Küçük çocuklara ekran günde 2 saat bile tehlikeli

3–5 yaş aralığında 47 sağlıklı çocuk üzerinde gerçekleştirilen araştırmada ailelerden alınan günlük ekran kullanımı süreleri, beyne ait görüntülerle karşılaştırıldı. Çocukların beyinleri manyetik rezonans görüntüleme (MRI) yöntemiyle incelenirken, beyaz madde bütünlüğünü ölçmek için difüzyon temelli görüntüleme teknikleri kullanıldı. Elde edilen sonuçlar, ekran süresi arttıkça beyindeki bazı bağlantı yollarında yavaşlamalar görülebildiğini ortaya koydu.

Araştırmayı yürüten ekibin lideri olan Prof. Mike Nagel, bulguların küçük yaşta yoğun ve pasif ekran maruziyetinin nörogelişimsel süreçleri etkileyebileceğini ancak ekran içeriği, ebeveyn eşliği, sosyoekonomik faktörler ve ev içi etkileşim düzeyi gibi değişkenlerin de gelişim üzerinde etkili olabileceği belirtti.

10 ADIMDA UZAK DURMA YOLLARI

Dijital Bağımlılıkla Mücadele Derneği Genel Başkanı ve Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Tuncay Dilci, ekrandan çekilen zamanı “boşluk” olarak değil, çocuğun beyin gelişimini destekleyen gerçek yaşantılarla doldurulacak bir “fırsat alanı” olarak görmek gerektiğini söyledi ve şu önerilerde bulundu:

1) SERBEST OYUN

Çocuğun kendi oyuncağını seçtiği, oyunun senaryosunu kurduğu, rol dağıtıp kuralları belirlediği serbest oyun; beynin planlama, karar verme ve problem çözmeyle ilişkili alanlarını çalıştırıyor.

2) AÇIK HAVA VE DOĞA

Parkta yürüyüş, bahçede toprakla uğraşma, yaprak toplama, suyla oynama gibi aktiviteler çocukların duyusal düzenleme becerilerini güçlendiriyor.

3) KİTAP OKUMA

Sadece okumak değil; sayfada “Ne görüyorsun?”, “Sence şimdi ne olacak?”, “Bu karakter ne hissediyor?” gibi sorularla okuma sürecini bir sohbet alanına çevirmek, dil gelişimini ciddi şekilde destekliyor.

4) ROL OYUNLAR

Rol oyunları çocuğa hem sosyal kuralları hem de duyguları “prova etme” fırsatı veriyor. “Doktor oldum, sen hastasın” gibi oyunlarda çocuk iletişimi, sıra beklemeyi, karşısındakini anlamayı ve kendini ifade etmeyi öğreniyor, aynı zamanda günlük yaşam becerileri de güçleniyor.

5) EL BECERİSİ

Hamur, boyama, kesme-yapıştırma, lego, boncuk dizme, basit origami gibi etkinlikler ince motor gelişimini destekliyor. Amaç “mükemmel ürün” değil; süreçte sabır, odaklanma ve el-göz koordinasyonunun güçlenmesi.

6) MÜZİK VE RİTİM

Şarkı söylemek, ritim tutmak, basit enstrümanlarla tempo yapmak; algıyı güçlendiriyor. Gün içinde “2 şarkı ve 1 dans” gibi kısa rutinler bile ekran isteğini azaltabiliyor.

7) FİZİKSEL HAREKET

Zıplama, tırmanma, denge çalışmaları, top oyunları; hem motor gelişim hem de dikkat için güçlü bir destek.

8) SOHBET

Çocuğun gününü konuşmak, duygu kartlarıyla “Bugün ne hissettin?” diye sormak, oyuncaklara “konuşturma oyunu” yapmak hem duygusal zekâyı hem de ifade becerisini geliştiriyor.

9) BASİT EV İŞLERİ

Sofra kurmak, peçete dağıtmak, çamaşırları renklerine göre ayırmak, bitki sulamak gibi küçük görevler çocuklarda “işe yarama” duygusunu artırır.

10) SESSİZLİK VE ‘SIKILMA’ ALANI

Sıkılmak, çocuğun kendi içinde çözüm üretmesi için fırsat. Ekran, sıkılma hissini anında “kapatır”; ama asıl kapattığı çoğu zaman yaratıcılığın kapısıdır. Bu nedenle “biraz sıkılabilirsin ama yapacak bir şey bulursun” mesajı, iç motivasyonu destekler.