Kuşkulu düşen uçak kaderimizi değiştirdi... Türkiye başaramamıştı, o ülke başardı Sözcü Gazetesi

Çin, nükleer enerji alanında önemli bir adım attığını duyurdu. Devlet medyası China Daily’nin haberine göre Çinli bilim insanları, toryum yakıtının uranyuma dönüştürülmesini deneysel düzeyde başardı. Bu gelişme, alternatif nükleer yakıt döngüsü arayışında dünyanın ilk somut sonuçlarından biri olarak görülüyor.

Habere göre, Çin Bilimler Akademisi’ne bağlı Shanghai Uygulamalı Fizik Enstitüsü tarafından geliştirilen erimiş tuz reaktörü (molten-salt reactor), Gansu eyaletinin Wuwei şehrinde düşük güçlü bir test aşamasında çalıştırıldı. Reaktörde yapılan ölçümler, toryum-232 izotopunun nötron yakalayıp protaktinyum-233 üzerinden uranyum-233 izotopuna dönüştüğünü gösterdi.

Bu süreç, “toryum yakıt döngüsü” olarak bilinen alternatif nükleer enerji üretim yönteminin temelini oluşturuyor. Toryum doğrudan enerji üretemiyor, ancak uranyuma dönüştürülerek fisil (bölünebilir) yakıt hâline getirilebiliyor. Bilim insanları bu sayede toryumun gelecekte daha güvenli, daha az atık üreten bir nükleer yakıt olabileceğini savunuyor.

Deneysel reaktörün yalnızca 2 megavat ısı gücünde olduğu belirtiliyor. Bu nedenle Çin’in buluşu henüz ticari ölçekli enerji üretimi anlamına gelmiyor. Yine de proje, toryum yakıtının pratikte dönüştürülebileceğini kanıtlaması açısından kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlar, toryumun doğada uranyuma göre üç kat daha bol bulunduğuna dikkat çekiyor. Ancak bu teknolojinin yaygınlaşması için yüksek sıcaklıkta çalışan malzemeler, kimyasal ayrıştırma sistemleri ve güvenlik testleri gibi birçok teknik engelin aşılması gerekiyor.

Çinli yetkililer, erimiş tuz reaktörlerinin önümüzdeki yıllarda daha yüksek güçlü versiyonlarını geliştirmeyi planladıklarını duyurdu.

Yerel bir firma olan FİGES A.Ş., 2016’dan beri “erimiş tuzlu reaktör (molten salt reactor, MSR) + toryum yakıt döngüsü” konusunda çalışmalar yürütüyor. Firma, Türkiye’de MSR-toryum döngüsünün önemini çeşitli seminerlerle tanıtırken; TÜBİTAK ile de iletişim halinde. Ayrıca şirket, “ulusal ETR projesi” gibi başlıkta MSR türü bir reaktör çalışması geliştirme hedeflerinden söz ediyor.

ABD Başkanı Donald Trump'ın nadir toprak elementleri ile ilgili açıklamalarının ardından SÖZCÜ'nün gündeme getirdiği Eskişehir'in Beylikova ilçesinde de nadir toprak elementleri üzerine “ayırma/purifikasyon” araştırmaları yapılıyor. 

Engin Arık, 14 Ekim 1948’de İstanbul’da doğdu.İstanbul Üniversitesi’nde fizik ve matematik bölümünü bitirdikten sonra (1969), ABD’de Pittsburgh Üniversitesi’nde yüksek lisans ve doktora yaptı. 1979’da Türkiye’ye dönerek Boğaziçi Üniversitesi Fizik Bölümü’nde akademisyenliğe başladı. 1997-2000 yılları arasında, Comprehensive Test Ban Treaty Organization (Birleşmiş Milletler bünyesinde) için Avusturya’daki Viyana’dan Türkiye’yi temsil etti.

30 Kasım 2007’de MD‑83 tipi uçak kazasında hayatını kaybetti. Arık, klasik parçacık fiziği çalışmaları yanında Türkiye’nin enerji bağımsızlığı açısından toryumun potansiyeline dikkat çekmiş bir bilim insanıydı.

“Toryumun 21. yüzyılın en stratejik maddesi olması büyük bir olasılık. … Eğer biz toryum ile elektrik enerjisi üretebilmek olanağına kavuşursak, bu trilyonlarca varil petrole eş değerde bir enerji kaynağı olacak.” ifadelerini kullanan Arık Türkiye’de toryum rezervlerinin “dünyada önemli yer” tutabileceğini vurguluyordu.

Arık, “Türkiye’nin elindeki madenin ebediyen bitmeyeceğini söylüyor… Dünya rezervlerinin yaklaşık yarısı Türkiye’de…” ifadelerini kullanırken ölümü birçok şaibe iddialarını da beraberinde getirdi. 

Kaza, Atlasjet havayolu şirketine ait uçakla gerçekleşti. Resmî kayıtlarda kaza sebebi “pilotaj hatası” ve teknik arıza olarak değerlendirildi. Arık’ın ölümüyle ilgili “kaza mı yoksa suikast mı?” sorusu kamuoyunda gündeme geldi.  Ancak iddialar “önceden planlanmış sabotaj” gibi ciddi suçlamalara kadar uzanıyor; bunlar resmi olarak tam olarak kanıtlanmış değil. Ölümünün ardından, toryum, hızlandırıcı teknolojileri ve Türkiye’nin bu alandaki potansiyeli daha çok tartışılır hale geldi. Arık’ın vizyonu ölümüyle birlikte daha da sembolik bir hâl aldı.