Mozambik te seller ağır insani krize yol açtı

Afrika'nın güney ve doğu bölgelerinde her yıl ekim ve nisan ayları arasında etkili olan yağmur mevsimi, son yıllarda aşırı yağışlar ve ani sellerle birlikte ciddi insani ve ekonomik riskler doğuruyor.

Uzmanlar, iklim değişikliğinin etkisiyle yağış rejimlerinin daha düzensiz hale geldiğini, kısa sürede yoğun yağışların sel, toprak kayması ve altyapı hasarlarını artırdığını belirtiyor.

Kırsal nüfusun yoğun olduğu birçok Afrika ülkesinde yağmur mevsimi tarımsal üretim açısından hayati önem taşırken, aşırı yağışlar ekili alanların sular altında kalmasına, ürün kayıplarına ve geçim kaynaklarının zarar görmesine yol açıyor.

Tarıma dayalı geçimin yaygın olduğu bölgelerde bu durum, gıda güvensizliğini ve insani yardıma bağımlılığı artırıyor.

Mozambik'te yağışlar, seller ve kırılgan altyapı

Mozambik, coğrafi konumu ve büyük nehir havzalarına yakınlığı nedeniyle yağmur mevsiminde sel riskinin en yüksek olduğu Afrika ülkeleri arasında yer alıyor. Ülkenin güney ve orta kesimleri, özellikle komşu ülkelerdeki barajlardan yapılan su tahliyeleriyle birlikte ani ve geniş çaplı su baskınlarına maruz kalıyor.

Uzun yıllardır altyapı yatırımlarının sınırlı olması, yerleşim alanlarının nehir yataklarına yakın kurulması ve drenaj sistemlerinin yetersizliği, yağmur mevsiminde yaşanan sellerin etkisini artıran başlıca unsurlar olarak öne çıkıyor. Ulaşım yollarının zarar görmesi, sağlık ve eğitim hizmetlerine erişimi de kesintiye uğratıyor.

Tarım, iklim ve geçim kaynakları üzerindeki etkiler

Mozambik'te nüfusun büyük bölümü küçük ölçekli tarımla geçimini sağlıyor. Aşırı yağışlar ve seller, ekili alanların yok olmasına, tohum ve tarım ekipmanlarının kaybına neden olurken, hayvancılıkla uğraşan aileler için de ciddi kayıplara yol açıyor. Bu durum, yağmur mevsimi sonrasında dahi uzun süreli ekonomik ve sosyal etkiler doğuruyor.

İklim kaynaklı afetlerin sıklaşması, tarımsal üretimde öngörülebilirliği azaltırken, özellikle kırsal kesimde yaşayan toplulukların kırılganlığını artırıyor. Yardım kuruluşları, yağmur mevsimi boyunca geçici barınma, gıda, temiz su ve sağlık hizmetlerine olan ihtiyacın belirgin biçimde arttığına dikkati çekiyor.

Çocuklar ve yaşlılar en kırılgan gruplar arasında

Yağmur mevsiminde yaşanan seller, sadece fiziksel hasara değil, aynı zamanda kitlesel yerinden edilmeye de yol açıyor. Evlerini terk etmek zorunda kalan aileler, barınma merkezlerinde sınırlı koşullarda yaşam mücadelesi veriyor. Temiz suya erişimde yaşanan sorunlar su kaynaklı hastalık riskini artırırken, çocuklar ve yaşlılar en kırılgan gruplar arasında yer alıyor.

Uzmanlar, Mozambik ve benzeri ülkelerde yağmur mevsiminin etkilerinin yalnızca afet dönemleriyle sınırlı kalmadığını, tarım, eğitim, sağlık ve sosyal yaşam üzerinde uzun vadeli sonuçlar doğurduğunu vurguluyor.

Mozambik Kardeşlik Vakfı Başkanı Ahmet Parlak, yağmur mevsimiyle birlikte ciddi bir insani krizle karşı karşıya kalan Mozambik’e ilişkin AA muhabirine değerlendirmelerde bulundu.

Mozambik'te 125 kişi hayatını kaybetti

Mozambik Kardeşlik Vakfı Başkanı Ahmet Parlak, Ulusal Afet Yönetimi Enstitüsü (INGD) verilerini paylaşarak, "Ülkenin farklı bölgelerinde meydana gelen sellerden 139 bin 708 aile etkilendi, 2 bin 879 ev kısmen, 757 ev tamamen yıkıldı ve 71 bin 560 ev sular altında kaldı." dedi.

Güncellenen verilere göre selden etkilenen kişi sayısının yaklaşık 35 bin arttığını aktaran Parlak, "Son 15 gün içinde seller nedeniyle 45 kişi yaralandı, 4 kişi ise kayıp. Özellikle Mozambik'in güneyinde yüzlerce aile kurtarılmayı bekliyor. Bazı bölgelerde aileler sel suları nedeniyle kuşatma altında kaldı." diye konuştu.

Parlak, yağmur mevsiminin Ekim 2025'te başlamasından bu yana yaşanan tabloya ilişkin, "Son iki haftadaki seller de dahil olmak üzere ülkede 125 kişi hayatını kaybetti ve toplamda 774 bin 828 kişi etkilendi." ifadelerini kullandı.

Mozambik genelinde kırmızı alarm ilan edildiğini aktaran Parlak, 91 barınma merkezinin aktif durumda olduğunu ve bu merkezlerde 94 bin 917 kişinin barındığını söyledi.

Bu kişilerin 19 bin 254’ünün kurtarma çalışmalarıyla güvenli alanlara taşındığını belirten Parlak, 7 Ocak’tan bu yana 203 sağlık birimi, 155 okul, 3 köprü ve 1321 kilometre yolun selden etkilendiğini dile getirdi.

Parlak, tarım alanlarındaki kayıplara da değinerek, "INGD raporlarına göre 181 bin 5 hektar tarım arazisi zarar gördü. 126 bin 287 çiftçinin faaliyetleri aksadı ve sığır, keçi ile kümes hayvanlarını kapsayan 58 bin 621 hayvan telef oldu." dedi.

Özellikle Maputo ve Gaza bölgelerinde arama kurtarma çalışmalarının sürdüğünü bildiren Parlak, şunları kaydetti:

"Yüzlerce aile sel sularına kapıldı, bazı kişiler ise çatı katlarına sığınmak zorunda kaldı. Günlerdir aralıksız yağan şiddetli yağışlar, komşu ülkelerdeki barajlar dahil olmak üzere birçok barajdan yoğun su tahliyesine yol açtı."

Parlak, Güney Afrika'dan gelen uçaklar, özel gemiler ve donanma unsurlarının kurtarma çalışmalarına destek verdiğine dikkati çekerek, "Ancak olumsuz hava koşulları çalışmaları zorlaştırıyor. Başkent Maputo’da ise yükselen su seviyeleri nedeniyle kuzeye giden 1 numaralı ulusal yol ile güneye giden 2 numaralı ulusal yol ulaşıma kapandı." bilgisini verdi.