Kitap imhası başladı: Sahaflardan tek tek toplayıp tarihin izlerini yok ediyorlar Sözcü Gazetesi

Yapay zeka modellerini geliştirmek için daha fazla veriye ihtiyaç duyan teknoloji şirketlerinin yeni adresi sahaflar oldu. 

Avrupa'nın birçok ülkesinde eş zamanlı yürütülen toplu kitap alımları, ilk etapta sıradan ticari hareketlilik gibi görünse de perde arkasında milyonlarca kitabın dijital ortama aktarıldıktan sonra imha edildiği büyük bir operasyon olduğu öne sürülüyor.

SİPARİŞ DALGASI GERÇEĞİ ORTAYA ÇIKARDI

Olay, mayıs ayının başında bir sahafın dikkatini çeken siparişlerle gün yüzüne çıktı. Sabahın erken saatlerinde internet satış sistemine saniyeler içinde art arda siparişler düşmeye başladı. 

İlk başta teknik bir arıza sanılan durumun, Avrupa'nın farklı ülkelerindeki çok sayıda sahaf tarafından da yaşandığının anlaşılması üzerine organize bir satın alma süreci yürütüldüğü ortaya çıktı.

Birçok sahafın internet envanteri aynı anda taranırken belirli türdeki kitaplar sistemli biçimde satın alınmaya başlandı.

HEDEFTE YILLARDIR RAFTA BEKLEYEN KİTAPLAR VAR

Araştırmalar, toplu siparişlerin arkasında Kanada merkezli Zoom Books adlı şirketin bulunduğunu gösterdi.

Şirket, koleksiyon değeri yüksek nadir eserleri değil, sahafların depolarında yıllardır alıcı bekleyen kurgu dışı kitapları tercih etti. Özellikle 1970 sonrasında basılmış, ISBN numarasına sahip teknik, akademik ve tarih içerikli eserlerden yalnızca birer nüsha satın alındığı belirtiliyor.

Kitapların Çekya-Almanya sınırında kurulan depolarda toplandığı, yalnızca Almanya'dan yaklaşık 700 bin, dünya genelinde ise 3 milyona yakın kitabın bu merkezlere ulaştığı ifade ediliyor. Depolardan sızan görüntülerde kitapların kolilere gelişigüzel istiflendiği görülüyor.

İNTERNETTEKİ VERİLER YETMEYİNCE YÖN SAHAFLARA ÇEVRİLDİ

Yapay zeka şirketlerinin bu kitaplara yönelmesinin temel nedeni, internetteki mevcut verilerin model eğitiminde artık yeterli olmaması.

Şirketler, eski yemek tariflerinden yerel tarih çalışmalarına, hukuk ve ekonomi metinlerinden teknik yayınlara kadar internette sınırlı bulunan içeriklere ihtiyaç duyuyor. Telif hakkı bulunan dijital içeriklerin doğrudan kullanımı hukuki risk taşıdığı için farklı bir yöntem izleniyor.

Önce kitap yasal yollarla satın alınıyor. Ardından sayfa sayfa taranarak dijital veri havuzuna aktarılıyor. Tarama işlemi tamamlandıktan sonra ise fiziksel nüsha imha ediliyor.

BENZER UYGULAMALAR FARKLI ÜLKELERDE DE GÖRÜLDÜ

Benzer bir olay Hollanda'nın Haarlem kentinde yaşandı. Singapur merkezli bir yapay zeka şirketi, sahaf Pieter de Vries'e teknik yayınlardan folklor çalışmalarına kadar uzanan yaklaşık 3 bin kitaplık bir satın alma listesi göndererek eserlerin tamamını satın almak istedi.

ABD'de ise Washington Post'un haberine göre yapay zeka şirketi Anthropic, "Project Panama" adı verilen çalışma kapsamında satın aldığı kitapları yüksek hızlı tarayıcılardan geçirerek dijital ortama aktardıktan sonra fiziksel nüshaları imha etti.

ABD mahkemelerinin, yasal yollarla satın alınan fiziksel kitapların belirli koşullar altında taranmasını "adil kullanım" kapsamında değerlendirmesi de bu yöntemin yaygınlaşmasının önünü açan gelişmeler arasında gösteriliyor.

SAHAFLAR KÜLTÜREL MİRASIN KAYBOLMASINDAN ENDİŞELİ

Başlangıçta yıllardır satılamayan kitaplarını elden çıkardıkları için memnun olan sahaflar, sürecin boyutu ortaya çıktıkça endişelenmeye başladı.

Sahaflık, kitapların nesilden nesile aktarılmasını sağlayan önemli bir kültürel dolaşım sistemi olarak görülüyor. Ancak dijital ortama aktarıldıktan sonra fiziksel nüshaların yok edilmesi, özellikle az sayıda kopyası kalan eserlerin tamamen ortadan kalkması riskini beraberinde getiriyor.

Uzmanlar ve kitap dostları, binlerce eserin yalnızca özel şirketlerin kapalı veri havuzlarında varlığını sürdürmesinin, kültürel miras açısından uzun vadede telafisi güç kayıplara neden olabileceği uyarısında bulunuyor.