Kristallerin düzen oyunu: Kar taneleri gerçekten eşsiz mi?

Gökyüzünden süzülen her taneciğin ayrı bir kimliği olduğu fikri kulağa büyüleyici geliyor. Ama atmosferin karmaşık yapısı, kar tanelerinin sandığımız kadar “tek ve özel” olmayabileceğini gösteriyor. Doğa bazen kendini tekrar edebilir ve ortaya şaşırtıcı benzerlikler çıkabilir. Bu ilginç oluşumların ardındaki süreci sizin için derledik…

Bir kar tanesinin yolculuğu, gökyüzünün yükseklerinde su buharının mikroskobik bir toz ya da polen taneciğine tutunmasıyla başlıyor. Bu küçük çekirdek, sıcaklık ve nem koşullarına göre kristal yüzeyler oluşturarak büyüyor.

Her aşamada çevresel faktörler değiştiği için kristalin şekli de değişiyor. Popüler inanışın temeli burada yatıyor: Atmosferdeki her küçük oynamanın kar tanesine farklı bir imza bıraktığı düşünülüyor.

Bilim insanları, kar tanelerinin moleküler düzeyde benzer olsa da makroskobik biçimlerde farklı göründüğünü vurguluyor. Ancak “tamamen eşsiz” fikri düşünüldüğü kadar kesin değil. Aynı sıcaklık, nem, hava akımı ve büyüme süresi bir araya geldiğinde benzer hatta birebir aynı geometrinin oluşması teorik olarak mümkün.

Pratikte bu koşulların aynı anda tekrar etmesi aşırı düşük ihtimal, ama neredeyse imkânsız değil. Modern görüntüleme teknikleri, iki kar tanesinin şaşırtıcı derecede benzer yapılara sahip olabileceğini gösteriyor.

Altıgen yapı, kar tanelerinin kimyasal doğasının bir sonucu. Su molekülleri belirli bir düzenle donduğu için kristaller çoğunlukla altı kollu simetri gösteriyor. Bu altı kollu yapının içinde gelişen minik kollar, büyüme sırasında sürekli değişen koşullara cevap veriyor.

Bu yüzden aynı çekirdekten iki kol birbirinin aynısı olabiliyor, fakat tüm kolları yüzde yüz simetrik iki farklı kar tanesiyle karşılaşmak yine de düşük ihtimal.

“Asla birbirine benzemeyen kar taneleri” fikri yıllardır kültürel anlatıların ve romantik kış imgelerinin bir parçası. Fakat bilimsel gözle bakıldığında bu iddia bir efsaneden ibaret. Asıl ilginç olan, eşsiz olup olmamaları değil; doğanın böylesine titiz bir matematikle milyonlarca şekli üretebilmesi.

Kaynak: How Stuff Works, BBC, Science Explorer