Kültürel miras için büyük kalkan: 600 binden fazla eser dijital kimliğe kavuştu Gündem Haberleri

Kültür ve Turizm Bakanlığı, tarihi eserlerin korunmasında yeni bir dönemin kapısını araladı. 600 binden fazla kültür varlığı, kopyalanamayan kimyasal işaretleme ve yapay zekâ destekli sistemlerle dijital kimliğe kavuşturularak sahteciliğe karşı üst düzey koruma altına alındı.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, tarihi eserlerin korunması ve sahteciliğin önlenmesi amacıyla Savunma Sanayii Başkanlığı iş birliğiyle 2023 yılında başlattığı “Tarihî Eserlerin Güvenliği İçin Kimliklendirme Projesi” kararlılıkla sürdürülüyor.

Bakanlık envanterinde bulunan 600.000’den fazla eser; özel üretilen, kopyalanamayan, laboratuvar ortamında yeniden üretilemeyen ve eserlere zarar vermeyen kimyasal işaretleme yöntemiyle güvence altına alındı. Müze teşhir ve depo alanlarındaki eserlerin tamamına yakınının kimliklendirilmesiyle birlikte sahtecilikle mücadelede önemli bir eşik aşıldı.

Yapay zekâ algoritmalarıyla oluşturulmuş DNA benzeri izler içeren ve gözle görülemeyen bu teknoloji, eser güvenliğini en üst seviyeye taşırken; sistemin sunduğu yüksek doğrulama kabiliyeti sayesinde eserlerin takibi daha etkin hale getirildi.

Öte yandan, yapay zekâ destekli TraceArt sistemi ile Türkiye kökenli kültür varlıkları küresel ölçekte izleniyor. Satış platformları, açık artırmalar ve sosyal medya üzerinden yapılan taramalarla şüpheli eserler tespit edilerek incelemeye alınıyor. Bu sayede sahtecilikle mücadelede yeni bir dönem başlatılıyor.

Dijital envanterde yeni dönem: MUES

Müzecilik Ulusal Envanter Sistemi (MUES) ile müzecilik alanında kapsamlı bir dijital dönüşüm sağlanıyor. Türkiye genelindeki müzelerde bulunan kültür varlıklarının envanter bilgilerinin merkezi bir veri tabanında tutulmasını sağlayan sistem sayesinde, eserlerin tüm bilgileri tek çatı altında toplanarak dijital ortamda kayıt altına alınıyor. Böylece süreçler daha hızlı, şeffaf ve izlenebilir hale geliyor.

MUES bünyesinde yer alan Komisyon Modülü ile kültür varlıklarının müzelere kazandırılması ve değer tespit süreçleri uçtan uca dijital ortamda yürütülürken, Özel Müzeler ve Koleksiyonerler Modülü ile özel koleksiyonlar da ulusal envantere entegre ediliyor.

Kültürel miras teknoloji ile korunuyor

Bakan Ersoy, dijital kimliklendirme uygulaması ve MUES sisteminin Türkiye’nin kültürel mirasının korunmasında teknolojik kapasiteyi güçlendirdiğini vurgulayarak, “Bu uygulamalarla birlikte müzelerimizdeki eserlerin güvenliği en üst seviyeye çıkarılırken, sahtecilikle mücadelede de önemli bir mesafe kat edilmiştir.” değerlendirmesinde bulundu.

Öte yandan Bakanlık, “Yapay Zekâ Destekli Kültür Varlığı Tanımlama Projesi” kapsamında kullanılan TraceArt sistemi ile internet ortamında Türkiye kökenli kültür varlıklarının izlenmesi, tespiti ve arşivlenmesine yönelik çalışmalarını da sürdürüyor. TraceART, satış platformları, açık artırmalar ve sosyal medyayı tarayarak Türk kökenli kültürel varlıkları belirliyor ve şüpheli eserleri uzman incelemesine gönderiyor. 2025’te aktif hale gelen sistem, yüzlerce eseri inceleme için işaretledi. Bu sistem Britanya’dan geri alınan iki 16. yüzyıl İznik çinisinin tespitinde görev aldı.