Körfez’in yapay zeka yatırımları 250 milyar doları aştı: Yeni stratejik bağımlılıklar gündemde Son Haberler

Körfez İşbirliği Konseyi ülkeleri, ekonomilerini hidrokarbon gelirlerine olan bağımlılıktan uzaklaştırmak amacıyla yapay zeka ve dijital altyapı yatırımlarını hızlandırıyor. Ulusal varlık fonları ve ekonomik çeşitlendirme programlarının desteğiyle yapay zeka, bulut bilişim, veri merkezleri, video oyunları ve dijital ekosistemlere yönlendirilen yatırımlar son 20 yılda 250 milyar doların üzerine çıktı. Bölgenin mevcut küresel veri merkezi kapasitesindeki payı sınırlı kalmasına rağmen yapımı devam eden ve planlanan projelerdeki payının belirgin şekilde yükselmesi bekleniyor.

Coface’ın değerlendirmesine göre Körfez ülkeleri mevcut küresel veri merkezi kapasitesinin yüzde 1’inden biraz fazlasına sahip. Buna karşılık bölge, dünya genelinde halen inşa edilmekte olan kapasitenin yaklaşık yüzde 7’sini ve planlanan kapasitenin yaklaşık yüzde 6’sını oluşturuyor. Rakamlar, Körfez’in mevcut büyüklüğünden daha yüksek bir hızla yeni dijital altyapı yatırımlarına yöneldiğini gösteriyor.

KÖRFEZ YAPAY ZEKA VE VERİ MERKEZİ YATIRIMLARINI HIZLANDIRIYOR

Körfez İşbirliği Konseyi ülkelerinin dijital dönüşüm programlarında yapay zeka ve veri merkezleri öncelikli yatırım alanları arasında bulunuyor. Bölge ülkeleri, yüksek finansman kapasitesi, görece düşük enerji maliyetleri ve Avrupa, Asya ile Afrika arasındaki coğrafi konumlarını kullanarak küresel teknoloji yatırımlarından daha fazla pay almayı hedefliyor.

Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, büyük ölçekli dijital altyapı projeleri ve uluslararası teknoloji şirketleriyle yapılan iş birlikleriyle bölgedeki yatırımların merkezinde yer alıyor. Riyad ve Abu Dabi’nin yapay zeka hesaplama kapasitesi ile hiper ölçekli veri merkezleri açısından Körfez’in başlıca merkezleri arasında konumlanması yönünde yatırımlar sürüyor.

250 MİLYAR DOLARDAN FAZLA YATIRIM YAPILDI

Coface’ın yayımladığı verilere göre Körfez ülkelerinin son 20 yılda yapay zeka, gelişmiş veri merkezleri, video oyunları ve dijital ekosistemlere yaptığı yatırımların toplamı 250 milyar doları geçti. Dijital ekonominin büyümesi, bölgenin petrol dışı sektörleri genişletme politikalarının önemli başlıklarından biri haline geldi.

Yapay zeka uygulamalarının yaygınlaşmasıyla birlikte yalnızca yazılım ve hizmetlere değil, yüksek işlem kapasitesi sağlayan fiziksel altyapılara yönelik yatırımlar da hızlandı. Veri merkezleri, sunucu sistemleri, enerji altyapıları, soğutma sistemleri ve hızlı bağlantı ağları söz konusu yatırım dalgasının temel bileşenleri arasında bulunuyor.

EKONOMİK ÇEŞİTLENME YENİ BAĞIMLILIK ALANLARI OLUŞTURUYOR

Körfez ülkelerinin petrol sonrası ekonomik çeşitlenme politikaları belirli riskleri azaltırken farklı alanlarda yeni bağımlılıklar oluşturuyor. Yapay zeka sistemlerinin çalışması için gereken gelişmiş yarı iletkenler, grafik işlemcileri ve yüksek performanslı donanımların önemli bölümü bölge dışından tedarik ediliyor.

Büyük ölçekli bulut hizmetleri ve yazılım mimarileri açısından da uluslararası teknoloji şirketleri önemli rol oynuyor. Özellikle gelişmiş işlemcilerde ihracat lisanslarına ve yabancı üreticilere bağımlılık, yapay zeka yatırımlarının sürdürülebilirliği açısından stratejik bir başlık olarak öne çıkıyor.

YARI İLETKEN VE YAZILIM EKOSİSTEMİNDE DIŞA BAĞIMLILIK

Körfez ülkelerinde yarı iletken üretimi veya ileri düzey yazılım mimarisi alanında küresel ölçekte gelişmiş yerel bir ekosistem henüz oluşmuş değil. Yapay zeka altyapısının genişletilmesi bu nedenle çip üreticileri, grafik işlemci sağlayıcıları ve uluslararası bulut platformlarıyla kurulan ilişkilere bağlı kalıyor.

Kritik teknolojilerdeki dışa bağımlılık yalnızca ticari bir konu olarak değerlendirilmiyor. Tedarik zincirinde ortaya çıkabilecek kesintiler, ihracat kısıtlamaları veya teknolojik erişime ilişkin düzenlemeler, yüksek miktarda sermaye yönlendirilen dijital projelerin devamlılığını etkileyebilecek unsurlar arasında yer alıyor.

NİTELİKLİ İNSAN KAYNAĞI İHTİYACI ARTIYOR

Teknoloji yatırımlarının hızlanmasıyla yapay zeka, bulut bilişim ve yarı iletken teknolojilerinde uzmanlaşmış çalışanlara duyulan ihtiyaç da artıyor. Aynı uzmanlık alanlarında ABD, Avrupa ve Asya’daki teknoloji merkezlerinden gelen yüksek talep, Körfez ülkelerinin insan kaynağı konusunda uluslararası rekabetle karşılaşmasına neden oluyor.

Dijital altyapının yalnızca finansal yatırımlarla kurulmasının yeterli olmaması, mühendislik, veri bilimi, siber güvenlik, çip tasarımı ve bulut altyapısı gibi alanlarda uzun vadeli insan kaynağı politikalarını da gerekli hale getiriyor. Yetenek açığı, Körfez’in dijital ekonomiye geçişindeki temel kırılganlık alanlarından biri olarak değerlendiriliyor.

VERİ MERKEZLERİ KRİTİK ALTYAPI HALİNE GELİYOR

Körfez ekonomilerindeki dijitalleşmenin artmasıyla veri merkezleri, bulut platformları, deniz altı internet kabloları ve dijital iletişim ağları ekonomik faaliyetlerin devamlılığı açısından kritik altyapılar arasına giriyor. Finans sektörü, kamu hizmetleri, akıllı şehir projeleri ve şirketlerin dijital tedarik zincirleri giderek daha fazla söz konusu sistemlere dayanıyor.

Dijital altyapının merkezi önem kazanması, fiziksel ve siber güvenlik risklerinin etkisini de artırıyor. Büyük veri merkezlerinin belirli bölgelerde yoğunlaşması, fiziksel hasar veya hizmet kesintilerinin geniş kapsamlı sonuçlar doğurmasına neden olabilecek bir yapı oluştururken deniz altı kabloları da uluslararası veri bağlantıları açısından kritik noktalar arasında bulunuyor.

JEOPOLİTİK RİSKLER DİJİTAL ALTYAPIYI DA ETKİLİYOR

Körfez bölgesindeki jeopolitik dalgalanmalar enerji altyapısının yanı sıra dijital sistemleri de etkileyebilecek riskler taşıyor. Veri merkezleri ile iletişim altyapılarının ekonomideki ağırlığının artması, ülkelerin güvenlik planlamasında dijital varlıkların daha fazla dikkate alınmasına neden oluyor.

Finansal hizmetlerden kamu kurumlarının dijital sistemlerine kadar geniş bir kullanım alanına sahip veri merkezlerinde yaşanabilecek kesintiler iş sürekliliğini doğrudan etkileyebiliyor. Şirketler açısından tedarikçi bağımlılığı, bağlantı sürekliliği ve alternatif veri altyapılarına erişim de risk yönetiminin yeni başlıkları haline geliyor.

VERİ MERKEZLERİNİN SU TÜKETİMİ GÜNDEMDE

Körfez’in yapay zeka yatırımlarındaki bir başka önemli başlık su tüketimi olarak öne çıkıyor. Coface verilerine göre standart bir hiper ölçekli veri merkezinin soğutulması için günde 1 milyon ile 5 milyon litre arasında su gerekebiliyor.

Bölgedeki yüksek sıcaklıklar veri merkezlerinin soğutulması için gereken enerji ve su ihtiyacını artırabiliyor. Körfez ülkelerinde doğal tatlı su kaynaklarının sınırlı olması ve su ihtiyacının önemli bölümünün enerji yoğun deniz suyu arıtma tesisleriyle karşılanması, dijital altyapı yatırımlarının su politikalarıyla birlikte değerlendirilmesini gerekli hale getiriyor. Middle East Council on Global Affairs tarafından Nisan 2026’da yayımlanan bir çalışmada da Körfez’de veri merkezlerinin büyümesinin su ve enerji sistemleri üzerinde özellikle yaz aylarında ek baskı oluşturabileceğine dikkat çekiliyor.

GÜNDE 5 MİLYON LİTREYE KADAR SU GEREKEBİLİYOR

Hiper ölçekli veri merkezlerinin soğutma ihtiyacı kullanılan teknolojiye, tesis büyüklüğüne ve iklim koşullarına göre değişiyor. Coface’ın aktardığı verilere göre standart bir hiper ölçekli tesisin günlük su ihtiyacı 1 ila 5 milyon litre seviyesine çıkabiliyor.

Körfez ülkelerindeki yüksek yaz sıcaklıkları söz konusu ihtiyacın yönetimini daha önemli hale getiriyor. Su tüketiminin genişlemesi, konutlar, sanayi tesisleri ve yeni dijital altyapılar arasında kaynak kullanımının planlanmasını gerektirirken veri merkezlerinde alternatif soğutma sistemleri ve geri dönüştürülmüş su kullanımı gibi yöntemler de gündemde bulunuyor.

SU VE ENERJİ ALTYAPISI BİRLİKTE PLANLANIYOR

Körfez’de su üretiminin önemli bölümünün deniz suyunun arıtılmasıyla sağlanması, yapay zeka altyapısının enerji tüketimiyle su tüketimini birbirine bağlı hale getiriyor. Veri merkezlerinin kesintisiz çalışan yüksek kapasiteli sistemler olması, özellikle yaz döneminde elektrik ve su talebinin zaten yükseldiği saatlerde altyapı üzerindeki yükü artırabiliyor.

Bölgedeki bazı veri merkezi işletmecileri daha düşük su tüketen sıvı soğutma ve yüksek verimli sistemleri kullanmaya veya test etmeye başladı. Middle East Council on Global Affairs’ın değerlendirmesinde de arıtılmış atık suyun kullanılması, daha verimli soğutma sistemlerine geçilmesi ve su ile enerji verimliliğinin birlikte planlanması önerileri öne çıkıyor.

ŞİRKETLER İÇİN İŞ SÜREKLİLİĞİ RİSKİ OLUŞUYOR

Yapay zeka yatırımlarındaki büyüme şirketler için yalnızca teknolojik yenilik başlığı altında değerlendirilmiyor. Dijital altyapıya bağımlılık arttıkça operasyonel dayanıklılık, hizmet sağlayıcılarına bağımlılık, veri bağlantılarının devamlılığı ve kritik altyapılarda oluşabilecek kesintiler daha fazla önem kazanıyor.

Şirketlerin bulut altyapısı, veri merkezleri veya uluslararası bağlantılarda yaşanabilecek sorunlara karşı alternatif sistemler oluşturması ve iş sürekliliği planlarını dijital riskleri de içerecek şekilde genişletmesi gerekiyor. Bölgesel yatırımların büyümesi, teknolojiye erişimin yanında altyapının kesintisiz çalışmasını da ekonomik faaliyetlerin devamı açısından stratejik hale getiriyor.

SELTEM İYİGÜN: YENİ KIRILGANLIKLAR ORTAYA ÇIKIYOR

Coface Orta Doğu Ekonomisti Seltem İyigün, Körfez ülkelerinin yapay zeka yatırımlarındaki yükselişini petrol sonrası ekonomik dönüşümün önemli parçalarından biri olarak değerlendirdi. İyigün, ekonomik çeşitlenmenin mevcut bağımlılıkları azaltırken veri merkezleri, yarı iletkenler, nitelikli insan kaynağı ve doğal kaynaklarda yeni stratejik hassasiyetler oluşturduğuna dikkat çekti.

İyigün, “Körfez'in yapay zekâ yarışı köklü bir dönüşüme işaret ediyor. Petrol sonrası ekonomik çeşitlenme kırılganlıkları ortadan kaldırmıyor, yeni kırılganlıklar yaratıyor. Veri merkezleri, yarı iletkenler, yetenekli insan kaynağı ve doğal kaynaklar artık enerji altyapısı kadar stratejik varlıklar haline geliyor” ifadelerini kullandı. Coface’ın değerlendirmesinde de Körfez’in yapay zeka yatırımlarının büyümesine paralel olarak teknoloji, insan kaynağı, veri altyapısı ve doğal kaynaklara ilişkin bağımlılıkların daha görünür hale geldiği belirtiliyor