Keseli sıçana altın nişan verip heykelini diktiler

Kamboçya, savaş döneminden kalan mayınları tespit ederek binlerce insanın hayatını kurtaran Afrika dev keseli sıçanı Magawa'nın anısını yedi metrelik bir heykelle ölümsüzleştirdi.

Magawa'nın yontulmuş heykeli, 4 Nisan Uluslararası Mayın Farkındalık ve Mayın Temizleme Yardımı Günü'nde Siem Reap'te düzenlenen törenle açıldı. Törene hükümet yetkilileri ve mayın patlamalarından sağ kurtulan vatandaşlar katıldı.

Magawa, Kasım 2013'te Tanzanya'nın Morogoro kentindeki Sokoine Tarım Üniversitesi bünyesindeki APOPO (Kişiye Karşı Kara Mayını Temizleme Ürün Geliştirme) merkezinde doğdu. Kara mayınlarını koklaması için "KahramanSıçan" programında eğitildikten sonra 2016'da yaklaşık iki yaşındayken Kamboçya'nın Siem Reap kentine gönderildi.

2016'dan 2021'e kadar süren kariyerinde 22,5 hektardan fazla araziyi taradı, 71 kara mayını ve 38 farklı patlamamış mühimmat tespit etti. Metal dedektörlerini yanıltan hurda metalleri görmezden gelerek doğrudan patlayıcılardaki TNT'yi koklayacak şekilde eğitilmişti.

Hafif vücut ağırlığı sayesinde mayınları patlatmadan üzerinden geçebiliyor, bir tenis kortu büyüklüğündeki alanı yalnızca 20 dakikada tarayabiliyordu.

Bir mayın tespit ettiğinde yüzeyi tırmalayarak eğitmenlerini uyarıyor, karşılığında fıstık ya da muz dilimi alıyordu.

1960'larda Vietnam Savaşı'yla başlayıp onlarca yıl süren çatışmalar, Kamboçya topraklarını milyonlarca kara mayınıyla doldurdu. Güneydoğu Asya ülkesi, kişi başına düşen mayın kaynaklı uzuv kaybında dünya birincisi konumunda. APOPO verilerine göre 40 binden fazla Kamboçyalı mayın patlamaları sonucu uzuvlarını kaybetti.

Ülkeyi patlayıcılardan arındırma çalışmaları büyük çaplı bir uluslararası proje olarak sürüyor. Kamboçya Başbakanı Hun Manet, bu yılın başında 1992'den bu yana 1.300 mil kareden fazla alanın savaş artığı patlayıcılardan temizlendiğini açıkladı. Magawa gibi eğitimli hayvanlar bu çabanın kritik bir parçası oldu.

Magawa, 25 Eylül 2020'de Hasta Hayvanlar İçin Halk Dispanseri'nden (PDSA) cesaret altın nişanını alan ilk sıçan oldu. Nişanı aldığı sırada APOPO tarihinin en başarılı mayın avcısı sıçanıydı. Kamboçya'daki program yöneticisi onu "son derece istisnai bir sıçan" olarak tanımladı.

Yaşlılığı nedeniyle Haziran 2021'de emekliye ayrılan Magawa, emeklilik öncesinde birkaç hafta boyunca yeni göreve başlayan 20 sıçana rehberlik etti. Ardından muz ve fıstık atıştırarak geçirdiği dinlenme günlerine çekildi. Ocak 2022'nin başında huzur içinde öldüğünde sekiz yaşındaydı.

APOPO, Magawa'nın ölümünün ardından yaptığı açıklamada sıçanın katkılarının Kamboçya'daki toplulukların uzuv ya da hayat kaybetme korkusu olmadan yaşamasını, çalışmasını ve oynamasını mümkün kıldığını belirtti. Program yöneticisi Michael Raine ise Magawa'yı meraklı, son derece sakin ve işinde hızlı bir sıçan olarak tanımlayarak sahip oldukları en iyi sıçanlardan biri olduğunu söyledi.

Siem Reap'teki heykel Kamboçyalı sanatçılar tarafından taştan yontuldu ve Magawa'yı ayakta, boynunda altın madalyasıyla tasvir ediyor. Kamboçya'nın 2030 yılına kadar mayınlardan tamamen arınma hedefi bulunuyor. Magawa'nın izinden giden Ronin adlı sıçan ise 2025'te bir yaşam boyu en fazla mayın tespit eden sıçan olarak Guinness Dünya Rekoru kırdı.