Macaristan’da beklenen değişim: Orban’ı bir benzeri ile yendiler

Macaristan’da on altı yıl Başbakanlık yapan Viktor Orbán’ın rakibi Tisza Partisi lideri Péter Magyar karşısında aldığı büyük yenilgi Avrupa siyasi manzarasını değiştirecek gibi görünüyor. Aşırı sağcı, popülist Orban’ın yenilgisinin son yıllarda İtalya ile Hollanda’daki sağ partilerin zaferlerinden sonra gelmiş oluşu tabii ki dikkat çekici. Sonucun, Avrupa’daki sağcı/popülist partilerin de güç kaybedecekleri bir döneme girildiği umudunu güçlendirdiği kesin. Fransa ile Almanya’da merkez partilerin üzerindeki aşırı sağ baskısının zayıflayacağı bir süreç de başlıyor olabilir. Hepsi mümkün.

Magyar “vatan kurtaran kahraman” olmuş değil bu arada. Her ne kadar kendisini merkez sağda konumlandırsa da Magyar’ın, Orban’dan kesin bir ideolojik kopuşu temsil etmediğini akılda tutmakta fayda var. Aşırı sağ görüşlerinde bir değişiklik yok. Magyar da, yıllarca aynı partide birlikte çalıştığı Orban kadar tutucu, onun kadar popülist bir politikacı aslında. Orban’a dönük seçmen nefreti ile Avrupa Birliği’nin Orban karşıtlığını lehine çevirme becerisi zaferinde büyük rol oynadı. Yolsuzlukla mücadele, yargı bağımsızlığı, medya üzerindeki siyasi baskı gibi konularda düzeltmeler yapacağı vaadiyle Orban karşıtı tüm kesimlerden oy aldı. Yenik eski Başbakanı bu en zayıf yerlerinden vurma taktiği zaferinin büyüklüğünün nedenidir.

Rakibini , halkın öfkesini çeken yolsuzluk, adam kayırma gibi uygulamalarına karşı çıkarak yenmekten başka bir stratejisi olamazdı zaten Magyar’ın da bir başkasının da. O nedenle “düşüncede” çoğunlukla aynı olduğu Orban’dan icraatta ayrı olacağı vaadi seçmeni kendisine çekti. Seçmen de Orban’ı, “benzeri”yle de olsa devirme fırsatını kaçırmadı. Bu arada belirtelim; Macaristan Ulusal Seçim Bürosu’na göre seçime katılım oranı yüzde 77'yi aştı. Bu 1989'da ülkede sosyalizmin sona ermesinden bu yana ulaşılan en yüksek oran .

Magyar, şimdi arkasındaki bu “büyük rüzgarla” ülkesinin siyasi sisteminde köklü değişikler yapma olanağına sahip oldu. Bir kere, kazanmakla AB’yi güçlendirdi, bölgede Rusya’nın etkisine karşı bir bariyer görevi yapacağının işaretleri var. Bilindiği gibi Viktor Orban hem Trump ile hem de Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile iyi ilişkiler içindeydi. AB’nin ilkelerine, dış politikasına karşı çıkarak AB ortaklarını kendine düşman etmişti.

Seçim sonucunun Rusya-Ukrayna sorununa da yansıyacağı çok net. Orban, Ukrayna'ya askeri yardım yapılmasına karşı çıkmış, AB’nin Ukrayna krizinde birleşik bir cephe oluşturma çabalarını zorlaştırmıştı. Magyar’ın bu tutumu değiştireceği beklentisi AB’de hayli yaygın. Ukrayna’ya destek konusunda daha geniş bir uzlaşma yönünde bir dönüşüm gerçekleştirebilir Magyar.

Bu arada belirtilmeli ki, Macaristan’da Orban’dan önce de AB’ye şüpheci bir yaklaşım vardı. Orban bu duyguyu sömürmeyi becermişti yıllarca. Bu şüphecilik Magyar döneminde de sürecek olsa da seçmen tercihini Orban’a duyduğu öfkeden ötürü Magyar nezdinde AB’den yana yaptı yine de. Bir AB karşıtı olmasına rağmen vatandaşlarını AB’ye muhtaç eden yine Orban oldu.

Almak isteyen için derslerle dolu Orban’ın yenilgisi. Eski Başbakan, ülkeyi bir “dış tehdit” varlığıyla “tekçi” tutumlar almaya zorladı, buna karşı çıkanları vatan hainliğiyle suçladı, (bu nedenle binlerce Macar’ın ülke dışında yaşadığı belirtiliyor), “milli” tutum aldığını söylerken devlet kurumlarında akraba atamaları gerçekleştirdi, kamu mallarını yandaşa peşkeş çekti. Bunların bir sonu olacaktı, 16 yıl sonra bile olsa Orban’ın sonunu getirdi seçmenler.

İktidarı uzun süre elinde tutanlar kendilerinde güç vehmetmemeli, güçten başları dönmemeli, kendilerini yargıç, savcı, polis, doğum kontrol uzmanı, ekonomist görmemeli.

Orban tüm bunların hepsiydi.

Şimdi “hiçbiri” değil.