Mahfi Eğilmez: TÜFE yenilendi ama yaklaşım aynı

Mahfi Eğilmez

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) önceden ilan ettiği gibi 2026 başından itibaren Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) ölçümünde baz yılı, kapsam ve ağırlıkları değiştirdi. TÜFE’de yapılan değişiklikler sadece teknik bir güncelleme değil, ölçülen enflasyonun düzeyini ve kamuoyunun algısını doğrudan etkileyecek değişiklikler. Bu değişikliklerin neler olduğunu ek 1’de ayrıntılı olarak veriyoruz. Aşağıdaki tabloda TÜFE’nin kapsamı yer alıyor (kaynak: TÜİK, TÜFE Metodoloji Dokümanı):

Endeksten çıkarılan ürünler arasında bazıları oldukça dikkat çekici görünüyor. Mesela bitki ve meyve çayı, kakao, diş çekme ücreti, otopark ücreti, bilgisayar ekipmanları (fare vb.), spor müsabakalarına giriş ücretleri, tıraş malzemeleri bunlar arasında ilk dikkat çekenler. Diyelim ki insanlar artık eskisi gibi diş çektirmiyor onun yerini dişlerini kaplatıyorlar ama kakaonun artık kullanılmadığı, erkeklerin tıraş olmayı bıraktıkları ya da spor müsabakalarına eskisi gibi gidilmediği söylenebilir mi? Tam tersine bunlar eskiye göre daha fazla kullanılan mallar ve hizmetler. Ne var ki spor müsabakalarına giriş ücretleri, kakao fiyatları, tıraş malzemeleri vb. fiyatları öylesine artmış durumda ki bunların endeksten çıkarılması daha düşük enflasyon görünümü verebilir.  Ek1’de sunulan tabloda 2026 yılında TÜFE endeksine giren ve çıkan mallar gösteriliyor. 

Aşağıdaki tabloda TÜFE endeksinde yer alan mal ve hizmet gruplarının endeksteki ağırlıkları (yüzde olarak) ve 2025 yılıyla karşılaştırmalı olarak yer alıyor:

Kamuoyunu en çok ilgilendirenlerden birisi bu tablodur. Çünkü burada endekse giren malların ve hizmetlerin endeksteki ağırlıkları geçen yıla göre değişmiş bulunuyor. En ciddi değişim Konutta görülüyor. 2025 yılında konutun ağırlığı yüzde 15,22 iken 2026 yılında 11,40’a düşürülmüş. Oysa konut için yapılan ödemelerin ağırlığı her geçen yıl artıyor. Konutun ağırlığındaki bu düşüş, özellikle kira artışlarının enflasyon sepetindeki etkisini sınırlayıcı bir sonuç doğuruyor. Ağırlığı artanlar arasında da lokanta ve oteller kategorisi dikkat çekiyor. 2025’de bu kategorinin ağırlığı yüzde 8,32 iken 2026’da 11,13’e yükseltilmiş. Bu artış normal görünüyor çünkü buralarda çok ciddi artışlar oldu.

Şimdi gelelim Aralık ve Ocak ayları TÜFE verilerine (kaynak: TÜİK, Tüketici Fiyat Endeksleri):

Tabloya dikkat edilecek olursa her yılın Aralık ayındaki aylık enflasyona göre çok daha yüksek bir Ocak ayı enflasyonu çıkmış bulunuyor. Son iki yılda bu fark 5 misline kadar yükselmiş. Bir ayda ne olmuş olabilir ki fiyatlar bu kadar artmış olsun? Olan şey yılın son iki ayında ve özellikle de son ayında bütün zamlar, artışlar biriktirilip bir sonraki yılın Ocak ayına devrediliyor ve o nedenle Aralık ayı düşük, Ocak ayı çok yüksek çıkıyor. Bunun nedeni yıllık enflasyonun son aylarda yükselmesini ve ücret artışlarını yukarı yönde etkilemesini önlemek. Onun içinde başlıkta da dediğimiz gibi yaklaşımları değiştirebilmek, endeksleri değiştirmekten çok daha önemli. Çünkü o zaman gerçekleri görmek ve ona göre önlem almak mümkün olabilecek.

Ek 1: TÜFE’de Değişiklikler (kaynak: TÜİK, TÜFE Metodoloji Dokümanı)    

Baz yılı: 2026 yılına kadar TÜFE endeksinin baz yılı 2003 idi (2003 = 100.) 2026 başından itibaren baz yılı 2025 yılı oldu (2025 = 100.) Coğrafi kapsam: Tüm Türkiye: 81 ilin tamamı ve 239 ilçe. Mal kapsamı: 428 madde ve 978 madde çeşidi. İşyeri ve konut kapsamı: 39.070 işyerinden derlenen mal fiyatları ve 5.246 konuttan derlenen kiralar. Aylık derlenen fiyat sayısı: 972 madde çeşidi için ayda 636.640 fiyat derleniyor. Fiyatların derlenme esası:  TÜFE’de kullanılan fiyatlar, tüketicinin nihai olarak ödediği fiyatlar olup, ürün üzerindeki tüm dolaylı vergileri (KDV, ÖTV gibi) içeriyor. Fiyatlar peşin ödeme esasına göre alınıyor. Taksitli satışlar veya ilerleyen dönemlerde ödenmesi gereken fiyatlar, TÜFE hesaplamalarına dâhil edilmiyor.

TÜFE’de fiyatlar, belirli ürünler için tanımlı yer, zaman ve satış noktalarına göre derleniyor. Bu yapılırken saha gözlemleri, barkod tarama verileri, idari kayıtlar ve çevrimi içi satış yerlerinden elde edilen web kazıma verileri birlikte kullanılıyor.

TÜFE kapsamında kira fiyatları, Bilgisayar Destekli Telefon Görüşmesi (CATI) aracılığıyla derleniyor.

TÜFE’de elektrik, doğalgaz gibi kamu hizmetleri için ilgili düzenleyici kurumların belirlediği fiyatlar kullanılıyor. Türkiye’de faaliyette bulunan havayolu şirketlerinden her ay düzenli olarak yurt içi ve yurt dışı uçuşlarına ilişkin bilet fiyatları doğrudan alınıyor.

Ek 2: Endekse yeni giren mallar (solda), endeksten çıkarılan mallar (sağda) (kaynak: TÜİK, TÜFE Metodoloji Dokümanı)