Ne çenesi var ne yüzgeci: Mezarından çıkarıp, tişörtlere bastılar Sözcü Gazetesi

Çenesi ve yüzgeçleri olmayan, yaklaşık 450 milyon yıl önce yaşamış soyu tükenmiş bir balık türü olan Sacabambaspis, yıllar sonra internette beklenmedik bir şekilde yeniden gündeme geldi.

Japon sosyal medya kullanıcılarının paylaşımları, sıra dışı görünümlü bu antik balığı kısa sürede viral hale getirdi.

İnternet, zaman zaman oldukça sıra dışı olayların viral olmasına sahne oluyor, ancak 2023 yılında Japon sosyal medya kullanıcılarının dikkatini çeken Sacabambaspis kadar niş bir konu bulmak kolay değil.

Her şey, Finlandiya'nın Helsinki kentindeki Finlandiya Doğa Tarihi Müzesi'nde sergilenen bir Sacabambaspis modelinin fotoğrafının paylaşılmasıyla başladı.

Estonyalı paleontolog Elga Mark-Kurik tarafından hazırlanan model, yaklaşık 450 milyon yıl önce Ordovik döneminde yaşayan bu soyu tükenmiş balığın nasıl göründüğüne dair bir fikir vermek amacıyla hazırlanmıştı.

Sacabambaspis, Gondwana süper kıtasının çevresindeki sığ sularda yaşıyordu. Türün adı, ilk fosillerinin bulunduğu Bolivya'daki Sacabamba köyünden geliyor. Daha sonraki fosil örnekleri ise Umman, Avustralya ve Arjantin gibi birbirinden oldukça uzak bölgelerde bulundu.

Bilim insanlarının fosillerden elde ettiği bulgular, Sacabambaspis'in günümüzde yaşayan balıklardan oldukça farklı bir görünüme sahip olduğunu ortaya koyuyor.

Yaklaşık bir metre uzunluğundaki bu canlıyı, başına bir tava ile vurulmuş gibi görünen bir balık olarak hayal etmek mümkün. Vücudunun üst kısmı oldukça yassı iken karın bölgesi daha şişkin bir yapıdaydı.

Çenesi yoktu, yiyeceklerini emerek besleniyordu

Sacabambaspis, çenesiz balıklar olarak bilinen bir gruba aitti. Günümüzde bu grubun en bilinen temsilcileri arasında deniz canlıları olan lampreyler bulunuyor.

Çeneleri olmadığı için bu canlılar, yiyecekleri yakalamak için farklı bir yöntem kullanıyordu. Dairesel ağızları sayesinde suyu ve içindeki küçük besin parçacıklarını adeta elektrik süpürgesi gibi emebiliyorlardı.

Sacabambaspis'in ağzında yaklaşık 60 sıra küçük kemik plakası bulunuyordu. Bu yapıların hareket ederek ağız boşluğunun genişleyip daralmasına yardımcı olduğu ve böylece balığın plankton, alg ve diğer küçük besinleri emmesini sağladığı düşünülüyor.

Ancak bu antik balığın tuhaflıkları bununla sınırlı değildi.

Yüzgeçleri de yoktu

Günümüzdeki balıkların büyük bölümünde yön değiştirmek, hızını kontrol etmek ve suda dengede kalmak için kullanılan çeşitli yüzgeçler bulunuyor. Sacabambaspis ise bu açıdan da oldukça farklıydı.

Vücudunda belirgin yüzgeçler bulunmayan canlının gövdesi, ucunda küçük bir yüzgeç bulunan kaslı kuyruğuna doğru daralıyordu.

Bu nedenle araştırmacılar, Sacabambaspis'in günümüzdeki balıklar gibi yüzmekten ziyade, vücudunu kıvırarak hareket etmiş olabileceğini düşünüyor. Hareket biçiminin bir balık yavrusundan çok kurbağa yavrusunun yüzüşünü andırmış olması mümkün.

Asıl olay gözlerinde başladı

Ancak Sacabambaspis'i yıllar sonra internet fenomenine dönüştüren asıl detay gözleriydi.

Fosillerde gözlerin küçük olduğu ve başın ön bölümüne yakın konumlandığı görülüyor. Gözlerin çevresinde kemiksi bir halka da bulunuyordu.

Ancak fosillerde retina ve mercek gibi yumuşak dokular korunmadığından, hayvanın gözlerinin tam olarak nasıl göründüğünü kesin olarak bilmek mümkün değil.

Modeli hazırlayan Mark-Kurik de bu nedenle çalışmasında bir miktar sanatsal özgürlük kullandı.

Önce modeli köpükten elle şekillendiren paleontolog, daha sonra kalıbı silikonla hazırladı ve modele gümüş renkli bir görünüm verdi. Balığın ağzını hafif yaramaz bir gülümsemeyi andıracak şekilde tasarladı.

Gözlere geldiğinde ise daha alışılmadık bir çözüm tercih etti.

İnce uçlu bir kalemle gözleri çizmek ya da kil kullanarak şekillendirmek yerine, yerel bir el sanatları mağazasından siyah-beyaz oyuncak gözler satın aldı ve bunları modelin yüzüne yerleştirdi.

İşte yıllar sonra interneti kasıp kavuran görüntünün kaynağı da bu gözler oldu.

20 yıldan fazla sonra internet fenomenine dönüştü

Model 1995 yılında müzede sergilenmeye başladığında, şaşkın ifadesiyle dikkat çekiyordu. Hatta yüzündeki ifade, Susam Sokağı karakterlerinden Kurabiye Canavarı'nı andırıyordu.

Ancak model, 20 yıldan uzun bir süre boyunca geniş kitlelerin dikkatini çekmeden müzedeki yerini korudu.

Ta ki 2023 yılında bir fotoğraf Japon sosyal medya kullanıcılarının karşısına çıkana kadar.

Saccabambaspis modelinin fotoğrafı kısa sürede viral hale geldi. Antik balığın alışılmadık yüzü, sosyal medyada binlerce paylaşım ve yorum aldı. Ardından hayran çizimleri, capsler ve çeşitli internet içerikleri ortaya çıktı.

450 milyon yıldan uzun süre önce nesli tükenen bir canlı, bir anda internetin en sevimli ve en tuhaf karakterlerinden birine dönüştü.

Bugün Sacabambaspis temalı tişörtler, peluş oyuncaklar ve anahtarlıklar bile bulunabiliyor.

Yaklaşık 450 milyon yıl önce okyanuslarda yaşayan ve uzun zaman önce nesli tükenen bu tuhaf balığın, milyonlarca yıl sonra internet fenomenine dönüşmesi ise evrimin en beklenmedik hikâyelerinden biri oldu.