Kızıl Erik’ten Donald Trump’a 10 maddede Grönland

- Dünyanın en büyük adası: 2.16 milyon km2 ile Grönland, dünyanın en büyük adası. Kuzey Atlantik’teki adanın yüzeyinin yaklaşık yüzde 80’i buzullarla kaplı. 57 bin nüfusu ile dünyanın en seyrek yerleşim yerlerinden biri.

- İsim babası Erik: Grönland, aslında İngilizce’de ‘Yeşil-ülke’ anlamına geliyor. Ancak boz ve beyaz adanın yeşil ile anılması da bir efsaneye dayanıyor. Buna göre Grönland’a bu adı veren ‘Kızıl Erik’ diye anılan kaşif. M.S.950 Norveç doğumlu olan Erik, babasının cinayet nedeniyle Norveç’ten sürülmesi gibi o da İzlanda’dan buzlarla kaplı adaya sürülür. Erik de başka yerleşimcileri de çekmek için adayı ‘yeşil-ülke’ diye anmaya başlar.

- Amerika’nın uzantısı: Coğrafi olarak Kuzey Amerika’nın uzantısı olsa da ülke genelde siyasi ve kültürel açıdan Avrupa ile bağlantılı olmuş. 1953’te 18’inci yüzyıldan bu yana adada kolonileri bulunan Danimarka’ya bağlanır. 2009’dan beri yarı özerk yapıya sahip. Grönland nüfusunun yüzde 88’i Inuit veya Danimarkalı ve Inuit karışımı. Geri kalan yüzde 12’si ise çoğunlukla Danimarkalı olmak üzere Avrupa kökenli.

- Karayolları yok: Grönland’da yerleşimleri birbirine bağlayan yollar ya da demiryolu sistemi bulunmuyor. Yerleşimlerin sonu çıkmaz sokaklarla bitiyor. Ulaşımda uçak, helikopter, tekne, snowmobile ve köpekli kızaklar devreye giriyor. Balıkçılık adanın önemli gelir kaynağı. Balık, deniz ürünleri ve Grönland’da avlanan balina ve fok gibi hayvanlar dışında neredeyse her şey ithal ediliyor.

-  2 ay Güneş batmıyor: Her yıl 25 Mayıs ile 25 Temmuz tarihlerinde güneş hiç batmıyor. Geceyarısında bile güneşi görmek turistler için ilginç bir deneyim oluyor. 21 Haziran’da ekinoks nedeniyle ulusal tatil. Kasım sonu ile Ocak ayı sonuna kadar ise güneş hiç doğmuyor.

- Küresel ısınma: Atlas Okyanusu’nun kuzeyinde bulunan Grönland küresel ısınmayla birlikte yaklaşık 30 yıldır hızlı bir erime yaşıyor. Nature dergisinde yayınlanan bir araştırmaya göre 1985 ile 2022 yılları arasında 5 bin km2’lik bir buzul alanı eriyip gitmiş. Buzulların erimesiyle binlerce yıl sonra toprak ortaya çıkarken bu madencilik, tarım gibi yeni alanlar için de bir fırsat yaratıyor.

- Nadir elementler: Grönland, grafit, çinko ve nadir toprak elementleri gibi bir dizi mineral kaynağına sahip. Grafit pil üretiminde önemli bir girdi mesela. Ayrıca bölgede hidrokarbon yataklarının da bulunduğuna dair sondaj çalışmaları Trump yönetiminin Grönland’a yönelik iştahını daha da kabartıyor.

- Yeni deniz rotaları: Kuzey Kutbu’ndaki buzul erimesi küresel ticarette yeni deniz yolları açıyor. Bu rotayı ‘Kutup İpekyolu’ diye adlandıran Çin, Avrupa ile ticareti önemli ölçüde kısaltacak bu yolu kullanma konusunda istekli. Rusya’nın kuzey sahillerinden geçen bu rota şimdilik yılın sadece birkaç ayı açık. Öte yandan çevreciler, artan deniz taşımacılığının ciddi ekolojik riskler oluşturduğu konusunda uyarıda bulunuyorlar.

- Kuzey Kutbu’nun paylaşımı: NATO ülkesi Danimarka’ya bağlı devasa bir adaya göz koyarak NATO ittifakı içinde Avrupa ile olası bir krizi göze alan Trump Yönetimi, Ada’nın ABD’ye bağlanması halinde Rusya’dan sonra Kuzey Kutbu’nda en uzun sahillere sahip ikinci ülke olacak. Bu durumda ABD, 200 mile varan ekonomik münhasır alan paylaşımıyla Kuzey Kutbu’ndaki çıkarlarını ciddi bir şekilde katlayacak. ABD hali hazırda sadece Alaska kıyıları üzerinden kutupta hak iddia edebiliyor.

- Riskleri neler: En önemli risk transatlantik ittifakın önemli bir sınamayla karşı karşıya kalma ihtimali. Avrupa, ABD’nin bu hamlesine göz yumarsa Ukrayna’da Rusya ile baş etmeye çalışırken batıda müttefikinden stratejik bir darbe yemiş olacak. Ancak Trump, Rusya ve Çin’e karşı Grönland’ın ABD’ye dahil olmasının Avrupa’nın güvenliğini de güçlendireceği tezini gündeme getirebilir. Her halükarda Grönland yeni yılın zorlu başlıklarından biri olmaya aday.

NATO GRÖNLAND’DA ÇÖZÜM ARAYIŞINDA

ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland konusundaki ısrarı sürerken yarın NATO karargahında önemli bir temas gerçekleştirilecek. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Danimarka Savunma Bakanı Troels Lund Poulsen ve Grönland Dışişleri Bakanı Vivian Motzfeld ile bir araya gelecek. Ziyaret, Kuzey Atlantik ve Arktik Bölgesi’nde değişen güvenlik ortamına ilişkin NATO’da tartışmanın yapıldığı bir döneme denk gelmesi açısından önem taşıyor.

ÇARE ARANIYOR

Grönland’a ilişkin sorunda tarafların her ikisinin, ABD ve Danimarka, NATO üyesi olması nedeniyle sessiz bir profil çizen İttifak’ta çözüm arayışı sürüyor. Konu geçtiğimiz günlerde NATO’nun karar organı olan Kuzey Atlantik Konseyi’nde ele alındı. Bazı ittifak üyeleri bölgede yeni bir misyon başlatmak, daha fazla ekipman konuşlandırmak veya tatbikatlar düzenlemek gibi önerilerde bulundu. NATO’daki görüşmeler henüz başlangıç aşamasında.

AVRUPA ÜLKELERİNE GRÖNLAND VERGİSİ

ABD Başkanı Trump, Grönland’ın satın alınmasına yönelik Washington’ın planlarına destek vermeyen 8 Avrupa ülkesine, 1 Şubat 2026’dan itibaren geçerli olmak üzere yüzde 10 ek gümrük vergisi uygulanacağını duyurdu. Söz konusu ülkeler arasında Danimarka, Norveç, İsveç, Fransa, Almanya, İngiltere, Hollanda ve Finlandiya yer alıyor. Trump ayrıca gümrük vergilerinin Haziran’ın 1’inde yüzde 25’e çıkacağını ve Grönland’ın ABD tarafından satın alınmasına kadar bu gümrük vergilerinin uygulanmaya devam edeceğini belirtti. Trump, Truth Social hesabından, “Dünya Barışı tehlikede. Çin ve Rusya Grönland’ı istiyor. Danimarka’nın da bununla ilgili yapabileceği hiçbir şey yok” dedi.