Meta’ya ağır darbe: Çocuk istismarı ağına dönüştüğü iddia edilen Facebook ve Instagram a tarihi ceza

Meta, çocukları cinsel istismar ve insan ticareti ağlarından koruyamadığı iddiaları nedeniyle ABD’de tarihi bir hukuk yenilgisi yaşadı. New Mexico’da görülen davada jüri, şirketin Facebook ve Instagram’da çocuk güvenliği konusunda kullanıcıları yanılttığına ve platformlarını istismara açık hale getirdiğine hükmederek Meta’ya 375 milyon dolar sivil ceza verilmesine karar verdi.
Dava, sosyal medya devlerinin artık sadece “aracı platform” olduklarını söyleyerek sorumluluktan kaçmasının her zaman yeterli olmayabileceğini gösteren dönüm noktalarından biri olarak görülüyor.

2023’te yayımlanan kapsamlı bir araştırma, Facebook Messenger, Instagram hesapları ve Stories gibi alanların çocukların hedef alınması, kandırılması ve cinsel amaçla pazarlanması için kullanıldığına dair çok sayıda örneği ortaya koymuştu.
Soruşturma dosyalarında yer alan yazışmalar, bazı insan tacirlerinin genç kızların satışı için fiyat pazarlığını doğrudan platformlar üzerinden yaptığını, bazı görsellerin de Instagram üzerinden dolaşıma sokulduğunu gösterdi. Ayrıca eski içerik denetçilerinin, şüpheli içerikleri şirket içinde işaretlemelerine rağmen çoğu zaman sonuç alamadıklarını anlattıkları aktarıldı.

SORUŞTURMA NASIL BAŞLADI?

Gazetecilerin aktardığına göre süreç, pandemi döneminde çocuklara yönelik çevrim içi cinsel sömürü ve insan ticaretinin arttığına ilişkin bir ihbarla başladı. Ardından gazeteciler federal dava kayıtlarını, savcılık açıklamalarını ve mahkeme belgelerini inceleyerek Meta platformlarında geçen çok sayıda vakaya ulaştı.
Bu belgelerde, özel mesajlaşma alanlarında yapılan pazarlıklar, Instagram üzerinden verilen ilan benzeri paylaşımlar ve çocukların hedef alınma yöntemleri dikkat çekti. Bu bulgular daha sonra hukuk dosyalarına da girdi ve New Mexico’daki davada referans gösterildi.

Soruşturma sırasında insan ticaretinden kurtulan çocuklarla çalışan sivil toplum temsilcileri, savcılar ve kolluk görevlileriyle de görüşüldü. Görüşmelerde özellikle pandemiyle birlikte çocukların daha fazla çevrim içi zaman geçirmesinin, onları istismarcılar açısından daha görünür hale getirdiği vurgulandı.
Bir savcı, randevu ayarlamadan para alışverişine kadar sürecin neredeyse tamamen internet üzerinden yürütülebildiğini anlattı. Dosyada, bazı istismarcıların Instagram’ı özellikle tercih ettiğine dair ifadeler de yer aldı.

MAHKEME META HAKKINDA NE DEDİ?

New Mexico Başsavcılığı’nın açtığı davada eyalet, Meta’nın ebeveynleri ve kullanıcıları platform güvenliği konusunda yanılttığını, çocukların cinsel istismar ve insan ticareti risklerine karşı yeterli önlem almadığını savundu. Jüri de Meta’nın eyaletin tüketiciyi koruma yasalarını ihlal ettiğine karar verdi. Kararın ardından Meta, hükme itiraz edeceğini açıkladı ve gençleri koruma konusunda siciline güvendiğini savundu. Eyalet ise bunun sadece para cezası boyutuyla sınırlı kalmayabileceğini, sonraki aşamada daha güçlü koruma önlemleri talep edebileceğini duyurdu.

Bu gelişmeyi değerlendiren Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, kararın teknoloji şirketleri açısından yeni bir dönemi işaret ettiğini söyledi. Kırık, “Meta’ya verilen bu yüksek ceza, sosyal medya şirketlerinin artık ‘sadece platform sağlayıcı’ olduklarını savunarak sorumluluktan kaçamayacağını gösteriyor. Mahkeme, şirketin riskleri bildiği halde yeterince önlem almamasını cezalandırdı. Bu da şirketlerin çocukları koruma konusunda daha aktif, daha şeffaf ve daha hesap verebilir olması gerektiği anlamına geliyor” dedi.

Prof. Dr. Kırık’a göre bu kararın en önemli mesajı, önlem almayan platformların artık çok daha ağır sonuçlarla karşılaşabilecek olması. Kırık, “Bundan sonra benzer platformlar, çocukların güvenliğini sağlamak için daha sıkı kurallar koymak ve bunları gerçekten uygulamak zorunda kalacak. Aksi halde sadece itibar kaybı değil, çok büyük maddi cezalar ve yeni davalarla karşılaşmaları kaçınılmaz olacak. Bu karar, sektörde ‘önlem almazsan bedelini ödersin’ mesajı veriyor” diye konuştu.

Bu dava, Meta’nın çocuk güvenliği ve platform tasarımı konusunda karşı karşıya kaldığı tek hukuki baskı değil. Mart 2026’nın hemen ardından şirket, California’daki başka bir davada da çocukların ruh sağlığına zarar verebilecek bağımlılık yaratan platform özellikleri nedeniyle olumsuz bir kararla karşılaştı. Aynı dönemde çok sayıda eyalet başsavcısının açtığı davalar da Meta’nın çocuk ve ergenlere yönelik zararlı özellikleri bilerek tasarladığı iddiasını gündemde tutuyor.

ŞİRKETİN EN ÇOK ELEŞTİRİLEN NOKTALARI

Duruşmalarda öne çıkan başlıklardan biri, Meta’nın zararlı içerikleri tespit etme ve kolluk kuvvetlerine bildirme kapasitesi oldu. Mahkemede, şirketin güvenlik sistemlerinin bazı durumlarda etkisiz kaldığı, bazı ihbarların ise soruşturmacıların işini zorlaştıracak kadar fazla ve düşük kaliteli olduğu tartışıldı. Ayrıca çocuk güvenliği uzmanları ve kolluk birimleri, Messenger’daki uçtan uca şifreleme kararının uygunsuz içeriklerin şirket tarafından tespit edilmesini daha da zorlaştırabileceğini uzun süredir savunuyor.

Prof. Dr. Ali Murat Kırık da davanın ortaya koyduğu temel sorunun yalnızca teknik yetersizlik olmadığını vurguladı. Kırık, “Dava, Facebook ve Instagram gibi platformların en büyük hatasının, riskleri bilmesine rağmen yeterince hızlı ve etkili önlem almaması olduğunu ortaya koyuyor. Özellikle çocukların zararlı içeriklere ve kötü niyetli kişilere kolay erişebilmesi, sistemlerin yeterince koruyucu olmadığını gösterdi” ifadelerini kullandı.

Kırık, platformların kamuoyuna verdiği güvenlik mesajıyla içerideki tablo arasındaki farkın da ayrıca tartışılması gerektiğini söyledi. “Problem sadece teknik eksiklik değil, aynı zamanda şeffaflık eksikliği. Bu dava, içerik denetiminin sadece algoritmalarla değil, etik sorumlulukla da yönetilmesi gerektiğini açıkça gösteriyor” dedi.

Bir başka dikkat çekici nokta da Instagram Başkanı Adam Mosseri’nin mahkemede verdiği ifade oldu. Duruşmalarda, kullanıcıların kendi yaptığı şikayetlerin şirketin kendi tespit teknolojileri kadar etkili olmadığı yönündeki değerlendirmeler öne çıktı. Bu da Meta’nın uzun süredir savunduğu “kullanıcı bildirimi yeterli güvenlik sağlar” yaklaşımını yeniden tartışmaya açtı. Aynı süreçte, Instagram mesajlarının da şifrelenmesinin çocukları korumayı daha zor hale getirebileceğine ilişkin şirket içi değerlendirmeler de gündeme geldi.

BUNDAN SONRA NE OLACAK?

Meta’nın 375 milyon dolarlık karara itiraz etmesi bekleniyor. Ancak asıl önemli sonuç, bu kararın sosyal medya şirketlerinin çocuk güvenliği konusunda nasıl bir hukuki zeminde değerlendirileceğine dair emsal etkisi yaratma ihtimali. Şimdi gözler hem New Mexico davasının sonraki aşamalarında istenebilecek ek yaptırımlarda hem de diğer eyaletlerin açtığı benzer davalarda olacak.

Prof. Dr. Kırık, bundan sonraki süreçte teknoloji şirketlerinin çocuk hesaplarına yönelik çok daha somut güvenlik önlemleri almak zorunda kalacağını söyledi. Ona göre daha sıkı yaş doğrulama sistemleri, varsayılan olarak daha güvenli hesap ayarları, mesajlaşma kısıtlamaları ve zararlı içerikleri tespit eden yapay zekâ sistemlerinin daha hızlı çalışması artık tercih değil zorunluluk haline gelecek.

Kırık ayrıca şirketlerin bağımsız denetimlerden geçmesi, sonuçları kamuoyuyla paylaşması, ebeveyn kontrol araçlarını geliştirmesi ve riskli kullanıcıları daha hızlı engellemesi gerektiğini belirtti. Türkiye’de de 15 yaş altına yönelik olası sosyal medya düzenlemelerinin daha sık tartışıldığını hatırlatan Kırık, devletlerin artık platformlardan daha fazla sorumluluk beklediğini, benzer adımların şirketleri çocuklara özel güvenlik önlemlerini artırmaya zorlayabileceğini söyledi.