MESEM ve iş cinayetleri Meclis gündeminde: CHP li Türeli den önerge

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin'in her fırsatta övgüyle bahsettiği Mesleki Eğitim Merkezleri'nde (MESEM) meydana gelen kazalar ve iş cinayetleri TBMM gündemine taşındı.

CHP İzmir Milletvekili Rahmi Aşkın Türeli, konuyla ilgili Milli Eğitim Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'na soru önergesi verdi.

Türeli önergesinde, "Siyasi iktidarın tercihini 'çocuk hakları' ve 'sosyal devlet' ilkelerinden değil, kontrolsüz piyasa dinamiklerinden yana kullandığını göstermektedir," ifadelerini kullandı.

MESEM'li öğrenciler 1 Mayıs'ta da çalışıyor: Ne çocuğuz ne işçi, bizi köle görüyorlar!

MESEM projesinin vaat ettiklerinin kağıt üzerinde kaldığına dikkat çeken CHP İzmir Milletvekili, soru önergesinde şunlara yer verdi:

"9 Aralık 2016 tarihinde yürürlüğe giren yasal düzenleme, Mesleki Eğitim Merkezlerini (MESEM) zorunlu örgün eğitim kapsamına alarak kâğıt üzerinde bir eğitim reformu vaat etmiştir. Ancak pratik çıktıları itibarıyla MESEM, pedagojik bir model olmaktan ziyade, denetimsizliğin, yapısal ihmallerin ve çocuk işçiliğinin kurumsal bir kimlik kazandığı bir alan haline gelmiştir. MEB'in niceliksel büyümeyi başarı olarak pazarlaması, çocukların yaşam hakkı pahasına yürütülen piyasa odaklı eğitim politikalarının bir yansımasıdır."

Onlarca çocuk “çalışırken” hayatını kaybetti! Bakan Tekin’den skandal MESEM açıklaması

2024 ve 2025 yıllarında MESEM'lerde çalıştırılan en az 18 çocuğun hayatını kaybettiğini anımsatan Türeli, "Bakanlıkların; hastane kayıtları, acil servis girişleri ve SGK verilerini kendi istatistikleriyle karşılaştırmaktan kaçınması, yaralanma ve sakatlık vakalarının üzerini örtmektedir. Bu durum, kamu yönetiminin en temel gereği olan 'şeffaflık' ilkesinin açık bir ihlali niteliğindedir," ifadelerini kullandığı soru önergesinde şu sorulara yer verdi:

"Uzuv kaybı ve kalıcı iş göremezlik verilerinin sektörel bazda açıklanmaması, yüksek riskli iş kollarında önleyici politikaların geliştirilmesini bilinçli bir tercihle engellemektedir. Konuyla ilgili şeffaflığa ihtiyaç olduğu açıktır.

İktidarın mesleki eğitim anlayışı, denetimi sahadan koparıp içi boş bir onay mekanizmasına indirgemiştir. Öğretmenlerin işletme ziyaretleri pedagojik rehberlikten uzaklaşıp yalnızca evrak takibine dönüşürken, bu ihmal çocukların ağır ve tehlikeli işlerde yasa dışı çalıştırılmasına yapısal zemin hazırlamaktadır. Sahada etkin bir denetim ağının kurulmaması, çocukların can güvenliğini kamusal güvenceden çıkarıp işverenin inisiyatifine ve vicdanına terk eden bilinçli bir politik tercihtir.

MESEM uygulaması, sanayinin "ara eleman" ihtiyacını karşılamak adı altında, çocukları kamusal eğitim ortamından kopararak sermaye için düşük maliyetli işgücü haline getirme projesidir. İşletmelere sağlanan hazine teşviklerinin, çocukların güvenliği ve gelişimsel ihtiyaçları için ayrılması gereken denetim bütçelerinden daha öncelikli tutulması; siyasi iktidarın tercihini "çocuk hakları" ve "sosyal devlet" ilkelerinden değil, kontrolsüz piyasa dinamiklerinden yana kullandığını göstermektedir.

Ölümlü iş kazalarında sorumluluğun yalnızca işletme sahiplerine yüklenmesi, denetim görevini ihmal eden kamu bürokrasisini ve okul yönetimlerini koruma altına almaktadır. İhmali bulunan tek bir kamu görevlisi hakkında dahi yürütülen idari veya cezai soruşturmaların şeffaflıkla paylaşılmaması, sistemdeki "sorumsuzluk zırhını" güçlendirmekte ve yeni can kayıplarına davetiye çıkarmaktadır.

Sistemin, yeni bir eğitim perspektifi sunmak yerine mevcut çocuk işçiliğini meşrulaştıran ve kalıcı hale getiren bir araç olarak işlev gördüğü gözlemlenmektedir.

Örgün eğitim sistemi içerisinde yer alan öğrencilerin, bizzat okul idareleri ve rehberlik birimleri eliyle MESEM’e yönlendirilmesi ciddi bir eleştiri konusudur. Eğitim kurumlarının pedagojik bir gelecek inşa etmek yerine, sanayi ve piyasa için birer "iş gücü devşirme merkezi" gibi hareket etmesi, eğitim hakkının özüne yönelik bir tehdit olarak değerlendirilmektedir.

Sahadan gelen en vahim bildirimler, iş yerlerinde yaşanan mobbing, hakaret ve fiziksel yaralanmaların sıradanlaşmış olmasıdır. Özellikle iş kazalarının "küçük vakalar" olarak nitelendirilip resmi kayıtlara geçirilmemesi, çocukların çalışma ortamlarında hem bedensel hem de ruhsal olarak korumasız bırakıldığını göstermektedir. Bu durum, devletin resmi verileri ile sahadaki gerçeklik arasında aşılması güç bir uçurum yaratmaktadır.

Sonuç itibarıyla MESEM, denetim mekanizmalarının işlemediği, çocukların yaşam hakkının ve gelişim süreçlerinin piyasa dinamiklerine kurban edildiği bir yapı olarak eleştirilmektedir. Eğitim sendikaları ve hak savunucuları, zorunlu eğitim çağındaki çocukların geleceğinin sermayenin ihtiyaçlarına göre değil, pedagojik ve insani değerlere göre şekillendirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Bu haliyle MESEM uygulamasının sonlandırılması gerekmektedir.”