Kertenkele insanlar geliyor, en önemli özellikleri bizde de çıktı Sözcü Gazetesi

İnsanlar ve diğer memeliler yaralandığında, vücut enfeksiyonu önlemek amacıyla hızla yarayı kapatır ve fibrozis (yara dokusu/izi) oluşturur. Bu savunma mekanizması hayat kurtarır ancak organın ya da uzvun kendini yeniden inşa etme yeteneğini tamamen kilitler. Oysa semender gibi canlılar, yaralanma bölgesinde blastema adı verilen özel bir hücre kümesi oluşturarak kopan uzuvlarını orijinalinin aynısı olarak büyütebilirler.

Dr. Ken Muneoka ve ekibinin keşfi tam olarak bu noktada başlıyor: Memeli hücreleri aslında bu yeteneğe sahip, sadece doğru yönlendirilmeyi bekliyorlar.

Araştırmacılar, dışarıdan kök hücre nakli yapmaya gerek kalmadan, yaralanma bölgesinde halihazırda var olan fibroblast hücrelerinin davranışını moleküler düzeyde yeniden programlayan iki aşamalı bir büyüme faktörü tedavisi geliştirdiler:

1. Aşama (FGF2 - Yara İzini Durdurma): Yara ilk iyileşme evresini tamamladıktan sonra bölgeye Fibroblast Büyüme Faktörü 2 (FGF2) uygulandı. Bu sinyal, hücrelerin yara izi (fibrozis) oluşturma eğilimini durdurdu ve memelilerde normalde hiç görülmeyen blastema benzeri bir yapının filizlenmesini sağladı.

2. Aşama (BMP2 - İnşa Emri): Birkaç gün sonra bölgeye Kemik Morfogenetik Proteini 2 (BMP2) enjekte edildi. Bu protein, uykudan uyanan hücrelere bir mimar gibi ne inşa etmeleri gerektiğinin genetik talimatlarını verdi.

Dr. Ken Muneoka: "Önce hücreleri yara izi oluşturmaktan vazgeçiriyorsunuz, ardından onlara ne inşa edeceklerini söyleyen sinyalleri veriyorsunuz. Programlanamaz veya değiştirilemez sandığımız hücrelerin aslında tamamen yeniden programlanabilir olduğunu gördük."

Laboratuvar ortamında yapılan amputasyon (uzuv kopması) deneylerinde, bu iki aşamalı akıllı tedavi sayesinde kemik, tendon, bağ ve eklem dokularının tamamı başarıyla yeniden büyütüldü. Yeniden oluşan dokular orijinal anatomiyle yüzde yüz aynı kusursuzlukta olmasa da, doğal iskelet bileşenleri ve bağ dokuları kendi içlerinde fonksiyonel bir düzende yeniden organize olmayı başardı. Uzmanlar, tek bir mekanizmayı tetiklemek yerine, vücudun kendi uyuyan biyolojik yollarını bir harmoni içinde çalıştırmayı başardıklarını vurguluyor.

Bu keşif, gelecekte ampute edilmiş hastaların uzuvlarını geri kazanmasından çok daha önce, günlük tıp pratiklerinde devrim yaratabilir. Ameliyatlardan veya ağır kazalardan sonra yara izi kalmasını (nedbe dokusu) engellemek, doku onarım kalitesini zirveye çıkarmak bu yöntemle mümkün olacak.

Klinik testlere giden yol ise diğer deneysel tedavilere kıyasla çok daha kısa ve pürüzsüz görünüyor. Çünkü tedavinin ikinci aşamasında kullanılan BMP2 zaten belirli tıbbi uygulamalar için halihazırda FDA (Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi) onayına sahip. İlk aşamadaki FGF2 ise hali hazırda birçok insan klinik çalışmasında değerlendiriliyor.

Bu tarihi araştırma, memelilerde rejenerasyon yeteneğinin evrimsel süreçte tamamen yok olmadığını, sadece vücudun iyileşme mekanizmalarının arkasına "gizlendiğini" kanıtlıyor. Dr. Larry Suva'nın da belirttiği gibi: "Yenilenmenin yapay olarak aktive edilebileceğini gösterdiğiniz an, tıp biliminde tamamen yeni bir çağın kapısını açmış olursunuz."