NATO’nun demografik kırılganlığı: Yaşlanan askeri ittifakın anatomisi

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile eşi Emine Erdoğan, 36.⁠ NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi'ne katılan liderler ve eşleri onuruna Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde, 7 Temmuz'da resmî akşam verdi.

Liderlerin Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'ne gelişlerini izlerken aklıma gelen en temel sorulardan biri şuydu; "Üye ülkelerin nüfusları ne kadar, nüfus artış hızları dünya ortalamasına yakın mı ve demografik ağırlığı hangi ülkeler sırtlanıyor?"

NÜFUS DİNAMİZMİYLE DOĞRUDAN İLİŞKİLİ

Üye ülkelerin demografik yapılarına bakıldığında, NATO'nun önündeki en büyük tehdidin yalnızca sınırların dışındaki jeopolitik rakipler değil, sınırların içindeki demografik kriz olduğu görülüyor. Nüfus artış hızı küresel ortalamanın yarısının bile altında kalan ve üyelerinin yarısına yakını küçülen ittifak; demografik açıklarını teknolojik üstünlük ve stratejik entegrasyonla kapatmak zorunda kalıyor. Ne var ki bir askeri ittifakın gücü; yalnızca savunma bütçeleri ve lojistik kabiliyetlerle değil, bu yapıları ayakta tutacak sürdürülebilir bir insan kaynağı ve nüfus dinamizmiyle doğrudan ilişkili.

Güncel veriler, NATO'nun toplam demografik yapısının küresel ortalamaların gerisinde kaldığını ve ittifak içi dengelerin radikal bir şekilde değiştiğini gösteriyor.

NATO VE KÜRESEL ORTALAMALAR

♦ Küresel Nüfus Artış Hızı (2016 - 2025)... % 1.02

♦ NATO Nüfus Artış Hızı (2016 - 2025)... % 0.21

♦ Küresel Medyan Yaş Ortalaması... 31.1

♦ NATO Medyan Yaş Ortalaması... 42.4

77 yaşındaki NATO'ya bağlı 32 ülkenin demografik yapısına bakacak olursak;

♦ Küresel nüfus artış hızı, 2016 ila 2025 arasında ortalama yıllık artış hızı; % 1.02 olarak gerçekleşti. 10 yıllık süreçte nüfus artış hızı ortalaması; % 0.21 olan NATO ülkelerinin dünya standartlarının % 0.81 oranında gerisinde kaldığı görülüyor. Bu oran, NATO coğrafyasının dünyanın geri kalanına kıyasla daha hızlı yaşlandığını ve demografik olarak daraldığını gösteriyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 36. NATO Devlet ve Hükûmet Başkanları Zirvesi için Türkiye’ye resmî ziyaret gerçekleştiren Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Donald Trump ile Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde bir araya geldi.

Bu durum, uzun vadede ittifakın küresel nüfus içindeki payının azalmasına ve dolayısıyla göreceli iş gücüyle askeri insan kaynağı potansiyelinin zayıflamasına zemin hazırlıyor.

NÜFUSU ARTAN NATO ÜLKELERİ

• A.B.D... 341.784.857 (+ 0.57)

Medyan Yaş... 38.7

• ALMANYA... 83.517.030 (+ 0.09)

Medyan Yaş... 45.7

• BELÇİKA... 11.758.603 (+ 0.43)

Medyan Yaş... 42.1

• ÇEK CUMHURİYETİ... 10.609.239 (+ 0.07)

Medyan Yaş... 44.3

• DANİMARKA... 6.002.507 (+ 0.48)

Medyan Yaş... 42.2

• ESTONYA... 1.369.995 (+ 0.41)

Medyan Yaş... 43.2

• FİNLANDİYA... 5.652.881 (+ 0.28)

Medyan Yaş... 43.4

• HOLLANDA... 18.291.929 (+ 0.76)

Medyan Yaş... 41.5

• İNGİLTERE... 69.551.332 (+ 0.55)

Medyan Yaş... 40.2

• İSVEÇ... 10.609.460 (+ 0.76)

Medyan Yaş... 40.4

• İZLANDA... 398.266 (+ 1.8)

Medyan Yaş... 36.6

• KANADA... 40.126.723 (+ 1.03)

Medyan Yaş... 40.8

• KARADAĞ... 627.864 (+ 0.09)

Medyan Yaş... 40.4

• LİTVANYA... 2.891.160 ( + 0.07)

Medyan Yaş... 44

• LÜKSEMBURG... 680.453 (+ 1.66)

Medyan Yaş... 39.7

• İSPANYA... 47.889.958 (+ 0.31)

Medyan Yaş... 46.2

• NORVEÇ... 5.623.071 (+ 0.79)

Medyan Yaş... 39.3

• POLONYA... 37.840.036 (+ 0.33)

Medyan Yaş... 42

• PORTEKİZ... 10.411.834 (+ 0.09)

Medyan Yaş... 47.2

• SLOVAKYA... 5.474.881 (+ 0.08)

Medyan Yaş... 42.8

• SLOVENYA... 2.118.169 (+ 0.26)

Medyan Yaş... 44.5

• TÜRKİYE... 86.092.168 (+ 0.78)

Medyan Yaş... 34.9

* Parantez içindeki rakamlar, ülkelerin nüfus artış hızının son 10 yıldaki ortalamasını ifade ediyor.

♦ NATO'nun demografik yapısındaki en çarpıcı çelişki, büyüme yükünün eşit şekilde dağılmamış olması. İttifaka üye 32 ülkeden 10'unda nüfus net olarak azalıyor. Bu kitlesel küçülmeye rağmen genel NATO ortalamasının hâlâ pozitif kalabilmesi, her ne kadar nüfus artış hızı dünya ortalamasının altında kalsa da nüfusu büyük ve büyüme eğilimini koruyan ülkelerin varlığına bağlı.

NÜFUSU AZALAN NATO ÜLKELERİ

• ARNAVUTLUK... 2.771.508 (- 0.36)

Medyan Yaş... 37.8

• BULGARİSTAN... 6.714.560 (- 0.57)

Medyan Yaş... 45

• FRANSA... 66.650.804 (- 0.50)

Medyan Yaş... 42.5

• HIRVATİSTAN... 3.848.160 (- 0.81)

Medyan Yaş... 45.5

• İTALYA... 59.146.268 (- 0.25)

Medyan Yaş... 48.6

• KUZEY MAKEDONYA... 1.813.791 (- 0.75)

Medyan Yaş... 41.4

• LETONYA... 1.853.559 (- 0.54)

Medyan Yaş... 43.5

• MACARİSTAN... 9.632.287 (- 0.18)

Medyan Yaş... 44.2

• ROMANYA... 18.908.650 (- 0.43)

Medyan Yaş... 42.4

• YUNANİSTAN... 9.938.844 (- 0.77)

Medyan Yaş... 47.8

* Parantez içindeki rakamlar, ülkelerin nüfus azalma hızının son 10 yıldaki ortalamasını ifade ediyor.

Ülkelerin medyan yaşları sadece sosyolojik bir veri değil; aynı zamanda askeri insan kaynağı potansiyeli, ekonomik sürdürülebilirlik ve teknolojik adaptasyon yeteneği anlamına geliyor. Dünya medyan yaş ortalamasının 31.1 olduğunu göz önünde bulunduracak olursak; medyan yaş ortalaması 42.4 olan NATO'nun ne kadar 'Yaşlı bir kulüp' olduğu çarpıcı bir şekilde gün yüzüne çıkıyor.

Peki dünya medyan yaş ortalamasıyla, NATO'nun medyan yaş ortalaması arasındaki '11.3', ne ifade ediyor?

TÜRKİYE'NİN STRATEJİK GÜCÜ

Türkiye, 86 milyonu aşan nüfusu, % 0.78'lik artış hızı ve 34.9'luk medyan yaşıyla, 1952'de girdiği NATO içindeki en genç ve dinamik ülke konumunda. Medyan yaşı, dünya ortalamasının sadece 3.8 yıl üzerinde olan Türkiye, küresel iş gücü, adaptasyon hızı ve dinamizm trendlerini yakalamaya en müsait tek NATO üyesi olarak öne çıkıyor. Diğer tüm üyeler, dünya standardına göre 'Yaşlı' kategorisinde bulunuyor. NATO üyesi ülkelerinin medyan yaş ortalamasından tam 7.5 yıl daha genç olan Türkiye'nin ittifak içinde demografik olarak nasıl benzersiz bir insan kaynağı vahası olduğunu gözler önüne seriyor.

MEDYAN YAŞ NEDİR?

'Ortanca yaş' da denilen 'Medyan yaş', bir ülkedeki veya topluluktaki insanların yaşları küçükten büyüğe doğru sıralandığında tam ortada kalan kişinin yaşıdır. Bu değer, nüfusu sayısal olarak tam iki eşit parçaya böler; nüfusun yarısı bu yaştan genç, diğer yarısı ise bu yaştan yaşlıdır

MEDYAN YAŞ FAKTÖRÜNÜ KRİTİK BİR ÖNEME TAŞIYOR

NATO'nun dünya ortalamasının üzerindeki yüksek medyan yaşı, ittifakı; parası ve teknolojisi olan ancak biyolojik enerjisiyle insan kaynağı tükenen bir yapıya büründürüyor. Savunma stratejileri ne kadar teknoloji odaklı hale gelirse gelsin; sahayı kontrol etmek, lojistik hatları korumak ve konvansiyonel yıpratma savaşlarını sürdürmek için hâlâ genç insan gücüne ihtiyaç duyuluyor. Dahası, olası bir topyekûn kriz anında, yaşlı nüfusa sahip ülkelerin seferberlik ilan etmesi ve sivil sanayiyi askeri üretime dönüştürecek genç iş gücünü bulması çok daha zor olacak. Bu da medyan yaş faktörünü kritik bir öneme taşıyor. Bunun yanı sıra, medyan yaşı yüksek olan ülkelerde bütçe öncelikleri, doğal olarak emekli maaşları, yaşlı bakımı ve sağlık sistemine kaydığı için savunma harcamalarına daha az kaynak ayrılıyor. Bu da ittifak içinde Türkiye ve ABD gibi demografik gücünü koruyan ülkelerin stratejik pazarlık payını artıracak.

NATO NEDİR?

NATO (Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü), II. Dünya Savaşı sonrasında küresel dengelerin tamamen değiştiği bir dönemde, dünyayı sarsan jeopolitik kırılmaların bir sonucu olarak doğdu. Temel amacı, Batı dünyasını, Sovyetler Birliği tehdidine karşı korumak ve olası bir savaşı daha başlamadan engellemekti.

4 Nisan 1949'da Washington'da imzalanan Kuzey Atlantik Antlaşması ile NATO resmen kuruldu. Kurucu 12 üye; ABD, İngiltere, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg, Kanada, İzlanda, Danimarka, Norveç, İtalya ve Portekiz, tarihin en güçlü askeri ittifaklarından birinin temelini attı. 12 üye ülkeyle kurulan NATO'da günümüzde 32 ülke bulunuyor.

'NATO 3.0'A ANKARA'DA GEÇİLDİ

36. NATO Zirvesi, ülke liderleri tarafından Ankara'ya gelmeden aylar önce; 'İttifakın yeni dönemi' diye nitelendirildi. Zirveye haftalar kala, zirveyle ilgili gayrı resmi söylem 'NATO 3.0' olurken, bu nitelemeyi ilerleyen günlerde yetkililer de dile getirmeye başladı.

NATO Genel Sekreteri Mark Rutte

Kavramı neredeyse resmi söylem haline getiren isim büyük ölçüde NATO Genel Sekreteri Mark Rutte oldu. Rutte ve ABD Savunma Bakanlığı Politika Müsteşarı Elbridge Colby, Brüksel'deki NATO Savunma Bakanları Toplantısı'nda bu terimi açıkça dile getiren isimler oldu. Haziran ayında yaptığı bir açıklama Mark Rutte, şöyle demişti; "NATO 3.0'ın özü bu: Daha güçlü bir NATO'da daha güçlü bir Avrupa."

Bu da ittifakın, 'NATO 3.0'a Ankara'da geçtiğinin resmi belgesi oldu.