Marmara depreminde deniz uyaracak

 KANDİLLİ Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü Bölgesel Deprem-Tsunami İzleme ve Değerlendirme Merkezi (KRDAE) Müdürü Prof. Dr. Nurcan Meral Özel, dün düzenlenen toplantıyla üzerinde çalışılan yeni erken uyarı sistemiyle ilgili bilgiler verdi.

- Buna göre; deprem erken uyarı sistemi, depremin oluşmasıyla yayılan ve zarar vermeyen P dalgalarını algılayarak çalışıyor.

- Bu dalgalar daha yıkıcı S dalgalarından önce kaydedildiği için sistemin saniyeler içinde alarm üretmesine olanak sağlıyor.

-Kandilli’nin Marmara’daki mevcut ağında veri iletim gecikmesi ortalama 5–6 saniye iken, yeni kurulan istasyonlarla bu süre 0.2 saniyeye kadar düşürüldü. Ancak deniz tabanında gerçek zamanlı çalışan istasyon bulunmadığından sarsıntının kıyıdaki istasyonlara ulaşması yaklaşık 6 saniyelik doğal bir gecikme oluşturuyor.

- Sistem, 2 Ekim’de Marmara Denizi’nde meydana gelen 5.0 büyüklüğündeki depremde 8.4 saniyede uyarı üretti. Bu süre istasyonlara ulaşan ilk sinyallerle depremin konumu ve büyüklüğünün hesaplanmasıyla elde edildi. Zira veri gecikmesini düşüren modern istasyonlar ve hız modelleri erken uyarının doğruluğunda belirleyici rol oynuyor.

İSTASYONLAR YENİLENDİ

Erken uyarı sisteminin belirli sınır koşulları ve hata toleransları içerisinde çalıştığına dikkat çeken KRDAE Müdürü Prof. Dr. Nurcan Meral Özel, şunları söyledi:  “İstanbul’un hızlı ve tercih edilebilir bir erken uyarı sistemine sahip olmasını hedefliyoruz. Bunun için sistem teklifleri oluşturuldu, ekipmanlar modernize edildi, istasyonlar yenilendi ve çeşitli denemeler yapıldı. Halihazırda Marmara’da test amaçlı çalışan bir sistem bulunuyor. Başlangıçta küçük bir kullanıcı grubuyla başlatılan sistemde bugün 1500–3000 arasında kullanıcı aktif. Marmara’da istasyon yoğunluğunun yüksek olması gecikmeleri azalttı. Yeni kurulan 30 istasyonla gecikme 5–6 saniyeden 4–2 saniyeye indirilebildi. Ancak deniz içindeki kırılmaların karaya ulaşması yaklaşık 6 saniye sürüyor. Bu da kritik bir durum oluşturuyor.

TABANA UYARI SENSÖRLERİ�

2 Ekim 2025’teki depremde sistem 8.4 saniyede uyarı üretti. Marmara Denizi içindeki faylara gerçek zamanlı uyarı verecek altyapı bulunmadığından uzun yıllardır ODS sensörlerinden alınan veriler geriye dönük analiz ediliyor. Deniz tabanı derin olduğundan kurulum maliyetleri yüksek. Ancak kuzey hat üzerinde en az 5 çevrimiçi istasyon kurulması planlanıyor ve ilgili kurumlarla bu konuda görüşmeler yapıldı. Marmara Denizi’ne eklenecek olan deniz tabanı istasyonlarıyla sistem daha erken uyarı verebilecek seviyeye gelecektir.”

TAHLİYE SÜRESİ KAZANILACAK

Erken uyarı sistemiyle otomatik eylemleri devreye sokabilmek de hedefleniyor. Bunlar arasında metro ve tren hatlarının durdurulması, gaz vanalarının kapatılması, elektrik hatlarının izole edilmesi gibi kritik adımlar yer alıyor. Buna ek olarak arama -kurtarma ekiplerinin yönlendirilmesi, okullar ile hastanelerde tahliye süreçlerinin devreye alınması da sistemin kapsamına giriyor. KRDAE, cep telefonları için erken uyarı uygulamasını da devreye aldı.