Mahkumların inşa ettiği bu şehirde hava 70 dereceye düşüyor Sözcü Gazetesi

Sibirya’nın derinliklerinde, Kuzey Kutup Dairesi’nin 400 kilometre kuzeyinde, modern medeniyetin sınırlarının bittiği yerde bir şehir yükseliyor: Norilsk. Burası sadece coğrafi bir yerleşim değil, insan iradesinin doğanın en vahşi yüzüyle yaptığı ürkütücü bir pazarlığın ürünü. Dünyanın "en depresif" şehri olarak anılan Norilsk, bugün dış dünyaya kapalı kapıları, dondurucu soğuğu ve sanayi sisiyle adeta bir bilim kurgu distopyasını andırıyor.

MAHKUMLARIN İNŞA ETTİĞİ ŞEHİR

Norilsk’in hikayesi, estetik veya yerleşim kaygılarıyla değil, yerin altındaki devasa maden yataklarına ulaşma hırsıyla başladı. 1930’larda bir Gulag çalışma kampı olarak temelleri atılan şehir, insanlık tarihinin en karanlık dönemlerinden birine şahitlik etti. Bugün içinde yaşanılan o devasa, gri beton bloklar, dondurucu soğukta çalışmaya zorlanan mahkumların elleriyle inşa edildi. Resmi kayıtlara göre inşaat sürecinde yaklaşık 17 bin kişi hayatını kaybetti. Şehrin mimari yapısı bile bu sert geçmişin bir izini taşıyor; binalar, keskin kutup rüzgarlarını kırmak için devasa birer barikat gibi birbirine bitişik ve stratejik açılarla dizilmiş durumda.

İKİ AY SÜREN GECE VE -70 DERECE HAVA

Doğa, Norilsk’te insanoğluna karşı adeta bir savaş ilan etmiş durumda. Kış mevsimi tam 7 ay boyunca şehri esir alıyor. "Kutup Gecesi" olarak bilinen dönemde, güneş iki tam ay boyunca ufkun üzerine hiç doğmuyor. Şehir, 24 saat boyunca zifiri bir karanlığa ve florasan ışıkların soğuk beyazına mahkum kalıyor. Sıcaklıkların -70 dereceye kadar düştüğü bu dönemde hayat, yüzeyden koparak yer altına sığınıyor. Restoranlar, kafeler ve sosyal alanlar, dondurucu rüzgardan korunmak için devasa binaların bodrum katlarında ve yer altı tünellerinde hayat buluyor.

METALİK SİS VE KIRMIZI NEHİRLER

Norilsk sadece soğuğuyla değil, ekolojik bir felaketin merkezi olmasıyla da dünyayı dehşete düşürüyor. Dünyanın en büyük nikel ve paladyum üreticisi olan şehir, küresel kükürt dioksit emisyonlarının tek başına yüzde birinden sorumlu. Bu durum, şehrin üzerinde sürekli asılı duran, boğazı yakan metalik bir sise ve asit yağmurlarına neden oluyor. Şehrin çevresindeki doğa çoktan teslim olmuş durumda; bir zamanlar yeşil olan ormanlar şimdi "simsiyah iskeletler" halinde yükselen ölü ağaçlardan ibaret. 2016 yılında bölgedeki nehrin bir atık sızıntısı nedeniyle tamamen kırmızıya dönmesi, buradaki ekolojik yıkımın ne kadar derin olduğunu tüm dünyaya bir kez daha hatırlattı.

BİR ŞİRKET DEVLETİ GERÇEĞİ

Bu kadar sert şartlara, zehirli havaya ve izolasyona rağmen Norilsk hala 170 binden fazla insana ev sahipliği yapıyor. Bu sadakatin arkasında yatan temel sebep ise ekonomik: Norilsk Nickel. Şehirde yaşam, bu dev şirketin sunduğu yüksek maaşlar üzerine kurulu. Rusya genelinin çok üzerinde olan kazançlar, birçok insanı "birkaç yıl sabredip para biriktirme" umuduyla buraya çekiyor. Ancak zamanla bu geçici süreç, şehrin gri duvarları arasında kalıcı bir yaşam mücadelesine dönüşüyor. Şirket burada sadece bir işveren değil; kuralları koyan, sosyal hayatı düzenleyen ve şehrin kaderini tayin eden fiili bir hükümet rolünde.

DÜNYAYA KİLİTLİ BİR KAPI

Eğer Norilsk’i kendi gözlerinizle görmek isterseniz, bu neredeyse imkansız. Şehir, Rusya’nın hala "kapalı" statüsünde tuttuğu nadir yerlerden biri. Yabancıların içeri girmesi için Rus hükümetinden alınması oldukça güç özel izinler gerekiyor. Ulaşımın sadece uçaklarla sağlandığı, dış dünyadan kopuk bu izole maden kasabası; insan azminin, ekonomik hırsın ve doğaya karşı verilen amansız bir mücadelenin en trajik anıtı olarak kutup dairesinde yaşamaya devam ediyor.