk da sürekli bir bilme çabası içindedir. O yüzden belki de felsefe en çok çocuklara yakışır. Felsefe yapmak çocuk kadar meraklı, saf ve önyargısız olmayı gerektirir. Küçük bir çocuk gibi hep öğrenmeye aç olmayı gerektirir. Felsefe çocuğu doyurur."

P4C Eğitim Uzmanı Özlem Kalkan ile felsefeye çocukça bakmak üzerine konuştuk.

P4C Eğitim Uzmanı Özlem Kalkan

HOCAM SİZİ KISACA TANIYABİLİR MİYİZ?

Merhaba,

Öncelikle nazik davetiniz için çok teşekkür ederim. Sizin konuğunuz olarak burada olmaktan onur duyuyorum. Çalışmalarımı çok daha geniş bir kitleye duyurma olanağı sağladığınız için tekrar teşekkür ederim.

Ben Özlem KALKAN. Hacettepe Üniversitesi Felsefe Bölümü mezunuyum ve P4C Eğitim Uzmanıyım. Çocuklarla felsefe çalışmalarının ülkemizde de başladığını öğrendiğimde, bu alanda çalışabilmek için P4C Eğitim Uzmanlığı belgemi P4C Türkiye’den aldım. Sadece ülkemiz değil, dünyanın pek çok yerinden çocuklarımız ve gençlerimizle yüz yüze ve çevrimiçi P4C Atölyeleri yürütüyorum.

Tüm bunlar dışında çok değerli Mindfulness Eğitmeni Gökçen Somuncuoğlu hocamızla da Çocuklarla Felsefe ve Mindfulness Atölyeleri yürütüyoruz. Bu atölyede çocuklar mindfulness kavramlarını P4C Yöntemi ile sorgulayıp, sonunda da mindfulness pratikleri yapma olanağını buluyorlar.

FELSEFEYE ÇOCUKÇA BAKMAK

P4C NEDİR?

P4C Yöntemi, İngilizce Philosophy for children/community yani Çocuklarla ve Topluluklara Felsefe yönteminin kısaltmasıdır. Sokratik diyalog yöntemine dayanır.

Bu yöntem çocukların özenli, yaratıcı, eleştirel ve iş birliğine dayalı düşünme becerilerini geliştirmeyi amaçlayan bir eğitim yaklaşımıdır.

Aslında çocuklarla felsefe yapmak onlara felsefe tarihini anlatmak değil, uygun uyaranlar ve sorularla çocukların zaten doğalarında var olan merak duygusunu görünür hale getirmek ve düşünmelerine alan açmaktır.

Çocuklarla örneğin sevgi, özgürlük, cesaret, dayanışma, yardımlaşma, akran zorbalığı gibi evrensel kavramlara dair bir sorgulama sürecidir.

"Çocuklarla felsefe yapılır mıymış?" dendiğini duyar gibiyim. Aslında çocuklar doğuştan getirdikleri merak duygusuyla tam da felsefe yapmak için doğmuşlardır. Yöntemin yaratıcısı Amerikalı felsefe profesörü Matthew Lipman, derslerinde öğrencilerinin akıl yürütme becerilerindeki yetersizliği gördüğünde, doğru düşünmeyi öğrenmek için üniversite sıralarının çok geç olduğunu fark eder.1960’lı yılların sonunda da P4C yöntemini ortaya atar.

P4C yöntemi dünyada 60 yılı aşkın süredir uygulanmaktadır.

P4C NASIL UYGULANIR VE P4C’NİN AMACI NEDİR?

Bu yöntemde öğretmen, çocukların doğasından gelen merak ve keşfetme arzularını ortaya çıkarmaya yönelik sorular soran bir kolaylaştırıcı rolündedir artık. Çocuklara felsefe tarihi anlatmaz. Amacı bir şey öğretmek değildir. Uygun uyaranlarla çocukların düşünmelerini kolaylaştıracak sorular sorar ve rehberlik eder. Burada doğru ya da yanlış yanıtlar da yoktur. Bitmeyen bir düşünme etkinliğidir aslında.

Yüz yüze uygulamalarda en az beş, en fazla on beş kişiden oluşan çocuklar bir çember oluştururlar. Böylece herkes birbirini eşit mesafeden görüp, kolayca etkileşime geçebilir. Günümüz dünyasında çevrimiçi atölyelere de çokça rastlanmaktadır. Böylece mesafeler ortadan kalkar, ülkemizin hatta dünyanın her yerinden katılımcılarla ev konforunda soruşturmalar yapılabilir. Ev konforu dedim ama felsefe belki de hep o huzursuzluk halidir. Bilgiyi aramaya çalışma ve belki de hiç bulamama hali… Çocuklar çoğu zaman atölyeden çok daha fazla soruyla ayrılırlar.

Kolaylaştırıcı, çocuklarla arka planında felsefi bir sorun barındıran masal, hikaye, animasyon vb. bir uyaran paylaşır. Sonrasında çocuklara bir soru yöneltir. Bu soru felsefenin temel sorusu "Nedir?" ile taçlanır.

Amaç çocukların özenli, yaratıcı, eleştirel ve işbirliğine dayalı düşünme becerilerini geliştirmektir. Yargılanmaktan korkmadan çocuğun kendi fikrini ifade edebilme, bir başkasının fikrinden kendi fikrine bakabilme becerisini geliştirmeyi hedefler. Burada tek bir doğru yanıt aranmaz. Çocuğun kendi yanıtını temellendirmesi hedeflenir. Çocuk yanlış yanıt verme kaygısı olmadan konuşur.

P4C’NİN KAZANIMLARI NELERDİR?

Eleştirel, yaratıcı, özenli, işbirliğine dayalı düşünme becerilerini geliştirir.Neden-sonuç ilişkisi kurabilmeyi sağlar.Dili etkin kullanma becerisini geliştirir. Ki bu yurt dışında yaşayan çocuklarımızın anadilini koruyabilmeleri için de ayrıca kıymetlidir.Bağlantılı düşünme becerisini geliştirir.Özgüven gelişimini destekler.Toplum içinde yargılanmaktan korkmadan kendini ifade etme becerisini geliştirir.Farklı açılardan bakabilmeyi ve farklı görüşlere eşit mesafede durabilme becerisini geliştirir.Kavramlar hakkında akıl yürütme becerisini geliştirir.Kavramları tanımlama, sınıflama, ayırt etme becerisini geliştirir.Sorgulama becerisini geliştirir.Değerlerin anlamını fark etmelerini ve gelişmelerini sağlar.

NEDEN ÇOCUKLARI ERKEN YAŞTA FELSEFEYLE BULUŞTURMALIYIZ?

Çünkü çocuklar zaten doğası gereği filozoftur.

Merak eder, sorar, anlamaya çalışır. Bazen yetişkinlerin sormayı unuttuğu soruları sorar. Ben hep şunu söylüyorum. Felsefe de çocuk da sürekli bir bilme çabası içindedir. O yüzden belki de felsefe en çok çocuklara yakışır. Felsefe yapmak çocuk kadar meraklı, saf ve önyargısız olmayı gerektirir. Küçük bir çocuk gibi hep öğrenmeye aç olmayı gerektirir. Felsefe çocuğu doyurur, en azından dener.

Bence çocuklara verebileceğimiz en güzel armağan olabildiğince erken yaşta onları felsefeyle tanıştırmaktır. Çünkü P4C Yöntemi çocuklara aslında bir yaşam becerisi kazandırır.

NELER YAPIYORSUNUZ?

2020 yılından beri 5-18 yaş grubu çocuklarla online olarak P4C (Çocuklarla Felsefe) Atölyeleri düzenliyor, eğitimin yazı kışı olmaz diyerek, Güz ve Yaz dönemlerinde de ara vermeksizin atölye çalışmalarıma devam ediyorum.

Ülkemizin farklı şehirlerinden çocuklarımız dışında K.K.T.C, Kanada, Avustralya, Yunanistan, Avusturya, Almanya, Litvanya, İngiltere gibi pek çok farklı ülkeden çocuklarımızla çalışıyorum.

Bugüne dek 1000’e yakın öğrenci ile çalışma deneyimim oldu. Son 3 yıldır da Soyak American Kids Anaokulu’nda yüz yüze atölye çalışmaları yapıyorum.

İlave olarak da depremzede çocuklarımız, İzmir’de bir Görme Engelliler Okulu, İstanbul’da bir Binicilik Okulu, Zonguldak’da bir ilkokul gibi okullarda gönüllü çalışmalar da yaptım. Talep olması durumunda memnuniyetle yapmaya devam edebilirim.

Bana (@felsefeyuvasi) instagram hesabımdan rahatlıkla ulaşabilirsiniz.

Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...