Mahfi Eğilmez: Borç ve faiz sorunumuz

Kamu kesimi ve özel kuruluşlar açısından baktığımızda iki tür borçlanma, borç servisi, borç stoku ve borç yükü söz konusu: İç borçlar, dış borçlar.

Kamuoyunda yaygın ve yanlış kanıya göre alınan borç Türk Lirası cinsindense iç borç, döviz cinsindense dış borç sayılıyor. Oysa gerçek öyle değil. Eğer kamu kesimi veya özel kuruluşlar yurt içi kaynaklardan borç almışsa buna iç borçlanma deniyor. Bu borcun dayandığı para biriminin Türk Lirası ya da döviz olması önemli değil. Yurtiçinde yerleşik kişi veya kuruluşlardan alınan borç para birimi ne olursa olsun iç borç, yurtdışı yerleşik kişi veya kuruluşlardan alınan borç ise para birimi ne olursa olsun dış borç sayılıyor. Bununla birlikte dövizle yapılan iç borçlanma da tıpkı yurt dışı yerleşiklerden yapılan dış borçlanma gibi kur riski taşır.

Borç stoku belli bir tarihteki toplam borç tutarını gösterir. Yine belli bir tarihteki borç stokunu o yıla ilişkin GSYH toplamına bölersek o dönemin borç yükünü buluruz (Borç Yükü = Borç Stoku / GSYH.)

Kasım 2025 itibarıyla iç ve dış borç durumumuz şöyledir (kaynak:  Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kamu Borç Yönetimi Raporu, Aralık 2025):

Bu tabloda iki konuya dikkat çekelim: İlk olarak iç borçlarda yalnızca merkezi hükümetin borçları yer alır. Özel kesimin iç borçları burada yer almaz. Buna karşılık dış borçlarda Türkiye’nin tamamının dış borçları yer alır. İkinci olarak burada yer alan stok veriler brüt borçları gösterir. Bir başka deyişle bu kurum ve kuruluşların alacakları bu borçlardan düşülmemiştir.

Tabloya göre: (1) Kasım 2025 itibarıyla merkezi hükümetin (Hazine’nin) iç borç stoku 7.941 milyar lira, dış borç stoku 126,9 milyar dolardır. Buna göre merkezi hükümetin iç ve dış borç stoku 13.325 milyar lira ediyor. (2) Merkezi yönetimin toplam borç yükü (13.325 / 65.179 =) % 21,4 ediyor. (3) Türkiye’nin toplam dış borç stoku 2025 üçüncü çeyrek sonu itibarıyla 564,9 milyar dolar. Dış borç yükü (564,9 / 1.569 =) % 37,2 olarak hesaplanıyor. Bunun en büyük parçası özel kesim kuruluşlarına ait (301,4 milyar dolar.) Kamu kesiminin (merkezi hükümet + KİT’ler + Yerel yönetimler) dış borç stoku 235,7 milyar dolar.

Bu tablodaki verilerle ve özellikle de dış borç yüküyle ilgili en önemli sorun dolar kurunun gerçeği yansıtıp yansıtmadığı meselesi. Eğer dolar kuru baskılanmışsa o zaman dolar cinsinden GSYH yüksek, dolayısıyla dış borç yükü de düşük çıkıyor. Çünkü dış borç stoku zaten dolarla belirleniyor oysa GSYH Türk Lirasıyla belirlenip yıllık ortalama dolar kuruna bölünüyor.

Bir de faiz giderlerine ve bütçe içindeki yerine bakalım:

Gelelim tablonun yorumuna: (1) Faiz giderleri Cumhurbaşkanlığı sistemi sonrasında sürekli artış içine girmiş. (2) Faiz giderlerinin bütçe toplam giderleri içindeki payı artmış. 2022 ve 2023’de bu payın düşük olmasının nedeni 2021 yılında başlayan ve 2023 yılı ortasına kadar süren düşük faiz uygulamasıdır. Faiz giderlerinin o yıllarda düşük görünmesi sağlanmış olsa da izleyen yıllarda tam tersi sonuçlar doğmasına yol açmıştır. (3) 2023 yılı faiz giderlerinde artış rekoru kırmış. Bunun temel nedeni yine 2021 yılında enflasyonun çok altına düşürülen faizlerin artırılmak zorunda kalınması. Bir başka deyişle 2023’de faiz giderlerinde ortaya çıkan anormal artış, aslında 2021’de başlayan irrasyonel politikadan dönüş çabasının faturası. (4) Faiz giderlerindeki artış oranıyla ortalama enflasyonu karşılaştırdığımızda 2021’deki irrasyonel politikanın etkisi burada da ortaya çıkıyor. 2023’de normale dönüş çabasına girilince faiz giderleri enflasyonun çok üzerinde artmaya başlamış.

2021 yılında “faizi düşürerek enflasyonu düşürme” şeklindeki bilim dışı tezin tuzağına düşmeseydik bugün enflasyon da faiz giderleri de çok daha düşük olacak, asgari ücretliler, emekliler ve diğer düşük gelirliler bu kadar mağdur olmayacaktı.

Bu yazıdan çıkarılacak ders çok nettir: Popülizm, ekonomiyi ilk anda iyiymiş gibi gösterir ama uzun vadede büyük sorunlar içine sokar. Arjantin bunun en tipik örneğidir.