Mahfi Eğilmez: Gelir dağılımının arka yüzü

2024 yılına ilişkin gelir dağılımı istatistiklerine göre 2024 yılında gelir dağılımı eşitsizliğini gösteren Gini Katsayısı 0,410 olarak ortaya çıkıyor. Bu katsayı 0 ile 1 arasında bir değer alır, 0’a ne kadar yakınsa gelir dağılımı o kadar iyi, 1’e ne kadar yakınsa gelir dağılımı o kadar bozuktur. Bizde Gini katsayısı yıllardır 0,40 dolayında bulunuyor. Bu oran gelir dağılımının bozuk olduğunu gösterir.

P80/P20 oranı (ya da Kuznets Oranı) en yüksek yüzde 20’lik gelir grubuyla en düşük yüzde 20’lik gelir grubu arasındaki gelir farkını gösteriyor. Bizde bu oran 2024 yılında 7,5’tir. Buna göre en yüksek gelir grubuyla en düşük gelir grubu arasında 7,5 kat fark vardır. Son yıllarda bu oranda az da olsa bir düzelme göze çarpıyor.  

Nüfusun yüzde 20’lik gruplara bölünmesi ve her bir grubun ülkenin toplam gelirinden (GSYH) aldığı payların gösterilmesi bize gelir dağılımı hakkında daha net bir fikir verir:

Şimdi bu tablodan, GSYH verilerinden ve nüfustan hareketle bir tablo da biz oluşturalım:

(Not: Yuvarlamalar nedeniyle toplamlar bir miktar farklı çıkabilir. Gelirler yıllık toplamlardır.)

Oluşturduğumuz bu tablodan çıkan sonuçları sıralayalım: (1) En yüksek gelirli nüfusu oluşturan yaklaşık 17,1 milyon kişilik grup toplam 1.358 milyar dolarlık GSYH’nin yüzde 48’ini yani 651,9 milyar dolarını alıyor. (2) En düşük gelirli nüfusu oluşturan yaklaşık 17,1 milyon kişi 1.358 milyar dolarlık GSYH’nin yüzde 6,4’ünü yani 86,9 milyar dolarlık kısmını alıyor. (3) En yüksek gelirli grupta kişi başına gelir 38.049 dolar iken en düşük gelirli grupta kişi başına gelir 5.073 dolar düzeyinde bulunuyor (Kuznets Oranı = 7,5.) (4) Üçüncü yüzde 20’lik grubu orta sınıf olarak kabul edersek bu gruptakilerin kişi başına geliri 11.573 dolar olarak hesaplanıyor. 2024 yılı itibarıyla orta sınıfın yıllık ortalama geliri 11.573 dolar olduğuna göre bunun aylık karşılığı 964 dolardır. (5) 2024 yılında asgari ücret net 17.002 liraydı. Bunun dolar karşılığı 475 dolar eder. Bunu yıllığa çevirirsek 5.700 dolar eder. Buna göre en düşük gelirli 17,1 milyon kişi 2024 yılında asgari ücretin altında ortalama gelir elde edebilmiş. (6) Haziran 2024 itibarıyla TÜRK-İş’in hesapladığı açlık sınırı 18.979 lira. Yıllığı 227.748 lira ve 6.943 dolar ediyor. Buna göre en düşük gelirli yüzde 20 nüfus, bir başka deyişle 17,1 milyon insan açlık sınırının altında ortalama gelire sahip olabilmiş.

Kuşkusuz bu hesaplar GSYH’nin yüzde 27’sine ulaştığı tahmin edilen kayıt dışı faaliyetleri ve gelirleri kapsamıyor.