NEBİ MİŞ Trump’ın Çin ziyareti ve İran savaşı sonrasının yeni düzen pazarlığı

ABD Başkanı Trump, uzun bir aradan sonra Çin'i ziyaret ediyor. Tüm dünya, bu ziyaretin gündemini, İran- ABD/İsrail savaşının seyrine etkisini ve görüşme sonrası, "küresel düzende bir paylaşım anlaşması" ya da var olan "rekabet-kriz başlıklarının" daha da derinleşme ihtimalini tartışıyor.
İran savaşı öncesinde Beyaz Saray'ın planı, yeni tariflerle Çin ekonomisi baskı altında tutulacak, teknoloji ambargolarıyla Pekin stratejik taviz vermeye zorlanacak, ardından Trump "güçlü lider" görüntüsü ile Çin'e gitme üzerineydi. Bu ziyaret sırasında da Amerikan üstünlüğünü yeniden teyit eden anlaşmalar yapacaktı.
Bu ziyarette Trump, Çin'e zayıflamış bir pozisyonla geliyor. Çin'i dönüştürme planları, tam işe yaramadı. Çünkü İran savaşı enerjisini sınırladı ve Çin karşısındaki stratejik pozisyonunu zayıflattı. Yara alan ABD imajını ve kendi aleyhine bozulan küresel sistemi yeniden onarmak için yeterli baskı araçlarına sahip değil.
Washington'ın Çin'i çevreleme ve tarifelerle- yaptırımlarla zarar verme baskısı istenilen sonucu üretmedi. Pekin hem ekonomik olarak hem de teknoloji yarışında dirençli olduğunu gösterdi. Kritik mineraller konusunda güçlü bir koza sahip. Küresel ticaret ağı ve alternatif tedarik merkezlerine ulaşımda avantajını koruyor.
Trump'ın bir önceki Pekin ziyaretinde Çin savunma pozisyonundaydı. Bu ziyarette Trump, Asya odağını İran savaşı nedeniyle dağıtmış durumda. Her iki ülkenin birbirlerine yönelik güvensizliği devam ediyor.
Trump'ın, savaşın bitirilmesi için Çin'in İran'a baskı yapması ve desteği karşılığında Tayvan meselesinde taviz verebileceği ihtimali Asyalı müttefiklerde endişeyi artırdı
Yakın dönemde ABD, Tayvan ile 11 milyar dolarlık silah anlaşması imzalayarak Pekin yönetimini öfkelendirse de, Trump'ın bir sosyal medya paylaşımında, Devlet Başkanı Şi Cinping'e atıfla "O burayı Çin'in bir parçası olarak görüyor ve ne yapacağına kendisi karar verecek" açıklaması çelişkili bir pozisyon olarak görülüyor. Bu tür çelişkili tutumlar Asyalı müttefiklerin endişelerini derinleştiriyor.
Bu ziyarette Amerikan tarafı, görüşülen tüm başlıkları İran savaşı sonrası ortaya çıkacak yeni küresel güç dağılımına göre müzakere edecektir. Hürmüz'ün bloke edilmesi, tüm dünya gibi Çin'e de zarar verse de, Pekin yönetimi bu krizi aynı zamanda bir fırsat olarak okuyor.
Savaş uzadıkça kriz, bir askeri üstünlük mücadelesinden çıktı. Küresel ekonomik dayanaklılık testine dönüştü. Petrol fiyatları yükseldi. Enerji ve lojistik tedarik zincirleri zarar gördü. Asya ekonomilerine ciddi baskı oluşturdu.
Tüm bu çerçeveden bakıldığında, İran dosyası görüşmenin merkezine yerleşebilir. Amerikan tarafı, Çin'in Tahran üzerindeki ekonomik ve diplomatik etkisini kullanarak savaşın kendi kontrollerine geçmesini isteyebilir. Savaş uzadıkça, seçimden dolayı Trump için süre ve iç siyasette manevra alanı daralıyor. Çin, bu durumun farkında olduğu için Trump'ın daha az talepte bulunacağını öngörüyor.
Bu görüşmeden iki farklı sonuç çıkabilir. İlki, ABD, Çin'in mevcut konumunu kabul ederek yeni bir rekabet yönetim modelinde anlaşabilir. Bu da küresel sistemde iki büyük gücün yeni güç paylaşımının sınırlarını belirler. Dolayısıyla bu ziyaret, küresel düzenin yönünü belirlemede kritik bir eşik olarak tarihe geçer.
İkincisi ise, ziyaretin sonucunda büyük bir anlaşma çıkmayabilir. Ne ticaret savaşı tamamen biter ne de İran dosyasında kapsamlı bir çözüm olasılığı oryaya çıkar. Çin'in, Hürmüz ablukasından dolayı kayıplarına karşı dayanma limiti varsa ve pekin yönetimi, ABD'nin İran karşısında daha fazla yıpranacağını düşünürse, stratejik sabır politikasına devam eder.