Mal bildirimi yerine mali beyan Sözcü Gazetesi

Mal Beyanı Yerine “Mali BEYAN” Sistemine Geçmeye Var Mısınız?

Ülkemizde yazılı olmayan ama tıkır tıkır işleyen bir kural vardır: ‘Bir kadına yaşı, bir erkeğe maaşı, bir siyasetçiye/bürokrata ise asla serveti sorulmaz.’ İlk iki kural bazen esnese bile üçüncüsü asla esnemez.

Türkiye’de siyasetçiler ve yüksek kamu yetkisi kullanan bürokratlar kendilerinin, çocuklarının ve yakınlarının servetlerinin, kazançlarının sorgulanmasından hoşlanmazlar. Siyasetçiye ve siyasetçinin yakınlarına serveti sorulmaz. Çünkü, özellikle iktidar gücünü eline geçirip her türlü rantın peşinde koşanlar, hızlı yükselişlerinin kaynağının sorgulanmasını ve bilinmesini arzu etmezler. Siyasete girerken sahip olduğu serveti yüz katına, bin katına çıkarma becerisinin görülmesini istemezler.

Oysa modern ve sağlıklı bir demokrasinin ‘olmazsa olmazı’ şeffaflıktır, hesap verebilirliktir, kamuoyu denetimidir.

Mal bildirimleri: Dostlar alışverişte görsün

Türkiye’de mal bildirimi müessesesi mevzuatımızda yer alsa da mevcut haliyle sadece arşivleri dolduran ve kırtasiye üreten işlevsiz bir mekanizmaya dönüşmüştür. Beş yılda bir verilen, şeffaflık yerine gizliliğin esas olduğu bu bildirimler bize gerçek tabloyu anlatmıyor.

Sistemimizdeki en büyük denetim boşluğu, varlıkların ‘kaynağını’ sorgulamamasıdır. Bir kişi dönem içinde on milyonlarca lira kazanıp bunu lüks tüketime harcasa bile, bildirim dönemi sonunda eldeki mal varlığı değişmediği için sistem bu kişiyi ‘sorunsuz’ kabul etmektedir. Oysa gerçek şeffaflık, sadece malın miktarını değil; bildirim sahibinin hangi kaynaklardan ne tür kazançlar elde ettiğini görebilmeyi gerektirir.

On yıl önceki siyasi etik çabasının akamete uğraması: “İl başkanı bulamazsınız” endişesi

Siyasi etik ve şeffaflık arayışları ne zaman somut bir adıma dönüşse, bir ‘fren’ mekanizması devreye girmektedir. Bu durumun en net örneği, 2015 yılının ocak ayında açıklanan ‘Kamu Yönetiminde Şeffaflık Paketi’ sürecinde yaşanmıştır. O dönemde, siyasi partilerin genel merkez yöneticilerinden il ve ilçe başkanlarına kadar geniş bir kitleye kamuoyuyla paylaşılacak mal bildirimi zorunluluğu getirilmesi hedeflenmişti.

Ancak bu reform hazırlığı; ‘ekonomiyi olumsuz etkiler’ ve ‘böyle giderse görev alacak il ve ilçe başkanı bulamazsınız’ eleştirileriyle akim bırakılmıştır. Ekonominin lokomotifi olarak görülen inşaat sektörü gibi alanların bu tür kararlardan zarar görebileceği argümanı, o günlerde şeffaflık adımlarının önüne bir set gibi çekilmiş; sonuç olarak sistem dönüşümü bir temenni düzeyinde takılıp kalmıştır.

Siyasi etik reformu çabasının anatomisi: Mevcut düzenin muhafızları

Aşağıdaki tablo, 2015-2016 yıllarındaki 64’üncü hükümet döneminde hazırlanan siyasi etik reform niyetinin, uygulama aşamasında nasıl sembolik bir metne dönüştüğünü özetlemektedir. Burada asıl dikkat çekilmesi gereken husus, mevcut ‘denetimsiz’ sistemden beslenenlerin, bu sistemi dönüştürme niyet ve gayretinde olmasını beklemenin gerçekçi olmadığıdır. İktidar gücünün sağladığı nüfuzla servetlerini geometrik olarak artıranlar, bu yükselişin kaynağının sorgulanmasını doğal olarak arzu etmezler.

Siyasi etik ve şeffaf kamu idaresine geçiş

Mevcut mal bildirimi sistemiz sıkıntılı. Kağıt üretiyor. Yolsuzluğu önlemiyor. Belli dönemdeki malların beyanı söz konusu. Malların gerçek değerini de yansıtmıyor. Dönem içindeki harcamaları, gelirleri görmüyorsunuz. Beş yılda bir verilen beyan öncesi borç alıp verdiyseniz ve beyan döneminde bu ilişki bitmişse bunlar da beyanda hiç yer almıyor. Beş yılda bir verilen bildirimler gizli ve arşivde saklanıyor.

Bizim önerimiz, işlevsiz ve kırtasiye üreten mevcut mal bildirimi sisteminden ‘MALİ BEYAN’ sistemine geçmek. Mali Beyan ile beyanda bulunan kişi:

- Nereden, ne kadar süre, ne kadar maaş alındığını,

- Ticari faaliyetten kaynaklanan gelirlerini,

- Kira gelirlerini,

- Hisse senetleri ve tahvillerini,

- Faiz, repo, yatırım fonu  gibi  menkul değer gelirleri  dahil  olmak üzere  tüm  gelirlerini,

- Kayıtlı veya zilyedinde bulunan tüm taşınır ve taşınmaz malları ile bunların güncel rayiçlerini,

- Hakları, alacakları ve bunların kaynaklarını,

- Borçlarını, kimden, hangi sebeple alındığı ve alınma sebeplerini,

n Yaptıkları iş veya faaliyetin nitelik, kapsam ve süresini,

- İlişkili oldukları kuruluşların ticarî kimlik ve unvanlarını,

- Dönem içinde kullandığı krediler varsa kredi şartları ve faiz oranını,

- Dönem için harcama tutarını bildirecek.

Böylece, bir kişinin sadece beyan dönemindeki mal varlığını değil, tüm mali durumunu görmüş olacağız.

Var mısınız böyle cesur bir düzenlemeye? Yüreği yetenler bir adım öne çıksın...