Macaristan da bir devir kapanıyor: Orban ın mağlubiyeti Avrupa için neden dönüm noktası? Dış Haberler

Macaristan'ın 16 yıllık lideri Viktor Orbán'ın seçim yenilgisi, Brüksel ile Budapeşte arasında yıllardır süren çatışmaların ardından köklü bir değişimin başlangıcı olabileceği düşüncesiyle Avrupa Birliği liderleri tarafından memnuniyetle karşılandı, Trump yönetimi ve Trump'ın çizgisindeki tüm küresel aktörleri hayal kırıklığına uğrattı.

Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, oyların sayımı devam ederken sosyal medyada “Bu gece Avrupa’nın kalbi Macaristan’da daha güçlü atıyor” paylaşımı yaptı.

ABD Başkanı Trump'ın AB ile olan sert anlaşmazlıkları, Grönland'ı ilhak etmek istemesi ve AB politikalarını her fırsatta eleştirmesi sonucu kritik bir süreçte olan; Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle de hem siyasi hem ekonomik hem de askeri bir krizi yaşayan AB, en azından Macaristan konusunda nefes almış görünüyor.

Avrupa'nın 'Orban' şüphesi

Orban, Ukrayna'ya kredi verilmesini engellemek ve Rusya'yı hedef alan yaptırım paketlerini bloke etmek dahil olmak üzere, Avrupa Birliği'nin kritik politika hedeflerinin önünde sık sık engel teşkil eden bir politikayı benimsiyordu. Orban yönetimi, Kremlin ile samimi bağları nedeniyle AB'nin hassas toplantılarında uzun süredir bir 'güvenlik riski' olarak görülüyordu.

Öyle ki AB yönetimi, Macaristan'ın vetolarını çözebilmek için tüm kurumun temel yapısını değiştirmeyi bile planlıyordu.

Peter Magyar liderliğindeki Macaristan muhalefet partisinin zaferi ile bu durum değişmeye başlayabilir.

Seçimlerde oyların yüzde 53'ünü alarak Orban'a tarihi fark atan Magyar'ın lideri olduğu Tisza partisi, hem Avrupa Birliği hem de NATO'ya karşı daha dostane bir tavır sergiliyor.

En acil olarak Magyar ve ekibinin, Orban'ın itirazları nedeniyle haftalardır dondurulmuş olan Ukrayna'ya 90 milyar avroluk kredinin önünü açması bekleniyor.

Siyasi risk danışmanlığı şirketi Eurasia Group'un Avrupa Genel Müdürü Rahman, "Seçim sonucu Avrupa için bir dönüm noktasıdır" paylaşımını yaptı.

Macaristan'da yeni dönem, AB ile 'dengeli' bir ilişki

Ancak Magyar, AB ile tüm konularda koşulsuz uyumlu bir çizgide değil. AB'nin Rusya ile enerji bağlarını koparmaya çalıştığı bir dönemde Magyar, Macaristan'ın bağımlılıktan kurtulması gerektiğini; ancak Rus ithalatının bir seçenek olarak kalmasının şart olduğunu belirtti.

Orban’ın partisi Fidesz, Macaristan genelindeki reklam panolarına Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky’nin olumsuz imajlarını asarak, artan işsizlik ve durgun büyümeden onu ve Avrupa Birliği’ni sorumlu tutmuş ve Macaristan’ın parasını almaya çalışmakla suçlamıştı.

Orban ayrıca, yaptırımlarla Rus ekonomisini çökertme çabalarına düzenli olarak engel oluşturmuş; genellikle Macaristan'ın veto hakkını, Brüksel'den istisnalar veya fonlara erişim elde etmek için bir koz olarak kullanmıştı.

Son zamanlarda Orban'ın Fidesz partisi, Rusya'ya sızdırılan bilgiler nedeniyle yoğun bir inceleme konusu haline gelmişti. Avrupa medyası, Orban hükümeti üyelerinin AB toplantılarından elde edilen bilgileri Kremlin ile paylaştığını bildiren birçok haber yapmıştı.

Seçim öncesinde Orban'ın partisi, Avrupa Birliği'nin oylamaya müdahale ettiğini ısrarla savunmuştu. Trump yönetimi bu çizgiyi benimsedi; Başkan Yardımcısı JD Vance, geçen hafta Budapeşte'ye yaptığı ziyaret sırasında Brüksel'i "şimdiye kadar gördüğü ya da okuduğu en kötü seçim müdahalesi örneklerinden birini gerçekleştirmekle" suçladı.

Avrupa Birliği yetkilileri bu suçlamaları reddetti. Oylama sürerken, müdahale söylemine alet olmaktan çekinerek seçimler hakkında yorum yapmaktan kaçındı.

ABD muhalefetinden kutlama

Orban'ın mağlubiyetinin ardından eski ABD Başkanı Obama da bir mesaj yayımlayarak Magyar'ı kutladı.

Obama, "Macaristan'daki muhalefetin dün elde ettiği zafer, tıpkı 2023'teki Polonya seçimleri gibi, sadece Avrupa'da değil, tüm dünyada demokrasinin bir zaferidir. Her şeyden önce, bu Macar halkının direnç ve kararlılığının bir kanıtı ve hepimize adalet, eşitlik ve hukukun üstünlüğü için çaba göstermeye devam etmemiz gerektiğinin bir hatırlatıcısıdır" mesajını paylaştı.

ABD Temsilciler Meclisi Azınlık Lideri Demokrat Hakeem Jeffries de, Macaristan seçim sonuçlarının Trump yönetimi için iyiye işaret etmediğini söyledi. Sosyal medyada, “Aşırı sağcı otoriter Viktor Orbán seçimi kaybetti. Kongre’deki Trump yalakaları ve MAGA (Make America Great Again) aşırılıkçılarına da kasım ayında (ABD ara seçimleri) sıra gelecek. Kış geliyor” paylaşımı yaptı.

Yeni lider Magyar kimdir?

45 yaşındaki muhafazakar siyasetçi ve Avrupa Parlamentosu milletvekili Peter Magyar’ın partisi, Pazar günü Macaristan’da yapılan seçimlerde uzun süredir başbakanlık koltuğunda oturan Viktor Orban’ı koltuğundan indirdi.

Hukuk eğitimi alan Magyar, yirmi yılı aşkın bir süre boyunca Orban’ın Fidesz partisinin pek tanınmayan bir üyesi olarak Brüksel’de diplomatlık yaptı ve devlet kurumlarında üst düzey görevlerde bulundu. 2023 yılına kadar Fidesz'in önde gelen isimlerinden Judit Varga ile evliydi.

Magyar, bir çocuk yurdunda cinsel istismarı örtbas etmekten suçlu bulunan bir adamın affedildiğinin ortaya çıkmasıyla patlak veren siyasi skandal nedeniyle Orban ile yollarını ayırdı.

Bu olayın gazeteciler tarafından ortaya çıkarılması sonrası, Cumhurbaşkanı Katalin Novak ve dönemin Adalet Bakanı Judit Varga istifa etmek zorunda kaldı. Magyar, eşi Adalet Bakanı Varga'nın istifasından birkaç ay önce kendisinden boşandı.

Eski eşinin skandalının ardından medyada yer bulan ve konuşmalarıyla birçok küskün Orban destekçisini arkasında toplayan Magyar, 2024 yılında Tisza adında yeni bir siyasi hareket kurdu ve bu hareket, Avrupa Parlamentosu seçimlerinde Macaristan'da oyların yüzde 30'unu aldı.

Seçim kampanyası büyük ölçüde yolsuzluğa, özellikle de milyarlarca avroluk AB fonunun kötüye kullanılmasına yönelik yaygın kamuoyu öfkesi ve Macaristan'ın durgun ekonomik büyümesine ilişkin endişelerden beslendi. Orban'ın demokratik kurumları zayıflattığı iddiaları nedeniyle Macaristan'a yönelik kalkınma fonlarını askıya alan Avrupa Birliği ile ilişkileri iyileştirme sözü verdi.

Magyar ayrıca yaşam standartlarına ve Macaristan'ın kötü durumdaki sağlık sistemi gibi konulara odaklandı. Ancak L.G.B.T.Q. konularından uzak durdu ve geçen yıl Budapeşte Onur Yürüyüşü'nün yasaklanması konusunu ele almadı. Ayrıca, Moskova'nın Macaristan'ı uzun süredir ezdiğini vurgulayarak Orban'ın Rusya'ya yönelmesini eleştirse de, Ukrayna'daki savaştan bahsetmekten kaçındı.

2 dönem başbakanlık kuralı getirmek isteyen Magyar, bu kuralı kanunlaştırısa - ki 199 sandalyeli parlamentoda 138'e 55 olmak üzere ezici bir çoğunluğa sahip - 16 yıl başbakanlık yapan Viktor Orban'ın siyaset kariyerini teknik olarak bitirmiş olacak.

45 yaşındaki Magyar zafer konuşmasında, “Bu gece gerçek, yalanların üstesinden geldi. Bugün kazandık çünkü Macarlar vatanlarının kendileri için ne yapabileceğini sormadılar; vatanları için ne yapabileceklerini sordular. Sizler cevabı buldunuz. Ve bunu hayata geçirdiniz” dedi.

Yeni Macar lider, "Cumhurbaşkanını, kazanan tarafa hükümeti kurma görevini vermeye ve ardından istifa etmeye çağırıyorum. Son 16 yıldır iktidarda olan Orban'ın kuklalarını da aynısını yapmaya davet ediyorum. Gitsinler, terk etsinler. Biz onları göndermeden kendileri gitsin" diyerek meydan okumayla görevine başlama sözü verdi.

Magyar’ın hedefindeki isimler arasında Yargıtay (Curia), Adli Ofis, Anayasa Mahkemesi, Sayıştay, Rekabet Kurumu ve medya denetleme kurumu başkanları yer alıyor.

Magyar, Orban'ın ilk sağ muhafazakar rakibi değildi.

2022 genel seçimlerinde, Orban'ın çekişmeli muhalifleri, yedi çocuğu olan, muhafazakar, kiliseye giden, küçük bir kasabanın belediye başkanı olan Peter Marki-Zay'ın arkasında birleşti.

Bu girişim başarısızlıkla sonuçlandı ve iktidar partisi, Marki-Zay'ı Macarları Ukrayna'da Rusya'ya karşı savaşmaya göndermeye niyetli bir savaş çığırtkanı olarak gösterme propagandası sonrası Fidesz'in ezici zaferiyle sona erdi.