Moğolistan’da ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında 6 kurgan kazıldı

Moğolistan’da konar-göçer yaşamın kültürel öğelerini ortaya çıkarmak amacıyla yürütülen ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında 2026 yılı kazı çalışmaları tamamlandı. TİKA’nın destekleriyle, İstanbul Aydın Üniversitesi, İstanbul Üniversitesi ve Moğolistan Devlet Üniversitesi iş birliğinde Henti vilayetinin Yazaruul ve Bulgan Uul çevresinde gerçekleştirilen kazılarda 6 kurgan incelendi. Kazılarda, dönemin günlük ve askeri yaşamına ilişkin bilgi sağlayan ok ucu ve sadak parçalarının yanı sıra at kalıntıları ile çeşitli maddi kültür buluntularına ulaşıldı.

‘KONAR-GÖÇER YAŞAMI ANLAMAMIZI SAĞLAYAN ÇEŞİTLİ BULGULAR ELDE ETTİK’

2024 yılından itibaren Moğolistan’ın çeşitli bölgelerinde ‘Atlılar Kültürü’ projesi kapsamında kazı çalışmaları yürüttüklerini belirten İstanbul Aydın Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Tarih Bölüm Başkanı Prof. Dr. Elvin Yıldırım, “2024 yılından itibaren Moğolistan’ın çeşitli bölgelerinde, ‘Atlılar Kültürü’ adını verdiğimiz bir proje kapsamında, konar-göçer yaşamın kültürel öğelerini ortaya çıkarmak ve tespit etmek amacıyla kazı çalışmaları yürütmekteyiz. Bu kazı çalışmalarımızı hem sivil toplum kuruluşlarıyla hem üniversitelerle iş birliği içerisinde, 2026 yılı itibarıyla da TİKA’nın (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı) destekleriyle gerçekleştiriyoruz. Bu kapsamda 2026 yılı çalışmalarımızı Moğolistan’ın Henti vilayetinde, Moğolistan Üniversitesi iş birliğiyle gerçekleştirdik” dedi.

‘BU YIL İKİ NOKTADA YAPTIĞIMIZ KURGAN KAZILARINDA TOPLAM ALTI KURGANIN KAZI ÇALIŞMALARINI TAMAMLADIK’

Prof. Dr. Yıldırım, “Proje yürütücüsü olarak Profesör Doktor Kürşat Yıldırım ve Moğolistan yürütücüsü meslektaşımız Doç. Dr. Ulzibaayar Sodnom ile birlikte bu kazı çalışmalarını gerçekleştirdik. Bu yıl iki noktada yaptığımız kurgan kazılarında toplam altı kurganın kazı çalışmalarını tamamladık. Her iki noktada da kazdığımız mezarlardan, konar-göçer yaşamı anlamamızı sağlayan; insanların öldükten sonraki hayata ya da günlük yaşamlarına dair ne gibi işlerle, ne gibi meşgalelerle uğraştıklarını anlamamızı sağlayan çeşitli bulgular elde ettik” diye konuştu.

‘ATLI MEZAR SUNUMUNUN YAPILDIĞI MEZARLARA DA RASTLADIK’

Kurganlarda ok ucu ve sadak parçaları gibi buluntulara ulaştıklarını aktaran Prof. Dr. Yıldırım, “Bu kapsamda, kurganlarda gördüğümüz ok ucu, sadak parçası gibi kişilerin mesleki hayatlarını bize gösterebilecek ve kanıtlayabilecek buluntulara ulaşmamız da önemliydi. Bunlar, mezarlardaki insanların günlük hayatlarında askeri bir pozisyonda bulunduğunu anlamamıza yarayan önemli bulgular arasındaydı. Diğer taraftan, mezar sunumları arasında atlı mezar sunumunun yapıldığı mezarlara da rastladık. Bu noktada, bütün halde bırakılmış bir atın, gen parçalarıyla birlikte gömülmüş olması; atın bir kurban olarak değil, ata eşlik eden, öldükten sonraki hayata ulaşmasını sağlayan bir vasıta, onu götüren bir araç olarak bırakıldığını anlamamıza yardımcı oldu” ifadelerini kullandı.

‘GENİŞ BOZKIR COĞRAFYASINDAKİ KONAR-GÖÇER ATLI YAŞAMA DAİR ÖNEMLİ BULGULAR’

Henti ve Arhangay bölgelerindeki çalışmaların farklı dönemlere ışık tuttuğunu belirten Prof. Dr. Yıldırım, “Tabii ki bu kurganlar, Moğolistan’ın Henti ve Arhangay bölgelerinde 2024 yılından itibaren, özellikle Tunç Çağı’ndan Erken Orta Çağ dönemine kadarki döneme ait mezarlardaki tüm bulgular, bize aslında geniş bozkır coğrafyasındaki konar-göçer atlı yaşama dair önemli bulgular ve emareler elde etmemizi sağlayan kazılardı. Türkiye’de ilk kez Moğolistan coğrafyasında Hun arkeolojisi üzerine çalışan tarihçiler olarak bu projenin yürütülmesi ve TİKA’nın bu projeye katkısı bu bakımdan çok önemliydi” dedi.

‘ÇALIŞMALARIMIZ TÜRKİYE’DE DEVAM EDİYOR’

Kazılarda elde edilen buluntuların analiz çalışmalarının sürdüğünü söyleyen Prof. Dr. Yıldırım, “2024 yılından itibaren elde ettiğimiz sonuçları, 2026 yılında yayımladığımız ‘Atlılar Kültürü’ kitabında da yayınlaştırma fırsatı elde etmiş bulunuyoruz. 2026 yılı yaz sezonunda Moğolistan’ın Henti bölgesinde, Yazar Uul ve Bulgan Uul çevresinde yaptığımız altı kurgandan elde ettiğimiz tüm bulguların da yayın çalışmasını 2027 yılı içerisinde tamamlamayı planlıyoruz. Bu noktada elde ettiğimiz insan kemikleri, hayvan kemikleri ve maddi kültür açısından demirden elde ettiğimiz sunu kapları, kazan, çömlek gibi parçaların radyokarbon analizlerinin yapılması noktasında çalışmalarımız Türkiye’de devam ediyor. Bu kapsamda bizi destekleyen başta devletimiz ve TİKA olmak üzere, üniversitelerimizin iş birliğiyle bu projelerin devamı noktasındaki desteklerinin önemli olduğunu bir kez daha vurgulamak isterim” ifadelerini kullandı.