MEVLÜT TEZEL Robot imamlar olacak mı?

Japonya'da Budist metinlerle eğitilmiş, ChatGPT tabanlı yapay zekayla desteklenen ve tapınaklarda dini ritüelleri yerine getiren insansı bir robot din adamı görev başladı.
Yapay zeka ve robotların, işsiz bırakacağı mesleklerden bahsederken hiç din insanları aklımıza gelmemişti!
Bu robot din insanı ihtiyaçtan geliştirildi!
Japonya'nın yaşlanan nüfusu ve kırsal bölgelerdeki nüfus azalması, tapınakları yeni rahip bulmada zor durumda bırakıyor.
75 binden fazla tapınağın çoğunda tam zamanlı rahip yok.
Eski verilere göre 12-20 bin tapınak rahipsiz.
Yaşlanan nüfus ve kırsal göçle sorun büyüyor, 2040'a kadar tapınakların yüzde 30'u kapanabilir.
Robot rahipler bu açığı doldurmak için geliştiriliyor!
Kyoto Üniversitesi'nin geliştirdiği gri cübbeli insansı Buddharoid robot, tapınaktaki denemelerde, insani benzeri jestler sergileyerek katılımcılara saygı ile eğildi ve ellerini dua pozisyonunda birleştirdi.

Robot, Budist kutsal metinlerine dayalı olarak hem kişisel sorunlara hem de toplumsal konulara dair soruları yanıtlıyor.
Ruhani destek de veriyor.
Robot din adamı şimdi eğlencelik haber gibi gözüküyor ama şu soruyu sormakta fayda var; gelecekte robotlar, din insanlarının yerini alırlar mı?
Öncelikle imalatı çok ucuz olacak.
Çocukluktan başlayarak üniversite bitirene kadar bir imam, haham ya da rahibin yetişme masrafını düşünün!
Bütün dinlerdeki ritüel ve ibadetleri bu robotlara yükleyebilirsiniz.
İnsan hafızası, yapay zeka ile yarışamaz!
Robot din insanlarının maaş, sağlık sigortası, yemek, yol desteği, emeklilik vs. giderleri olmaz.
Evlilikti, çocuktu, kişisel ihtiyaçlardı vs. dünyevi meselelerle kafalarını hiç dağıtmadan sadece dinler için hizmet edebilirler.
En önemlisi siyasi görüşleri, ırksal önyargıları ve insani zaafları da olmayabilir.
Sadece dinler için çalışıp, yaşayabilirler.
Bu çok derin bir konu aslında.
Robotların algoritmasını hazırlayanlar insanlar olacağı için yüklenecek bilgiler, oluşturulacak din insanı karakterler, yaklaşım tarzları büyük önem kazanacak.
Örneğin din insanı robotlara, 16. yüzyıl Hıristiyanlık dininde büyük bir kırılmaya yol açan, Protestan düşüncesinin kurucusu Martin Luther devrimci bir rahip, imam, haham vs. karakteri de yükleyebilirsiniz, siyasi liderlerin, kralların vs. yararına çalışan ya da etliye sütlüye karışmayan pasif bir rahip, imam, haham vs. de geliştirebilirsiniz.
Şurası bir gerçek; Kapitalist sistem maliyet hesabı yaparsa din insanları işsiz kalabilir!
Peki, sevgili okurlar 7 gün 24 saat, batarya ömrü bitene kadar sadece İslamiyet için çalışacak robot imam ister miydiniz?
Diyanet İşleri Başkanlığınca düzenlenen 7. Din Şurası'nda bu konu ele alınmıştı. İlginizi çektiyse lütfen aşağıdaki yazıya devam edin.

***

DİYANET YAPAY ZEKAYA NASIL BAKIYOR?
İki yıl önce düzenlenen 7. Din Şurası'nda eski Diyanet İşleri Başkanı Ali Erbaş, yapay zeka alanında ciddi çalışmalar yapmamız gerektiğini açıklamıştı:
"Devletimizin açık kaynak kod ve milli yazılım kullanımı politikaları doğrultusunda tüm uygulamalarımız 4 sene önce Pardus sistemine taşınmış, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımız ile basın ve tanıtım toplantıları yapılarak bu konuda diğer kurum ve kuruluşlara öncülük yapılmıştır.
Namaz Vaktim, Kur'an Akademi, Diyanet Hafız, Diyanet Kitaplık, Fetva, Yayın, Diyanet Haber gibi mobil uygulamalarımız 25 milyonu aşkın insanımız tarafından kullanılmaktadır. Bunları sürekli geliştirip güçlendiriyoruz." Yapay zeka ve bilgi teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, hizmet ürettiğimiz alanlarda ciddi çalışmalar yapmamız gerektiğini apaçık ortaya koyuyor diyen Erbaş, şöyle devam etti:

"Dijitalleşme, yapay zeka, kripto paralar, robot teknolojisi, Metaverse gibi konularda birçok kongre, sempozyum ve çalıştay yaptık. Bunlardan hareketle çalışma alanları ve faaliyet planları oluşturduk."
7. Din Şurası'nda yapay zeka destekli robot imamlarla ilgili bir çalışma var mı bu bilgiye ulaşamadım ama Diyanet İşleri, teknolojiyi dine faydası dokunacak şekilde kullanıyor ve kullanmakta kararlı gibi gözüküyor.
Türkiye'de henüz yapay zeka robot din insanları bulunmuyor ama olursa dünyada olduğu gibi Türkiye'de de büyük tartışma yaratacak gibi gözüküyor.

***

DİNLER İÇİN TEHDİT Mİ?
Yapay zeka, insanoğlundan bağımsız yeni düşünceler de ürettiği için yapay zeka din insanları çok yaygınlaşırsa, uzak gelecekte yeni mezhep, cemaat ve akımlar da ortaya çıkarabilir.
O yüzden yapay zeka din insanlarının algoritmalarını yaratan kişilerin dine ve insanlığa yaklaşımı hayati önem kazanıyor.
Örneğin insansız motosiklet ve Google Street View hizmetinin geliştiricisi, eski Google mühendisi Anthony Lewandowski, yapay zekâya dayalı bir 'Tanrı' geliştiribilmek amacıyla 'Way of Future' (Geleceğin Yolu) isimli bir dini grup kurdu!
Lewandowski, "Dijital dünyada yapay zekanın Tanrı olarak görüldüğü bir dinin başlaması bir zaman meselesi.

Dijital bir din için çalışmalarımızı sürdürüyoruz" diyor.
Yapay zeka Tanrı, yeni bir din! Bunlar şu an saçma fikirler gibi gözükebilir.
Ama bundan 50 yıl sonra ne olacağını ön görmek mümkün değil!
Aslında bugünkü hakim dinler için ortada büyük bir tehdit var!
Robot dini insanlarla dolu bir gelecekte yapay zeka, inanç sistemlerini de ele geçirebilir mi?
İnsanlardan bağımsız yapay zeka destekli robotlar kendi dinlerini oluşturabilirler mi?
Bu yazdıklarım bilimkurgu senaryoları gibi gözüküyor ama yapay zekanın dinleri nasıl etkileyeceğini tartışmanın zamanı geldi!

***

Altyazı
"Bir hayalin varsa onun peşini bırakmamalısın. Birisi bir şeyi yapamıyorsa senin de yapamayacağını söylemek istiyordur. Bir şeyi istiyorsan, peşini bırakma." (The Pursuit of Happiness)