Kolombiya sandığında üç yol Dış Haberler

Barış müzakerelerini ve sosyal reformları sürdürmeyi vaat eden Ivan Cepeda, uyuşturucu kartellerine ve silahlı yapılara karşı “demir yumruk” sözü veren aşırı sağcı Abelardo de la Espriella ve eski Cumhurbaşkanı Alvaro Uribe’nin güvenlikçi muhafazakâr çizgisini temsil eden Paloma Valencia arasında geçecek yarış; Latin Amerika’nın en kırılgan demokrasilerinden birinde barış mı, sert güvenlik politikaları mı, yoksa sağın rövanşı mı sorusuna yanıt verecek. Şiddetin, kokain savaşlarının ve siyasi kutuplaşmanın gölgesindeki seçim, Kolombiya’nın önümüzdeki yıllardaki kaderini belirleyecek.

Kolombiya kritik seçime gidiyor

Kolombiyalılar, pazar günü yeni cumhurbaşkanını seçmek üzere sandık başına gidiyor. Seçmenler, Gustavo Petro ile başlayan sol iktidar döneminin devam edip etmeyeceğine ya da sağın yeniden ülke yönetimini devralıp devralmayacağına karar verecek.

31 Mayıs 2026’da yapılacak ilk tur seçimleri, ülkede şiddetin yeniden yükseldiği, silahlı gruplar arasındaki çatışmaların özellikle kokain trafiğinin kontrolü üzerinden yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleşiyor.

Yüksek gerilimli kampanya sürecinde üç isim kamuoyu tartışmalarına ve anketlere damga vuruyor: Gustavo Petro’nun siyasi mirasçısı olarak gösterilen solcu senatör Ivan Cepeda, radikal güvenlik söylemleriyle öne çıkan aşırı sağcı milyoner avukat Abelardo de la Espriella ve eski Cumhurbaşkanı Alvaro Uribe’nin muhafazakâr çizgisinin temsilcisi Paloma Valencia.

Ivan Cepeda: Petro’nun siyasi mirasçısı

Seçimin favorisi olarak gösterilen Ivan Cepeda, görevdeki Cumhurbaşkanı Gustavo Petro’nun işaret ettiği siyasi mirasçı olarak öne çıkıyor. Cepeda, 1994 yılında Bogota sokaklarında bir paramiliter grup tarafından öldürülen komünist bir senatörün oğlu. Solcu liderlerin sık sık hedef alındığı bir Kolombiya’da büyüyen Cepeda, gençlik yıllarında birçok kez sürgüne gitmek zorunda kaldı. Küba, Bulgaristan ve Fransa’da yaşadı; Fransa’da uluslararası insancıl hukuk eğitimi aldı.

Kolombiya’ya döndükten sonra insan hakları savunuculuğunun önemli isimlerinden biri haline geldi. 2003 yılında kurduğu Devlet Suçları Mağdurları Hareketi’nin sözcülüğünü yaptı. Ayrıca 2016 yılında FARC gerillasıyla imzalanan barış anlaşmasına giden müzakerelerde önemli rol oynadı.

Cepeda, seçim kampanyasında kendi geçmişini şu sözlerle anlattı: “Soykırımdan, damgalanmadan ve amansız bir takibattan sağ çıktım. Ve hâlâ buradayım, ayaktayım.”

63 yaşındaki Cepeda, Gustavo Petro’nun sert ve sarsıcı siyasi üslubunun aksine daha sakin, daha entelektüel ve daha mesafeli bir imaj çiziyor. Sosyal medyayı yoğun kullanmıyor. Rakipleri tarafından konuşmalarını kâğıttan okuduğu ve güçlü bir hitabet tarzına sahip olmadığı gerekçesiyle eleştiriliyor. Buna rağmen kampanyasını sahada, daha sessiz ama düzenli bir biçimde yürüttü. Yanında ise yerli halkların hak savunucusu, Nasa halkından senatör Aida Quilcué bulunuyor.

Kanseri atlatan Cepeda, 2014’ten bu yana senatörlük yapıyor. Aynı zamanda eski Cumhurbaşkanı Alvaro Uribe’nin en sert muhaliflerinden biri. Uribe’yi paramiliter yapılarla bağlantılı olmakla suçluyor. Cepeda’nın karşıtları ise onu “FARC’ın mirasçısı” ve Petro dönemindeki barış politikasının ideoloğu olarak tanımlıyor.

Cepeda ise projesinin merkezine sosyal adaleti ve 2022’den bu yana başlatılan reformların sürdürülmesini koyuyor. Kampanya boyunca sağın yeniden iktidara gelmesinin son dönemde elde edilen sosyal kazanımları, özellikle de tarihi asgari ücret artışını tehlikeye atacağını savundu. Rakiplerini, uzun yıllar boyunca “üretken olmayan ve vicdansız küçük bir elitin” yararlandığı neoliberal modelin devamı olmakla suçladı.

Gandhi hayranı olduğunu açıkça söyleyen Cepeda, hâlâ aktif olan silahlı gruplarla müzakereleri sürdürmeyi ve uyuşturucu trafiği, gerilla hareketleri, karteller ve paramiliter grupların beslediği altmış yılı aşkın iç çatışmayı sona erdirmeyi vaat ediyor.

Abelardo de la Espriella: Aşırı sağcı milyoner avukat

47 yaşındaki Abelardo de la Espriella, bu seçimin en radikal figürü olarak öne çıkıyor. Kamuoyu yoklamalarında ikinci sıraya kadar yükselen De la Espriella, milyonlarca dolarlık servete sahip bir avukat ve iş insanı. Siyasi deneyimi bulunmayan aday, kendisini “siyasi kastın dışından gelen” bir isim olarak tanıtıyor. Seçime girme gerekçesini ise Kolombiya’nın sol tarafından “yıkılmasını” engellemek olarak açıklıyor.

“El Tigre” yani “Kaplan” lakabıyla bilinen De la Espriella, Latin Amerika’daki yeni popülist sağ figürlerden esinlenen bir kampanya yürütüyor. El Salvador Devlet Başkanı Nayib Bukele, Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei ve Donald Trump’a hayranlığını açıkça dile getiriyor. Ultra muhafazakâr ve sert güvenlikçi bir çizgiyi savunuyor. Kolombiya basını onu sık sık Bukele’ye benzetiyor. Bu benzetmenin temelinde, yerin 10 kat altında mega hapishaneler inşa etme ve mahkûmları “ekmek ve suyla” besleme önerileri bulunuyor.

Katolikliğin güçlü olduğu Kolombiya’da De la Espriella kişisel dönüşümünü de kampanyasının parçası haline getirdi. Daha önce ateist olduğunu söyleyen aday, bugün “Yahudi-Hristiyan ilkelerine göre” yaşadığını belirtiyor. Kolombiya ve ABD vatandaşı olan De la Espriella, siyasete girmeden önce Kolombiya ile İtalya’nın Floransa kenti arasında iş hayatı yürütüyor, şarap ve rom yatırımları yapıyor, sık sık özel jetle seyahat ediyordu. France 24’ün İspanyolca yayınında, üzerinde “Abelardo presidente” yazılı şapkasıyla “Başarmaya alışkınım” dedi.

Kampanyasının merkezinde güvenlik ve uyuşturucu ile mücadele var. Kolombiya hâlâ dünyanın en büyük kokain üreticisi konumunda. De la Espriella, ABD ve İsrail ile askeri ittifak kurulmasını, kartellere karşı sert ve gösterişli tedbirler alınmasını savunuyor. Kolombiya’dan uyuşturucu yüklü olarak havalanan her uçağı düşürme, Karayip ve Pasifik kıyılarındaki uyuşturucu teknelerini batırma, koka ekim alanlarını yeniden havadan ilaçlama ve suç örgütlerinin kamplarını bombalama vaadinde bulunuyor.

Kamu düzeni konusunda da son derece baskıcı bir çizgi izliyor. Protesto hareketlerinde güvenlik güçlerine saldırılması halinde polise ve askere öldürmek için ateş açma yetkisi verilmesini savunuyor. “Halka ve güvenlik güçlerine saldıran herkesi demir yumrukla ezerim” sözleriyle kampanyasının tonunu özetliyor.

De la Espriella, provokatif ve taşkın üslubuyla da tanınıyor. Kampanya sürecinde kadın düşmanı ve aşırı maço açıklamalar yaptı. Yönetmek için “gerekli cesarete” sahip olduğunu argo ifadelerle anlattı; hatta Piso 8 adlı radyo programında kadın seçmeni etkilemek için cinsel içerikli ifadeler kullandı.

Ünlü bir avukat olan De la Espriella, geçmişte uyuşturucu bağlantılı birçok ismi savundu. Ayrıca ABD tarafından Nicolas Maduro’nun mali işlerinde kilit isim olarak görülen Alex Saab’ın da avukatlığını yaptı. Adayın paramiliter çevrelerle ilişkileri de tartışma konusu. Kolombiya’da AUC olarak bilinen Birleşik Kolombiya Özsavunma Güçleri’nin eski liderlerinden Salvatore Mancuso’ya duyduğu hayranlığı ve onunla dostluğunu açıkça dile getirdi. Mancuso, Ocak ayında Kolombiya yargısı tarafından mahkûm edilmişti.

Paloma Valencia: Uribe çizgisinin kadın adayı

Anketlerde üçüncü sırada yer alan muhafazakâr senatör Paloma Valencia, ikinci tura kalma şansı bulunan tek kadın aday olarak dikkat çekiyor. Felsefe ve hukuk eğitimi alan Valencia, Kolombiya’nın köklü siyasi ailelerinden birinden geliyor. Büyükbabası Guillermo Leon Valencia, 1962-1966 yılları arasında Kolombiya Cumhurbaşkanı olarak görev yaptı. Bu dönem, ülkede Marksist gerillalarla çatışmaların başladığı yıllara denk geliyordu.

Paloma Valencia, etkili siyasi mentoru eski Cumhurbaşkanı Alvaro Uribe ile birlikte kampanya yürütüyor. Muhalefetteki Demokratik Merkez Partisi’nin önde gelen yüzlerinden biri haline gelen Valencia, 2025 yılında sağın favori ismi Miguel Uribe’nin öldürülmesinin ardından hareketin bayrağını devraldı. Uribe çizgisi, son yirmi yılda Kolombiya sağının büyük bölümüne yön verdi ve son altı başkanlık seçiminin dördünü kazandı.

Valencia, görevdeki Cumhurbaşkanı Gustavo Petro’nun en sert eleştirmenlerinden biri. Petro’yu “şiddetin büyümesine izin vermekle” suçluyor. Silahlı gruplara karşı mutlak sertlik çizgisini savunuyor. 2016 yılında FARC ile imzalanan barış anlaşmasına Alvaro Uribe ile birlikte karşı çıkan Valencia, bugün de Petro hükümetinin “toplam barış” stratejisini sona erdirerek “toplam güvenlik” politikasını dayatmayı vaat ediyor.

Nisan sonunda Valencia, sivillere yönelik kanlı saldırılarla ilişkilendirilen bir gerilla grubunun kendisine yönelik suikast planı hazırladığını açıkladı.

Ekonomide neoliberal çizgiyi savunan Valencia, hidrokarbonların hidrolik kırılma yöntemiyle çıkarılmasını destekliyor. Toplumsal konularda ise muhafazakâr bir tutum izliyor. Kolombiya’da 2022’den bu yana kürtaj 24. haftaya kadar yasal ve ülke, Latin Amerika’nın en ilerici kürtaj düzenlemelerinden birine sahip. Valencia ise kürtajın yasallaşmasına karşı çıkıyor. LGBT+ hakları konusunda elde edilen bazı ilerlemelere de eleştirel yaklaşıyor. Bu pozisyonları nedeniyle feminist hareketlerin bir bölümünün tepkisini çekiyor.

Buna rağmen Valencia, Uribist sağın imajını modernleştirmeye çalışıyor. Ekonomi profesörü olan ve Kolombiya burjuvazisinin etkili ailelerinden gelen bir kişiyle evli, bir kız çocuğu annesi. Başkan yardımcısı adayı olarak Juan Daniel Oviedo’yu seçmesi de bu stratejinin parçası olarak değerlendiriliyor. Oviedo, Kolombiya’da bir başkanlık listesinde yer alan ilk açık eşcinsel aday olarak öne çıkıyor. Bu tercih, Valencia’nın seçmen tabanını genişletme ve katı muhafazakâr imajı kısmen yumuşatma çabası olarak görülüyor.

Sandıkta barış, güvenlik ve rövanş yarışacak

Kolombiya’daki seçim, yalnızca üç aday arasındaki bir yarış değil. Ülke, bir yanda Petro döneminin sosyal reformlarını ve barış müzakerelerini sürdürmek isteyen sol çizgiyle, diğer yanda sert güvenlik politikalarını savunan sağ ve aşırı sağ seçenekler arasında karar verecek.

Ivan Cepeda, barış sürecinin ve sosyal adalet söyleminin temsilcisi olarak öne çıkıyor. Abelardo de la Espriella, uyuşturucu kartellerine ve silahlı yapılara karşı askeri sertliği, popülist gösteri diliyle birleştiriyor. Paloma Valencia ise Alvaro Uribe’nin güvenlikçi muhafazakâr çizgisini, daha modern bir siyasi ambalajla yeniden iktidara taşımaya çalışıyor.

Kolombiya sandığı, bu kez yalnızca yeni bir cumhurbaşkanı değil; ülkenin şiddet, barış, güvenlik ve demokrasi arasında hangi yöne savrulacağını da belirleyecek.

*Fotoğraf: Associated Press, temsilidir