Kitabın ortasından konuştu: Merkez Bankası nın yapabileceği bir şey kalmadı

Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) 23 Ekim günü yılın yedinci faiz kararını açıkladı. Merkez Bankası beklentilere paralel bir şekilde 100 baz puanlık indirimle politika faizi 39,50'ye çekti. Ancak Para Politikaları Kurulu (PPK) metninde şahin bir duruş sergiledi.

Bu durum, Merkez'in faiz indirimini mecburen yaptığı yorumlarını getirmişti. Hem TCMB'nin son faiz kararına hem de Mehmet Şimşek yönetimine ilişkin değerlendirme, bir dönem siyasete de giren Ekonomist Prof. Dr. Bilge Yılmaz'dan geldi.

2023 seçimleri öncesinde İYİ Parti’ye katılan, 31 Mart 2024 yerel seçimlerinin ardından ise partiden ayrılan Prof. Dr. Bilge Yılmaz, siyasete ilişkin değerlendirmelerinin yanı sıra ekonomideki son tabloyu da analiz etti.

Yılmaz, T24’ten Cansu Çamlıbel’e verdiği demeçte, “Esasen olay bitti, Merkez Bankası’nın yapacağı bir şey kalmadı, OVP başarısızlıkla sonuçlanmıştır” dedi.

Çamlıbel'in son siyasi gelişmeleri anımsatarak Merkez Bankası'nın 100 baz puanlık indiriminin bu siyasi kararlarla birlikte mi tasarlandığı sorusuna Yılmaz "Esasen ben olayın artık bittiğini düşünüyorum." dedi.

Prof. Dr. Yılmaz şunları kaydetti:

"Yani artık Merkez Bankası’nın yapacağı çok fazla bir şey kalmadı. 2023 seçimlerinin ardından başlatılan ekonomi politikalarının sonuç vermeyeceğini söylemiş olan az insandan biriyim. O nedenle gelinen bu nokta benim için malumun ilamı oldu. Esasen bu program (OVP) başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Yüz baz puan düşürülmesi de başarısızlıktır. Zaten yüz baz puan şu an artık bir şeyi de değiştirmeyecek."

TCMB'nin siyasi gelişmelere göre karar alıp almayacağı sorusuna Yılmaz şunları kaydetti:

"Çıkarabilir ama çıkaracaklarını zannetmiyorum. Çünkü artık olay 100 baz puanla 200 baz puanla olacak bir şey değil. Yani enflasyonu yüzde 75’e kadar çıkardılar, şimdi yüzde 33’e kadar indirdiler. Belki son aylarda biraz enflasyonda düşüş var ama halkın refahındaki düşüş çok daha büyük. Enflasyonu biraz düşürmek için bir sürü vergi alınıyor, özellikle dar gelirlilerden. Netice itibarıyla vatandaş daha çok fakirleşti. Güya vatandaş için yapılıyor ama yapılan aslında zulüm. Bu anlamda artık program iflas etmiştir. 100 baz puan düşüş programın iflas ettiğinin ilanıdır. Artık iktidardaki siyasi irade faizlerin düşürülmesini istiyor."

İktidara yakınlığı ile bilinen Yeni Şafak gazetesinin aylardır faizlerin düşürülmesi çağrısı yapıyor. Gazete manşetlerinden Şimşek ve TCMB'yi hedef alıyor.

Cansu Çamlıbel'in "Size göre Yeni Şafak’ın yayınları, Erdoğan’ın şu an için hala açıktan söylemediği ama düşündüğü şeyi mi temsil ediyor?" sorusuna Bilge Yılmaz şu yanıtı verdi:

"Ben bu faiz politikalarının her zaman en yukarıdan, Tayyip Bey tarafından, onaylanması gerektiğini düşünüyorum. Herhalde tahmin ediyorum oraya verilmiş bir söz vardı."

Prof. Dr. Bilge Yılmaz, faiz indirimi ile ilgili Türkiye'nin yeniden 2018-2023 dönemindeki para politikalarına girme riskine işaret ettti:

"Geri dönüşün işareti olabilir ama şu an bunu söylemek için çok erken. Ama en azından şu an bana zaten başından beri aşikâr olarak görünen şeyi, yani başarısızlığın kabulünü görüyoruz. Program başarısız oldu. Herkes farkında. Bundan sonra tekrar rasyonel politikalara dönülür mü? Onu bilemiyorum. Zaten bunun rasyonel politika olduğuna da ben emin değilim. Faizi arttırmak ve düşürmek elimizde bulunan politika araçlarından sadece bir tanesi. Sizin elinizde 10 tane araç var ve siz bunlardan sadece bir tanesini rasyonel olarak kullanmaya çalıştınız. E o da sizi rasyonel yapmadı.

Mehmet Şimşek’in diğer dokuz enstrümanı neden kullanmadığı sorusuna Yılmaz'ın yanıtı şöyle oldu:

"Bu sorunun yanıtını üçe ayıralım isterseniz. Birincisi, kullanılması gereken ama nasıl kullanılacağı bir türlü bilinemeyen şeyler. Mesela, mali politikalarda disiplin, kamu bankalarının çok açılmaması, yani tasarruf, bakanlıkların ve kurulların borçlanma yetkilerinin kısıtlanması gibi şeyler. Ya da işte kamu-özel iş birliği çerçevesinde yapılan ve büyük israflara yol açan anlaşmalarda belki iyileştirmelere gidilebilirdi. Ama bunlar siyasi irade tarafından tercih edilmeyen şeyler. Yani Mehmet Bey bunları yapabilecek kapasitede bir insan ama siyasi irade ona öyle bir yetki vermezse yapamaz. Ama tabii bu arada şunu da göz ardı etmemek lazım; Mehmet Bey daha önce de bakanlık yaptı. O zaman da bunların çoğunu zaten kendisi başta hatalı yapıyordu. Geçmişteki hataları yapan en başta kendisiydi. Onun için de çok şikayetçi değil bana kalırsa. Yani hataları o mu yapıyor, yoksa siyasi irade zorla mı yaptırıyor onu bilemeyeceğim.

İkincisi ve daha önemlisi de Türkiye’nin yapması gereken ama şu ana kadar hiç yapamadığı şeyler. Mehmet Bey’in onları yapacak ekibi, beşerî sermayesi ve hazırlığı yok. Ben seçimden önce, 2022 Ağustos’ta açıklamıştım; Türkiye'nin çok ciddi israfları var ve bunları kısmak için ciddi bilimsel yaklaşım lazım. Türkiye, milli gelire oranla en fazla teşvik veren ülkelerden biri. Ama teşviklerin sonuçları konusunda verileri toplayıp, analiz edip, olası tasarrufları planlayacak bir beşerî sermayesi yok ekonomi yönetiminin."

Şimşek'e siyasi iradenin müdahalesinin olup olmadığına dair Prof. Dr. Yılmaz şunları kaydetti:

Şimşek'in can simidi vergi oldu: 2 bin 335 mükellef için düğmeye basıldı!

"Bunların hepsinde siyasi irade arkada olmak zorunda. Bu dediğimiz şeyler toplamda milli gelirimizi arttıracak. Ama sonuçta bu teşvikleri alan bazı şirketler zarar alacak. Bu yüzden de sıfır toplamlı bir oyun gibi de düşünebilirsiniz. Yani sonuçta kazanan ülke ve çoğunluk olacak ama kaybedecekler de olduğu için siyasi iradeye gidip ‘yapmamasını’ söylüyor olabilir. Mesela tarım ve hayvancılıkta çok ciddi hatalar yapıldı, o hatalardan kimse kazançlı çıkmıyor. O hatalar düzeltilebilirdi ama o da yine çok ciddi çalışma gerektiriyor."

Yılmaz "Biraz önce Mehmet Şimşek’in üstlendiği çabanın zaten bu şekilde nasıl sonuçlanabileceğini bilerek bu görevi üstlendiğini söylemiş oldunuz. Yanlış mı anladım?" sorusuna şu yanıtı verdi:

"Başarıdan enflasyonu tek haneye düşürmeyi anlıyorsak, o başka. Ama ben Mehmet Şimşek’in Türkiye'nin yeniden istikrara kavuşup düzenli bir şekilde büyüyeceğine bir inancı olduğunu zannetmiyorum. Mehmet Bey o kadar kötü bir ekonomist değil. Yani bu programın öyle bir başarıya ulaşamayacağını görüyordu. Ama tahmin ediyorum, yine de işlerin biraz daha iyi gidebileceğini düşünüyordu. Belki beklediği kadar bile başarılı olmadı. Ama sonuçta benim 2022 Ağustos’unda çerçevesini çizdiğim türden bir başarıya ulaşması zaten imkânsız."

19 Mart sürecinin Şimşek'in programına etkisini değerlendiren Yılmaz, o süreçte bir iletişim eksikliği olduğunu belirterek "Zaten yaşananlar, doların hızlı artması nedeniyle Merkez Bankası’nın müdahale edememesi değil, hazırlıklı olmadığı için etmemiş olmasını gösterdi. Merkez Bankası’nın günlük harcanacak dolar potası bitince ani bir panik yaşandı. Yeni dolarlar piyasaya sürülünce ortalık sakinleşti." dedi.

Şimşek'in istifa edeceği iddialarına dair Prof. Dr. Yılmaz şu değerlendirmede bulundu:

"İnsanların tabii eylemleri görev tanımına, kendisinden beklentilere göre de değişiyor. Yani Mehmet Bey’in istifa etmesi de durumu düzeltmez. Daha kötü de olabilir. Bir de Mehmet Bey’in Tayyip Bey’e verdiği sözleri de bilmiyoruz. Onun için o konularda spekülasyon yapmak doğru değil. Ama tekrar söyleyeyim; bu programın başarılı olmamış olduğu ve olma ihtimalinin kalmadığı ortaya çıktı. Gelinen nokta, beklenenden çok kötü bir sonuç. Burada artık çok bir belirsizlik kalmadı. 2023 yazında Mehmet Bey’e en fazla kredi açan insanlar bile şu aşamada programın başarısız olduğunu kabul ediyorlar."

Yabancı yatırımcının tutumuna dair Prof.Dr. Bilge Yılmaz şunları söyledi:

"Türkiye'ye gelmeyi düşünecek yatırımcı çok kısa vadeli sıcak para dediğimizi getirecek, yani gecelik, haftalık, bir aylık faiz kazanıp onu tekrar dolara çevirip gidecek yatırımcı. O tür yaratımcılar için Türkiye ara ara cazip oluyor. Ama zaten bunlar tedirgin bir iyimserlik havası içinde Türkiye’ye gelenlerdir. Çünkü hepsi Şimşek’in programının, Türkiye ekonomisini uzun vadede istikrara kavuşturmasını ve büyüme patikasına sokmasını beklemiyordu. Böyle bir beklenti olsa zaten gelirlerdi. Oysa programa rağmen Türkiye’ye kalıcı yatırım yapmak için kimse gelmedi. Yani çok kısıtlı bir iyimserlik vardı ama sofistike yatırımcı zaten gelmedi. Buradan kısa vadeli para kazanmak isteyenler çeşitli manipülasyonlar yaptı. Şu an Türkiye’de Mehmet Bey’in de başarısız olmasından sonra bir daha o tür bir iyimserlik seviyesine ulaşılması zor. Çünkü Tayyip Bey’in siyasi iradesi altında doğruların uzun süre yapılacağına olan inanç çok sınırlı."