Machado nun Nobel i Trump a vermesi tartışma yarattı: Knut Hamsun dan Aziz Sancar a; işte tarihte madalyasını hediye edenler

Venezuela muhalif lideri Maria Machado'nun Nobel Barış Ödülü'nü ABD Başkanı Donald Trump'a takdim etmesi, Nobel Enstitüsü'nün kurallarını ve tarihteki benzer örnekleri yeniden gündeme getirdi. Enstitü, ödül ünvanının devredilemeyeceğini vurgulasa da Nobel madalyası geçmişte Goebbels'ten Anıtkabir'e kadar farklı kişi ve kurumlara takdim edildi.

Venezuela muhalif lideri Maria Machado’nun kazandığı Nobel Barış Ödülü'nü ABD Başkanı Donald Trump’a takdim etmesi uluslararası kamuoyunda geniş yankı uyandırdı. Nobel Enstitüsü, ödülü kazanan kişinin bu ünvanı başkasıyla paylaşamayacağını ve ödülün resmi olarak devredilemeyeceğini belirtse de ödülün fiziksel sembolü olan madalyanın el değiştirmesi tarihinde ilk kez yaşanmıyor.

Machado'nun bu hamlesi, akıllara Nobel madalyasını ideolojik, insani veya siyasi gerekçelerle başkalarına sunan diğer tarihi figürleri getirdi.

; Nobel tarihinin en tartışmalı devir işlemlerinden biri, Norveçli yazar Knut Hamsun tarafından gerçekleştirildi. 1920 yılında "Açlık" adlı eseriyle Nobel Edebiyat Ödülü'ne layık görülen Hamsun, Nazi Almanyası'na duyduğu sempatiyle biliniyordu. Hamsun, 1943 yılında Nobel madalyasını, Adolf Hitler'in Propaganda Bakanı Joseph Goebbels’e hediye olarak gönderdi.

Savaş sonrasında Hitler için bir methiye de kaleme alan Hamsun, ülkesi Norveç'te büyük tepki toplarken, yaşamının son dönemini bir psikiyatri kliniğinde geçirdi.

Nobel madalyasının el değiştirmesinde Türkiye’den de önemli bir örnek bulunuyor. 2015 Nobel Kimya Ödülü sahibi Prof. Dr. Aziz Sancar, madalyasını Anıtkabir'e bağışlamıştı. Sancar, bu kararını şu sözlerle gerekçelendirmişti:

"Beni ödüle götüren, Atatürk’ün ve Türkiye Cumhuriyeti'nin yaptığı eğitim devrimidir. Dolayısıyla bu ödülün sahibi, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti’ni temsil eden Anıtkabir Müzesi'dir."

Madalyalar, sembolik devirlerin yanı sıra insani yardım amacıyla da el değiştirdi. Rus gazeteci ve Nobel Barış Ödülü sahibi Dimitri Muratov, 2022 yılında madalyasını Ukraynalı mülteci çocuklara fon sağlamak amacıyla açık artırmaya çıkardı. Madalya, 100 milyon dolar karşılığında alıcı buldu ve gelir UNICEF'e aktarıldı.

Benzer bir şekilde, eski Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Kofi Annan’ın 2001 yılında kazandığı Barış Ödülü ve sertifikası da 2024 yılında BM'nin Cenevre'deki ofisine bağışlanarak kurum bünyesine dahil edildi.