Mucize diye satılıyor! Takviyeler sadece reklam mı?

Yeni kitabında değerlendirmelerine yer veren Tiller, vitamin ve takviyeleri 'sağlık sektörünün slot makineleri' olarak tanımladı. Kumarhanelerde en fazla kazancı sağlayan slot makineleri gibi, takviye ürünlerinin de üretim maliyetinin düşük, kar marjının ise son derece yüksek olduğunu savundu.

MİLYARLARCA DOLARLIK PAZAR BÜYÜMEYE DEVAM EDİYOR

Uzmanlara göre küresel gıda takviyesi pazarının 2028 yılına kadar 232 milyar sterlinin üzerine çıkması bekleniyor. İngiltere'de ise her 10 kişiden 6'sından fazlası düzenli olarak vitamin veya mineral takviyesi kullanıyor.

Eskiden yalnızca multivitamin tercih edilirken, günümüzde birçok kişi aynı anda magnezyum, C vitamini, D vitamini, omega-3 ve çeşitli bitkisel ürünlerden oluşan "takviye paketleri" tüketiyor.

"EN SAĞLIKLI NESİL OLMAMIZ GEREKİRDİ"

Dr. Tiller'e göre takviye ürünleri iddia edildiği kadar etkili olsaydı, günümüzde kronik hastalıkların görülme sıklığının azalması gerekirdi.

Ancak tip 2 diyabet, kalp-damar hastalıkları ve diğer kronik rahatsızlıkların dünya genelinde artmaya devam ettiğini belirten uzman, bunun takviyelerin sanıldığı kadar güçlü bir koruyucu etkiye sahip olmadığını gösterdiğini ifade etti.

ARAŞTIRMALAR NE SÖYLÜYOR?

Dr. Tiller, son yıllarda yayımlanan geniş kapsamlı bilimsel çalışmaları örnek gösteriyor.

ABD'de yaklaşık 390 bin yetişkin üzerinde 20 yıl boyunca yürütülen bir araştırmada, düzenli vitamin kullananlarla kullanmayanlar arasında ölüm oranları açısından anlamlı bir fark bulunmadı. Araştırmada, takviye kullanan grupta ölüm oranlarının hafifçe daha yüksek olduğu da görüldü.

Özel bir üniversitede farklı klinik araştırmaları inceleyen analizlerde de benzer sonuçlara ulaşıldı.

Çalışmalara göre multivitamin kullanımının;
Kalp hastalığı riskini azaltmadığı
Kanser gelişimini önlemediği
Hafıza kaybı ve bilişsel gerilemeyi engellemediği
Kalp krizi geçiren kişilerde yeni kalp krizi veya ölüm riskini düşürmediği belirlendi.

Uzmanlara göre bugüne kadar elde edilen güçlü bilimsel kanıtlar, sağlıklı yetişkinlerde rutin multivitamin kullanımının yaşam süresini uzattığını göstermiyor.

TAKVİYE SEKTÖRÜ İLAÇLAR KADAR SIKI DENETLENMİYOR

Dr. Tiller'in en dikkat çekici eleştirilerinden biri de denetim sistemiyle ilgili.

İngiltere'de gıda takviyesi satabilmek için yerel yönetimlere gıda işletmecisi olarak kayıt yaptırmanın yeterli olduğunu belirten uzman, bu sürecin yalnızca birkaç dakika sürdüğünü ifade ediyor.

Ayrıca ürünlerin piyasaya çıkmadan önce ilaçlarda olduğu gibi kapsamlı klinik onay sürecinden geçmediğini, denetimlerin çoğunlukla tüketici şikayetleri sonrasında yapıldığını söyledi.

Etikette yazanla içeriği her zaman aynı olmayabilir
Bilimsel çalışmalarda bazı protein tozları, vitamin D, selenyum ve balık yağı ürünlerinde etiket bilgilerinin gerçek içerikle tam olarak örtüşmediği tespit edildi.

Bazı araştırmalarda balık yağı ürünlerinin önemli bölümünün, etikette belirtilen omega-3 miktarının altında içerik sunduğu bildirildi.

Uzmanlar, bu durumun tüm ürünler için geçerli olmadığını ancak kalite kontrolünün üreticiden üreticiye değişebildiğini vurguladı.

BAZI TAKVİYELERDE İSTENMEYEN MADDELER BULUNABİLİYOR

Geçmiş yıllarda bazı vitamin ve mineral ürünlerinde etikette belirtilmeyen anabolik steroidler gibi maddelerin tespit edildiğini hatırlatan Dr. Tiller, ABD Gıda ve İlaç Dairesi'nin (FDA) da gizli ve zararlı içerik taşıyan yüzlerce takviyeyi kayıt altına aldığını belirtti.

Bu nedenle özellikle internet üzerinden satılan ve güvenilirliği belirsiz ürünlere karşı dikkatli olunması gerektiği ifade ediliyor.

FAZLASI FAYDA DEĞİL ZARAR GETİREBİLİR

Uzmanlara göre vitaminlerin fazlası da sağlık açısından risk oluşturabilir.
Aşırı C vitamini tüketimi mide-bağırsak sorunları ve ishale yol açabilir.
Uzun süre yüksek doz B6 vitamini kullanımı sinir hasarı riskini artırabilir.

Yağda çözünen vitaminlerin (A, D, E ve K) gereğinden fazla alınması vücutta birikerek toksik etki oluşturabilir.

Bu nedenle hekim önerisi olmadan yüksek doz takviye kullanımından kaçınılması tavsiye ediliyor.

"İLTİHABI YOK EDİYOR" İDDİALARINA DİKKAT

Son yıllarda birçok takviye ürünü "antiinflamatuar" yani iltihap önleyici etkisi olduğu iddiasıyla pazarlanıyor.
Dr. Tiller ise iltihabın tamamen kötü bir durum olmadığını hatırlatıyor.

Uzmanlara göre inflamasyon; enfeksiyonlarla mücadelede, yaraların iyileşmesinde ve bağışıklık sisteminin çalışmasında hayati rol oynuyor. Bu nedenle "vücuttaki tüm iltihabı yok etmek" bilimsel olarak doğru bir hedef olarak görülmüyor.

PEKİ HANGİ TAKVİYELER GEREKLİ OLABİLİR?

Dr. Tiller, tüm takviyelerin gereksiz olduğunu söylemiyor. Özellikle kan tahliliyle eksikliği saptanan kişilerde D vitamini takviyesinin önemli olabileceğini belirtiyor. Ayrıca düzenli spor yapan bireylerde protein tozu ve kreatin kullanımının, uygun koşullarda ve uzman önerisiyle fayda sağlayabileceğini ifade ediyor.

Kendisinin de D vitamini eksikliği nedeniyle D vitamini kullandığını, spor performansını desteklemek amacıyla protein tozu ve kreatin tükettiğini söyledi.

UZMANLARDAN ORTAK ÖNERİ

Uzmanlar, herhangi bir vitamin veya gıda takviyesine başlamadan önce mutlaka hekim görüşü alınmasını önerdi.

Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite, kaliteli uyku ve sigara ile aşırı alkol tüketiminden kaçınmanın; çoğu sağlıklı yetişkin için takviye kullanımından çok daha güçlü sağlık faydaları sağladığı vurgulandı.

Vitamin ve mineral eksikliği tespit edilmediği sürece, mucize vaat eden ürünler yerine bilimsel kanıtlarla desteklenen yaşam tarzı alışkanlıklarına yatırım yapmak, uzun vadede daha doğru bir yaklaşım olarak değerlendirildi.