Küresel jet yakıtı krizi uçuşları riske soktu: Türkiye’de tablo nasıl?

Küresel çapta seyahat sezonunun en yoğun dönemi neredeyse başladı ancak seyahat planları için tehlike çanları çalıyor. Nedeni ise devam eden savaş...

ABD ve İsrail'in İran'a saldırması ile başlayan süreçte 2. ay da geçerken, enerji piyasaları da derinden etkilendi, etkilenmeye de devam ediyor.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada Avrupa'nın altı haftalık jet yakıtı stoğuna sahip olduğunu söylerken, "Tarihin en büyük enerji güvenliği tehdidiyle karşı karşıyayız" demişti. Bu açıklamadan kısa süre sonra ise Almanya'nın en büyük havayolu şirketi Lufthansa 21 Nisan'da yaptığı açıklamada yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla Mayıs ve Ekim ayları arasında 20 bin iptal ettiğini duyurdu.

Jet yakıtı sorunu çatışma ve ateşkes belirsizliği sürerken yeni dönemin en büyük küresel krizlerinden biri haline gelmek üzere. Tüm dünyada sorun olurken bunu en derinden hisseden ülke ise şüphesiz Avrupa ülkeleri. Zira Avrupa, talebin yüzde 30'unu Basra Körfezi'nden karşılıyor.

Çözüm şu an için jet yakıtı stoklarının AB genelinde paylaşılmasını zorunlu kılmaktan geçiyor. Nitekim AB Enerji Komiseri Dan Jorgensen, Avrupa Komisyonu'nun yakıt stokları ve rafineri kapasitelerinin izlenmesini artıracağını, tedarikleri koordine edeceğini ve pandemi dönemindeki aşı tedarikini paylaşma çabalarına benzer şekilde, jet yakıtını blok genelinde yeniden dağıtabileceğini söyledi.

Jorgensen, Financial Times'a verdiği demeçte "Şimdiye kadar esas olarak çok yüksek fiyatlardan kaynaklanan bir krizden, arz krizine doğru ilerliyoruz. Bunu ilk ve öncelikle jet yakıtlarında göreceğiz. Buna çok hızlı yaklaşıyoruz" derken "Dürüst olmak gerekirse, durumun oldukça ciddi bir hal alacağını ve bu nedenle bu önlemleri alacağımızı söylemeliyiz. Çatışma devam ederse, yaz aylarında uçak biletlerinin daha pahalı hale gelmesi ve hatta uçuş iptallerinin yaşanması gerçek bir tehlike" diye ekledi.

Görsel: Associated Press AB'DE HOLLANDA EN BÜYÜK İHRACATÇI

AB'deki tüm kriz tartışmalarına karşın kaynakların ne kadar çabuk tükenebileceği konusunda bazı görüş ayrılıkları var. Geçtiğimiz hafta Hollanda hükümeti, AB'nin en az beş ay yetecek kadar kerosen rezervine sahip olduğunu tahmin ettiğini açıkladı; bu rezervler jet yakıtı ve ısıtma, aydınlatma gibi diğer amaçlar için kullanılacak.

AB her ne kadar ithalatçı konumunda olsa da Hollanda, Avrupa'nın en büyük ham petrol rafinerilerinden bazılarına ev sahipliği yapıyor; bunların çoğu kerosen ithal ediyor ve jet yakıtı üretiyor.

Genelde ise AB, jet yakıtının yüzde 60 ila yüzde 70'ini karşılayabiliyor, yüzde 30-40'ını ise ithal ediyor; bunun yaklaşık yarısı Hürmüz üzerinden geliyor .

ING'nin kıdemli ulaşım ekonomisti Rico Luman, DW'ye verdiği demeçte "Bu gerçekten ciddi bir uyarı ve açık bir harekete geçme çağrısı. Dayanışma ilkesi, acil durum planlarında önemli görülüyor ve pratikte bu, merkezler ve ülkeler arasında yakıt paylaşımına indirgenecek" dedi.

LUFTHANSA 20 BİN UÇUŞU İPTAL ETTİ

Hollandalı havayolu şirketi KLM geçen hafta yaptığı açıklamada önümüzdeki ay için 160 uçuşu iptal edeceğini duyurdu.

Ancak en büyük açıklama Lufthansa'dan geldi. Almanya'nın en büyük havayolu şirketi Lufthansa, 21 Nisan'daki açıklamasında, yakıt tasarrufu sağlamak amacıyla Mayıs ve Ekim ayları arasında 20.000 uçuşu iptal ettiğini duyurdu. Şirket açıklamasında ayrıca, azaltılan kısa mesafeli uçuşların 'İran çatışmasının başlamasından bu yana fiyatı iki katına çıkan yaklaşık 40.000 metrik ton jet yakıtına eşdeğer' bir tasarrufu beraberinde getireceğini de sözlerine ekledi.

İskandinav havayolu şirketi SAS, yakıt maliyetleri nedeniyle Nisan ayında 1000 uçuşu iptal edeceğini açıkladı.

Bu havayolu şirketlerinin uçuş iptallerinin daha artması ihtimal dahilinde. Bununla beraber yeni havayolu şirketlerinin de bu listeye dahil olması bekleniyor.

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği'ne göre, jet yakıt fiyatları Mart ayı sonu itibarıyla bir önceki aya göre yüzde 103 arttı .

.png JET YAKITI KRİZİ NE ANLAMA GELİYOR?

Yakıt, havayollarının işçilikten sonraki en büyük ikinci maliyet kalemidir. Tek koridorlu bir ticari jet, saatte yaklaşık 800 galon jet yakıtı tüketir. Geniş gövdeli uçaklarda ise bu genellikle çok daha fazla.

Örnek olarak vermek gerekirse, ABD'nin en büyük dört havayolu şirketi olan United, American, Delta ve Southwest, geçen yıl ortalama olarak günde yaklaşık 100 milyon doları yakıta harcadı.

Sıkıntıyı en derinden yaşayan ülkeler ise Avrupa ülkeleri konumunda. Geçen yıl küresel deniz yoluyla taşınan jet yakıtının yüzde 20'sinden fazlası Hürmüz Boğazı'ndan geçti ve bunun üçte ikisinden fazlası Avrupa'ya gitti.

Ancak tüm bu verilere karşın ABD havayolları, yabancı havayolları kadar yakıt kıtlığı konusunda endişelenmek zorunda değil. Zira Amerika Birleşik Devletleri dünyanın en büyük petrol üreticisi ve önde gelen jet yakıtı ihracatçılarından biridir. ABD jet yakıtı ihracatında 2. sırada yer alıyor. Güney Kore, ABD ve Hollanda ihracatta başı çekerken; İngiltere, Hong Kong ve Almanya en büyük ithalatçılar arasında yer alıyor.

Ancak ABD için sorun şu an için görünmese de Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) Direktörü Willie Walsh geçen hafta yaptığı açıklamada, Asya ülkelerinin jet yakıtı ihracatını sınırlamaya başladığını söyledi. Bu durum, ABD jet yakıtı fiyatları üzerinde daha fazla baskı oluşturabilir.

TÜRKİYE JET YAKITI KRİZİNİ YAŞAR MI?

Dünyada jet krizi sürerken gözler Türkiye'deki duruma da çevrildi.

Konuya ilişkin açıklama yapan Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Uraloğlu, "Dünyayı da takip ediyoruz. Petrol yüzde 50-60 artmışken jet yakıtı 2 katından fazla artmış durumda. Türkiye, jet yakıtı ithalatçısı bir ülke değil. Tersine ihracatçısı bir ülke ve şu anda Türkiye'de net olarak bir jet yakıtı problemi yoktur" diyerek yanıt verdi.

ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre jet yakıtı ihracatında Türkiye 8. sırada yer alıyor. Yine aynı verilere göre Türkiye jet yakıtı ithalatında ise 22. sırada yer alıyor.

EPDK'nın Şubat 2026 tarihli son Petrol Piyasası Resmi İstatistikleri verilerine göre 2026 yılı Şubat ayında 2025 yılı Şubat ayına göre; havacılık yakıtları üretimi yüzde 17,55 artarak 488.028,31 ton olarak gerçekleşti. Yine aynı şekilde havacılık yakıtları ihracatı aynı dönem için yüzde 30,07 artarak 401.899,46 ton olarak gerçekleşti.

Ancak Türkiye'de jet yakıtı arzına ilişkin şu an için bir kriz beklenmese de, bu durum fiyat baskısının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor. Yani yaşanan kriz tıpkı ABD'de durum gibi uçak bileti fiyatlarına yansıyabilir. Jet yakıtı küresel piyasalarda fiyatlandığı için Türkiye'nin üretici ve ihracatçı konumu, iç piyasayı arz açısından rahatlatırken maliyet artışlarına karşı tam koruma sağlamıyor.

Geçtiğimiz gün katıldığı bir televizyon programında da konuya yönelik konuşan Bakan Uraloğlu, yakıt ve operasyon giderlerindeki yükselişe dikkat çekerek "Maliyetlerdeki artış ister istemez fiyatlara yansıyor" derken "Sadece havayolu bilet fiyatları artmıyor ayrıca havacılık pazarı küçülüyor. Bizim Ortadoğu uçuşlarımız azalmış durumda. Jet yakıtında fiyat artışı iki kat oldu. Havayolu şirketleri ile görüşüyoruz. Maliyetlerle ilgili bize sunum yaptılar" diye ekledi. Bakan Uraloğlu uçak bilet fiyatlarında artış yaşanabileceğini de vurgulasa da bunun makul seviyelerde olacağını öngördüğünü de belirtti.

AB'NİN PAYLAŞIM PLANI

AB ulaştırma bakanları Salı günü jet yakıtı kıtlığıyla başa çıkma planlarını görüşmek ve havayollarına rehberlik sağlamak üzere bir araya geldi. AB Ulaştırma Komiseri Apostolos Tzitzikostas, Hürmüz Boğazı'ndaki uzun süreli bir tıkanıklığın Avrupa ve küresel ekonomi için 'felaket' olacağını tekrar sözlerine ekledi.

Avrupa Komisyonu, 22 Nisan'da enerji ve ulaştırma önlemlerinden oluşan bir paket sundu. AB Komisyonu, ithal fosil yakıtlara bağımlılıktan kaynaklanan ve son 5 yılda ikinci kez yaşanan enerji krizi nedeniyle hazırlanan 'AccelerateEU' adlı planı kamuoyuyla paylaştı. Plana göre, enerji alanında AB düzeyinde daha güçlü koordinasyon sağlanacak.

Gaz depolarının doldurulması, petrol stoklarının kullanımı, ulusal acil önlemler ile jet yakıtı ve dizel arzının güvence altına alınması gibi alanlarda işbirliği artırılacak. Üye ülkelerin acil durum tedbirleri, petrol rafinerisi üretim kapasitesi de dahil olmak üzere yakından koordine edilecek. AB genelinde ulaşım yakıtlarının üretimi, ithalatı, ihracatı ve stok seviyelerini izlemek amacıyla yeni bir "Yakıt Gözlemevi" kurulacak. Bu mekanizma sayesinde olası yakıt kıtlıkları hızlı şekilde tespit edilecek ve acil durumlarda dengeli yakıt dağılımı sağlanacak.

Komisyon, yüksek jet yakıtı fiyatları ve olası arz sıkıntılarının havacılık sektörü üzerindeki etkisini azaltmak için mevcut AB havacılık kurallarındaki esnekliklere açıklık getirecek.

Ülkeler hızla krize önlem almaya çalışsa da, savaş devam ettiği sürece başka krizler gelmeye devam edecek gibi görünüyor. Genel olarak Mayıs itibarıyla başlayan yoğun seyahat sezonunun mevcut jet yakıtı krizi ile daha yoğun ve daha kötü geçmesi ise muhtemel. Başta Avrupalılar olmak üzere küresel çapta turistler ise, yeni dönemde daha uzak rotalar yerine tatillerini evlerine daha yakın yerlerde geçirmek zorunda kalabilirler...