Milyoner yarışmasında seyirciler bilerek mi yanlış cevap veriyor? Sözcü Gazetesi

Fransa'da "Kim Milyoner Olmak İster?" yarışmasının bir bölümünde yaşanan olay sadece izleyicileri değil, sosyologları da şaşırttı. Yarışmacı, "Aşağıdakilerden hangisi Dünya'nın etrafında döner?" sorusunun cevabını bilemeyip seyircilerden yardım istedi. Güneş, Ay, Venüs ve Mars'ın yer aldığı şıklar arasında seyircilerin yüzde 56'sı "Güneş" cevabını verdi.

Ori ve Rom Brafman kardeşlerin kaleme aldığı "Sway: The Irresistible Pull of ırrational Behavior" (Mantıksız Davranışların Kaçınılmaz Çekimi" adlı kitapta "Kim Milyoner Olmak İster?" yarışmasındaki seyircilerin davranışlarına ayrıca bir paragraf açıldı. Onlara göre seyircilerin yanlış cevap vermeleri fizik bilmemelerinden değil, kültürel adalet anlayışı ve yarışmalara bakış farkından kaynaklanıyor.

Brafman kardeşler, "Kim Milyoner Olmak İster?" formatının her ülkede aynı temel kurallarla oynandığını ancak seyirci davranışlarının kültürden kültüre dramatik şekilde değiştiğini belirtiyor:

- ABD'de seyirciler yarışmacıya gerçekten yardım etmeye çalışıyor. Yapılan istatistiklere göre Amerikan seyircisinin verdiği yanıtlar yüzde 90 oranında doğru çıkıyor. Seyirciler yarışmacının kazanmasını içtenlikle istiyor.

- Rusya'da ise tam tersi: Seyirciler yarışmacıları bilerek yanıltıyor, kasıtlı olarak yanlış cevaplar veriyor. Uzmanlara göre bu durum, aniden zenginleşen insanlara duyulan toplumsal güvensizlikle ilişkili.

- Fransa'da ise durum arada. Fransız seyirciler genellikle yardım etmeye karşı değil ama eğer soru "çok basit" görünüyorsa, yarışmacının bunu bilmemesini "aptallık" olarak değerlendiriyor. Böyle durumlarda seyirciler, bilerek yanlış cevabı seçip yarışmacının elenmesini adil buluyor.

Olayın geçtiği programda da seyirciler sorunun kolay olduğunu düşündükleri için "Güneş" cevabını verip yarışmacıyı yanılttı. Stüdyoda cevabın ardından kahkahalar duyuldu.

Brafman kardeşlere göre bu davranış farkları, ülkelerin adalet ve hak etme kavramlarını nasıl algıladıklarıyla ilişkili.

- Amerikan kültüründe birinin şans eseri de olsa büyük para kazanması adil kabul ediliyor.

- Fransız kültüründe ise "hak etmeden kazanmak" rahatsızlık yaratıyor; seyirciler, bilgisiz bir yarışmacının ödül almasını adaletsiz buluyor.

- Rusya'da ise köklü toplumsal güvensizlik nedeniyle "herkes biraz aldatıcıdır" anlayışı yaygın.

Yazarlar bu davranış farklarının gerçek bir küresel formatın bile yerel kültürlerden kaçamadığını gösterdiğini söylüyor.