Küresel ekonomi ateşkes bekliyor

ABD Başkanı Donald Trump’ın getirdiği gümrük tarifeler yüzünden bir yılı aşkın süredir zorlanan küresel ticaret, şimdi de Ortadoğu’daki savaş nedeniyle yeni bir krizin eşiğinde. Dünya Ticaret Örgütü’nün (DTÖ) ‘Küresel Ticaret Görünümü ve İstatistikler Raporu’nda önceki gün yaptığı güncelleme de olası krizin detaylarına işaret etti. Ortadoğu’da devam eden çatışmaların küresel ticaretin büyüme beklentileri üzerinde ciddi baskı oluşturduğuna vurgu yapılan raporda, ‘enerji fiyatlarındaki yükselişin kalıcı olması halinde küresel ticaretin beklenenden çok daha sert bir darbe alabileceği’ uyarısı dikkat çekti. Yükselen enerji maliyetlerinin de gıda arzı ve hizmet ticareti üzerinde ek yük oluşturacağının altı çizilen raporda, özellikle seyahat ve taşımacılık sektörlerindeki aksamaların ticaret hacmini daraltabileceği tahmini yer aldı.

‘ÇATIŞMA SONA ERERSE GÖRÜNÜM İYİLEŞEBİLİR’

Savaşın ne kadar daha süreceği öngörülemediği için, söz konusu raporda olumsuz beklentiler kadar iyimser tahminler de yer aldı. İyimser senaryonun temelinde yer alan ‘çatışmalar hızla sona ererse’ tahmini, ‘yapay zekâ harcamalarındaki artış beklentisiyle’ desteklendi. Kısa vadede riskler ve fırsatlar ise şöyle özetlendi:

“Ortadoğu’da devam eden çatışmalar, enerji fiyatlarının yüksek seyretmesi durumunda ticaret büyümesini daha da aşağı çekebilir. Bu durum aynı zamanda seyahat ve taşımacılıkta yaşanan aksamalar nedeniyle gıda arzı ve hizmet ticareti üzerinde de baskı oluşturacaktır” denilen raporda, “Ancak çatışmaların hızla sona ermesi ve yapay zekâ harcamalarındaki artışın sürmesi halinde, küresel ticaret görünümü yeniden iyileşebilir.”

DTÖ ekonomistlerinin görüşlerine de yer verilen raporda, ham petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) fiyatlarının 2026 boyunca yüksek seyretmesi halinde, küresel mal ticareti büyüme tahmininden 0.5 puan eksilerek artış oranının yüzde 1.4’e kadar gerileyebileceği öngörüldü.

‘GIDA GÜVENLİĞİ TEHLİKEDE’

DTÖ Genel Direktörü Ngozi Okonjo-Iweala, konuya ilişkin değerlendirmesinde, Ortadoğu’daki krizin temel gıda güvenliğini ve tüketici maliyetlerini tehdit ettiğini belirterek “Enerji fiyatlarındaki sürekli artışlar gıda güvenliği, tüketiciler ve işletmeler üzerindeki maliyet baskıları aracılığıyla küresel ticaret risklerini tırmandırabilir” dedi.

BÜYÜK TARIM ÜLKELERİ İÇİN RİSK

DTÖ raporunda ayrıca, Ortadoğu’daki çatışmanın lojistik boyutuna ilişkin olarak da Hürmüz Boğazı’ndaki aksamaların küresel tarım için kritik olan gübre sevkiyatını vurduğu kaydedildi.

Dünya gübre ihracatının üçte birinin bu bölgeden geçtiğinin hatırlatıldığı raporda, Hindistan, Tayland ve Brezilya gibi büyük tarım üreticilerinin ciddi ithalat riskleriyle karşı karşıya olduğu ifade edildi.

‘KRİZ DERİNLEŞİRSE DAHA DA AŞAĞI GELEBİLİR’ VURGUSU

DTÖ’nün raporunda, yapay zekâ odaklı ürünlerin etkisiyle 2025’te yüzde 4.6 büyüyen küresel mal ticaretinin, 2026’da yüzde 1.9’a gerilemesinin beklendiği ifade edildi. Ancak Ortadoğu’daki krizin derinleşmesi durumunda bu rakamın çok daha aşağı çekilebileceği, hizmet ticaretindeki büyümenin ise yüzde 4.1’e kadar yavaşlayabileceği raporda öngörüldü.