Karslılar, Gazi olmak istiyor

Kars; yalnızca bir sınır şehri değil, Anadolu’nun Türk yurdu olması adına ilk adımın atıldığı, tarihe yön veren ilklerin yaşandığı stratejik bir merkez olma özelliğine sahip.

1800'lü yılların sonlarında Kars'ın genel görünümü. UYGUNLUĞU TEST EDİLDİ

Türklerin Anadolu ile olan teması milattan önceki yıllara kadar uzansa da ilk dönem akınları, kalıcı bir yerleşme amacı taşımıyordu. Anadolu’nun siyasi bir güç merkezi olarak yurt edinilmesi fikri, Büyük Selçuklu Devleti ile yükseldi. Bunun ilk adımı da 1015 - 1021 arasında Çağrı Bey’in Doğu Anadolu’ya düzenlediği keşif seferleriyle atıldı. Bu seferlerle yeni bir vatan arayan Türkmen boyları için bölgenin uygunluğu test edildi.

NİHAİ SONUÇ OLDU

Genel tarih algısında Türklerin Anadolu’ya girişi, 1071 Malazgirt Meydan Muharebesi ile özdeşleşmiştir. Ancak kronolojiye bakıldığında; Malazgirt Meydan Muharebesi'nin Türklerin Anadolu’ya ilk gelişi değil, bu toprakları ebedi vatan kılan sürecin nihai sonucu olduğu görülüyor.

İLK SOMUT ADIM OLDU

Sultan Alparslan ile Bizans İmparatoru Romen Diyojen’i karşı karşıya getiren savaştan 7 yıl önce, 1064'te Ani'nin fethi, Türklerin Anadolu’da sadece akıncı olarak değil, yerleşik bir güç ve medeniyet kurucusu olarak var olacağının ilk somut adımı oldu.

"ALINAMAZ" DENİLEN ANİ'Yİ ALDI

Sultan Alparslan’ın, konumu nedeniyle "Alınamaz" denilen Ani'yi fethetmesi, İslam dünyasında büyük bir yankı uyandırdı. Dönemin halifesi tarafından kendisine 'Ebu’l-Feth' (Fetihlerin Babası) ünvanı verildi.

Sultan Alparslan, fetih sonrasında Ani'ye bu kapıdan girdi.

2016'da UNESCO Dünya Miras Listesi’ne dâhil edilen Ani Antik Kenti, 5 bin yıllık geçmişiyle medeniyetlerin buluşma noktası olarak Kafkas Üniversitesi Sanat Tarihi Bölüm Başkanı Doç. Dr. Muhammet Arslan başkanlığında yürütülen kazı çalışmalarında gün yüzüne çıkarılan buluntular, Türklerin Anadolu'ya girişinin Ani'nin fethiyle başladığını daha güçlü bir şekilde gösteriyor.

Ani Antik Kenti'ndeki Türk - İslam tarihine dair eşsiz kanıtlardan Ebu’l Manuçehr Camii, Türklerin Anadolu’da inşa ettiği ilk cami olma özelliğini taşıyor. Anadolu’daki Türk hamam kültürünün en erken örneklerinden biri yine Ani Antik Kenti'nde gün yüzüne çıkarıldı.

Türklerin Anadolu’daki ilk camileri olan Ebu’l Manuçehr Camii’nin de Ani Antik Kenti’nde bulunması, buraya olan ilgiyi bir hayli artırdı. Sultan Alparslan’nın oğlu Sultan Melikşah tarafından yaptırılan cami günümüzde ibadete açık. ZAMAN MAKİNESİ GÖREVİ GÖRÜYOR

Ani Antik Kenti, gezenlere bir zaman makinesi görevi görüyor. 5 bin yıllık tarihinden ortaya çıkarılanlar ışığında; Ani'de günlük yaşamın nasıl olduğunu, yerleşimcilerin inançlarını, hayatı algılama tarzlarını, Sultan Alparslan'ın fethinden sonra şehrin kapısından girişini tahayyül edebiliyorsunuz.

Anadolu'daki ilk Türk hamamının kalıntıları. GÜNBEGÜN ORTAYA ÇIKARILIYOR

Türkiye - Ermenistan arasındaki sınır çizgisi olan Arpaçay'ın hemen yanında yer alan, birçok medeniyete ev sahipliği yaptığı için 'Dünya kenti', 'Medeniyetler beşiği' olarak nitelendirilen Ani Antik Kenti'ndeki tarihi zenginlikler, arkeolojik kazılarla günbegün ortaya çıkarılıyor.

Bunlardan biri de dünyada bilinen ilk suda doğumun Ani’de gerçekleştiği.

6 yıllık çalışmayla gün yüzüne çıkarılan hamamdaki küvet. 660 YIL GERİYE ATTI

1143'te dünyaya gelen Türk ilim adamı ve şairlerinden Anili Kadı Burhâneddîn-i Ânevî'nin kendi doğumundan bahsettiği Selçuklu dönemine ait büyük hamamda taş küvete rastlanıldı.

Suda ilk doğumun 1803‘te Fransa’da olduğu biliniyordu. Kadı Burhâneddîn-i Ânevî'nin annesinin doğum yaptığı küvetin ortaya çıkarılmasıyla dünyadaki bilinen ilk suda doğum tarihi, 660 yıl geriye gitti.

Zamana karşı direnen köprünün bir ayağı Türkiye'de, diğer ayağı Ermenistan'da bulunuyor. "KİLİT İFADELERLE ORTAYA ÇIKTI"

Doç. Dr. Muhammet Arslan, suda ilk doğumun Ani'de gerçekleştiğini şöyle anlattı: Büyük oranda toprak altındayken ilk kez 2020'deki çalışma sezonunda açığa çıkarmaya başladığımız hamamdaki kazı çalışmalarına bu tarihten beri devam edilmiş ve artık nihayete erdirme aşamasına yaklaşılmıştır. Anili Türk ilim adamı ve şairlerinden olan Kadı Burhâneddîn-i Ânevî, günümüzde tek nüshası Süleymaniye Kütüphanesi'nde bulunan 'Enisü'l-Kulub' adlı eserinin önsözünde hayatını anlatırken 1143'te Ani'deki Büyük Hamam'da dünyaya geldiğini şöyle dile getirmiş; "Annem, benden önce 5 çocuk dünyaya getirmiş. Bana olan hamileliği çok sancılı geçtiğinden dolayı hekim tavsiyesiyle Ani’deki hamamda doğurmuş." Biz de kazılarımızda küvet benzeri bir şey bulursak bu suda doğuma işaret edecek dedik. Çünkü Türk hamamlarında küvet olmaz. Ve taş küveti ortaya çıkardık.

Doç. Dr. Muhammet Arslan (Arka planda Türklerin Anadolu'daki ilk kitabesi görülüyor.) ZİYARETÇİ SAYISI % 74 ARTTI

Kars, 2025'te; 399.855 bini Türk, 57.847'si yabancı olmak üzere 457.702 turist tarafından ziyaret edildi. Türk ve yabancı olmak üzere turist sayısı, 2022'de; 262.644 idi. Sadece 3 yılda; % 74'lük artışın ana nedenlerinden biri turistik Doğu Ekspresi olurken bir diğeri Ani Antik Kenti'nin arkeolojik buluntularla ülkemizde ve dünyada daha fazla bilinirliliğe sahip olması.

AYAĞA KALDIRILACAK

Ani Antik Kenti’nde bulunan Emir Ebu’l Muammeran Camii, 1877 - 1918 arasında Kars’ın, Ruslar tarafından işgal edildiği dönemde kentteki ilk arkeolojik kazıları yöneten Nikolay Marr tarafından dinamitle yıkıldı. Caminin ayağa kaldırılması için proje hazırlanıyor.

Emir Ebu’l Muammeran Camii, yıkılmadan önce bu şekildeydi. "SPONSOR GEREKLİ"

Doç. Dr. Muhammet Arslan, Türkiye'nin en kapsamlı arkeolojik kazı çalışmalarının yürütüldüğü Ani Antik Kenti'nde sürecin hızlanması için destek çağrısında bulundu. Doç. Dr. Arslan, hem çalışmaların ivme kazanması hem de kentin küresel ölçekte tanınırlığının artırılması adına sponsorluklara ihtiyaç duyulduğunu belirtti.

DOÇ. DR. MUHAMMET ARSLAN ANİ ANTİK KENTİ'NİN TARİHİNİ ANLATTI

"NE VARSA YOK ETMİŞ"

♦ Ani, 1877 - 1878 Osmanlı - Rus harbinde işgale uğradı. Ruslar, 40 yıl burada kalmışlar ve kentteki ilk arkeolojik kazılar da o dönemde başlamış. Nikolay Marr adında bir bilimadamı, 14 yıl boyunca buradaki kazıları yönetmiş. Tabii amacı sistematik bilimsel bir kazı yapmak değil, Ani’yi mahvetmiş. Hıristiyan mimarisine ait ne varsa korumuş, Türk İslam mimarisine ait özellikle de kitabe gibi belge niteliği taşıyan ne varsa yok etmiş. Şehir, 1918’de yeniden Osmanlılara bırakılmış. Ruslar geri çekilirken yerlerine Ermenileri yerleştirmişler. Aynı vandallığı Ermeniler de yapmış. Onlar da götürebildiklerini götürmüşler. Götüremediklerini Arpaçayı’na atmışlar. 1921’deki anlaşmalarla Ani, Türkiye Cumhuriyeti’ne bırakılmış.

"MÜFREDATA BU YIL GİRDİ"

♦ Ani, bir milyon metrekarelik bir alana sahip. Ülkemizdeki en büyük arkeolojik kazı alanı. Maalesef sponsorumuz yok. Yeni yeni popüler oluyor. Ani’nin Anadolu’daki Türk tarihi açısından önemi ortadayken temel eğitimdeki müfredatta yoktu. Daha bu yıl müfredata soktuk. Burası 5 bin yıllık bir şehir. Ani, çok stratejik bir konumda. Anadolu’ya geçişin ilk noktası. Bizans 19 yıl burayı yönetmiş ama Ani’nin en karanlık yılları da bu döneme ait. Özellikle kentte yaşayan Ermenilere zulmetmeye başlamışlar.

"BAŞLANGIÇ NOKTASI ANİ'DİR"

♦ Sultan Alparslan, 1064’te Ani’yi fethetti. İlk iş olarak şehrin en büyük kilisesini camiye dönüştürdü. İlk cuma namazını da kendi imamlığında burada kıldırdı. Resmi tarih bilgimiz Türklerin Anadolu’ya giriş kapısı 1071 Malazgirt’tir ama doğru değil. Malazgirt’ten 7 yıl önce Alparslan, zaten Anadolu’ya Ani’den girmişti. Türklerin Anadolu’ya açılan kapısı Malazgirt değil. Kapı burası. Ani, Anadolu’daki Türkistan tarihinin başlangıç noktası oluyor. İlk camimiz, ilk mescidimiz, ilk hamamımız, ilk çarşımız burada. 2024 kazılarında Türklerin Anadolu’da kayaya oyma olarak inşa ettiği bir mescidi ortaya çıkardık. Dolayısıyla Ani, hem Anadolu’daki Türk İslam tarihinin hem de Anadolu’daki Türk İslam şehirciliğinin başlangıç noktası.

"ERMENİLER HUZURA KAVUŞTU"

♦ Selçuklular, bir şehirde olması gereken her eseri de Ani’ye kazandırdılar. Ani o dönem, 100 binlere ulaşan bir nüfusa erişti. Ani’yi zenginleştiren, yüz binlere ulaşan nüfusu sağlayan şey ticaret. İpek Yolu’nun en önemli kollarından birinin başlangıç noktası. Kentteki Ermeniler de Selçuklularla birlikte huzura kavuşmuş. 1199’da Gürcü krallarının eline geçti. Moğollar barbarlıklarını Ani’de de yapmışlar. Yerle bir etmişler ve tüm Anilileri de kılıçtan geçirmişler. Kaynaklar, aylar boyunca Arpaçay’ın kızıl aktığından bahsederler. 1534’da Kanuni Sultan Süleyman, Ani’yi Osmanlı topraklarına dâhil ediyor.

"DARPHANENİN İÇ KALEDE OLDUĞUNU DÜŞÜNÜYORUZ"

♦ Selçuklu darphanesinin iç kalede olduğunu düşünüyoruz ama maalesef Nikolay Marr orayı hallaç pamuğu gibi dağıtmış. Duvarda Büyük Selçuklu Devleti’ni sembolize eden bir aslan kabartması var. Çift başlı kartal Anadolu Selçukluları. Bizim bahsettiğimiz Büyük Selçuklular. Aslan kabartmasından dolayı 'Aslanlı Kapı' diyoruz. Orta Çağ’da da en hareketli, en canlı ana kapının bu olduğunu düşünüyoruz.

♦ Sur duvarındaki deseni, rehberlerimiz Nazilerle ilişkilendiriyor. Bu, 'Svastika' dediğimiz Türk sanatında, özellikle halılarımızda, mezar taşlarımızda sıkça kullandığımız bir motif. Diğer adı Gamalı Haç. Çarkı feleğin ilkel hali. Dünyanın dönüşünü sembolize eden bir motif.

'GAZİ' ÜNVANI İSTİYORLAR

Ani Antik Kenti’nin yanı sıra; Kars Arkeoloji Müzesi, Kars Etnografya Müzesi, Kafkas Cephesi Harp Tarihi Müzesi, Kars Peynir Müzesi, doğal güzellikleri, kaz yetiştiriciliği ve peynir çeşitleriyle de son yıllarda önemli turizm destinasyonlarından biri haline gelen Kars’ın en büyük hayallerinden biri 'Gazi' ünvanını resmileştirmek.

MADALAYALI ŞEHİR

Karslılar, şehrin 1855 Kırım Savaşı sırasında gösterdiği destansı direnişin sonucu olarak 'Gazi' ünvanını tarihsel bir hak olarak görülüyor. Kars halkı bu ünvanın resmi olarak iade edilmesini şu temel gerekçelere dayandırıyor; 1855'teki Rus kuşatmasına karşı 5 ay süren kahramanca direniş sonrası, Sultan Abdülmecid tarafından şehre verdiği 'Gazi' ünvanı kararnameyle tescillendi. Direnişin ardından Kars için özel olarak 'Kars Madalyası' bastırıldı. Bu madalya, Osmanlı tarihinde bir şehre verilen ilk ve tek şehir madalyası olma özelliğine sahip.

İşte bu iki temel gerekçeyle Karslılar, resmi idarî kayıtlara ve şehir ismine 'Gazi' ünvanının tam olarak yansımasını istiyor.

Bugüne kadar 3 şehrimiz kahramanlık ünvanı aldı.

♦ Gaziantep (8 Şubat 1921)... Henüz Cumhuriyet ilan edilmeden, Antep savunmasında halkın Fransız işgaline karşı gösterdiği destansı direniş nedeniyle şehre 'Gazi' ünvanı verildi.

♦ Kahramanmaraş (7 Şubat 1973)... Maraş halkının, 1920'de kendi imkânlarıyla şehri Fransız işgalinden kurtarması ve Sütçü İmam ile başlayan direnişi nedeniyle, zaferden yıllar sonra şehre 'Kahraman' ünvanı lâyık görüldü.

♦ Şanlıurfa (12 Haziran 1984)... Urfa halkının Kurtuluş Savaşı’nda gösterdiği üstün fedakârlık ve bölgesel direnişin gücü nedeniyle şehir, 'Şanlı' ünvanıyla onurlandırıldı.

KARS MUTFAĞININ SEMBOL LEZZETLERİ

♦ Kaz Eti... Yanında mutlaka kaz yağlı pilavla servis ediliyor.

♦ Piti Kebabı... Kuzu eti, nohut ve zerdeçallı yöresel yemek. Lavaşın üzerine dökülerek servis ediliyor.

♦ Hangel... Kıymasız, bol soğanlı ve yoğurtlu bir mantı türü.

♦ Kars Gravyeri... Gözenekli ve sert peynir türü.

Piti Kebabı RUS MİMARİSİNİN ÖRNEKLERİ GÜNÜMÜZE KADAR UZANDI

Valisinin Ziya Polat'ın olduğu Kars'ın merkezi, karakteristik bir Doğu şehrinden bir hayli uzak bir görünüme sahip. Gezenlerin, kendini bir Avrupa şehrindeymiş gibi hissetmelerinin nedeni şehrin 40 yıl boyunca işgali altında kaldığı Rusların mimarisinin örneklerinin günümüze kadar uzanması. Birbirini dik kesen caddeler üzerindeki koyu renkli bazalt taşından yapılan binaların çoğu günümüzde; devlet dairesi, otel, kütüphane ve restoran olarak kullanılıyor.

ORADA ÇOK DAHA DERİN ŞEKİLDE HİSSEDİLİYOR

Kars denince akla gelen ilk duraklardan biri kuşkusuz Sarıkamış...

1914'te Kars’ı geri almak amacıyla başlatılan Sarıkamış Harekatı’nda, Allahuekber Dağları’nın dondurucu soğuğunda 60'ı donarak olmak üzere 78 bin şehidimizin acısı, orada çok daha derin bir şekilde hissediliyor.

DÜNYADA SAYILI PİSTLERE SAHİP

Bu hüzünlü tarihine karşın Sarıkamış, günümüzde dünyanın sayılı pistleri arasında gösterilen kayak merkeziyle kış tatilcilerinin gözdesi konumunda. Dünyada sadece Alpler’de görülen ve kayak yaparken, sporcuya yapışmayan o meşhur kristal kar yapısı, burayı profesyonel kayak tutkunları için vazgeçilmez kılıyor.

NÜFUS AZALMASI ALARM VERİYOR

9.442 km²lik yüz ölçümüne sahip Kars'ın nüfusu, her geçen yıl daha da azalıyor.

2016'da; 289.786 olan nüfus, 2025'te; % 7'lik azalmayla 10 yıl içinde 268.991'e geriledi. Gençlerin büyük şehirlerde yaşama isteğinin yanı sıra nüfusun yaşlanmasıyla Kars'ın önemli gelir kalemlerinden olan hayvancılığın, bunun sonucu olarak da şehrin sembollerinden peynirciliğin ileriki yıllarda sekteye uğramasından endişe ediliyor.

YARIŞIYORLAR

1992'de Kars’tan ayrılarak il statüsü kazanan 5.661 km² yüz ölçümüne sahip Ardahan; yalnızca coğrafi yüksekliğiyle değil, köklü tarihi ve stratejik konumuyla da Anadolu’nun kilit taşlarından biri olarak öne çıkıyor.

BÜYÜLEYİCİ BİR GÜZELLİK

Valisinin Mehmet Fatih Çiçekli'nin olduğu Ardahan; tarihi geçmişi, kültürel zenginliği ve doğasıyla, bir zamanlar ilçesi olduğu Kars ile amansız bir yarış halinde. Ardahan denilince akla gelen ilk durak kuşkusuz, dünyaca ünlü Çıldır Gölü oluyor. Kış aylarında tamamen buz tutan bu devasa ayna, üzerinde atlı kızaklarla gezilebilen, Eskimo usulü balık avlanan ülkemizin eşsiz doğal güzellikleri arasında yer alıyor.

EK HİZMETLER VE YENİLENME ŞART

Kanımca Çıldır Gölü ile ilgili etkinlik zenginleştirilmeli. Atlı kızaklarla göl üzerinde geziyle eşsiz bir deneyim yaşayan ziyaretçilerine, ek etkinlikler sunulmalı. Uçangözlerle ziyarerçilere, havadan fotoğraf hizmeti sunmak da iyi bir fikir olabilir. Bir de göl kenarındaki işletme binasının doğal dokuya uygun şekilde yenilenmesi, ziyaretçilere daha keyifli bir gezi deneyimi yaşatacaktır.

YÜZYILLARA MEYDAN OKUYOR

Şehri selamlayan heybetli Ardahan Kalesi, Kanuni Sultan Süleyman döneminden kalma surlarıyla kentin en önemli simgesi halinde varlığını sürdürüyor. Kür Nehri’nin hemen kıyısında yükselen bu kale, bölgenin ne kadar stratejik bir geçiş noktası olduğunun göstergesi olarak yüzyıllara meydan okuyor.

KÜRESEL ŞÖHRETE SAHİP

Ardahan Çiçek Balı, bölgenin zengin florasından beslenen arıların insanoğluna bir armağanı olarak küresel şöhrete sahip. Meşhur Ardahan kaşarı da Ardahan'ın gastronomi kimliğinin temel taşlarını oluşturuyor.

Kafkas Arı Müzesi'nde Ardahan'da başta dil uzunluğu ve soğuğa dayanıklılığı açısından Türkiye'de tek, dünyada ise en önemli 4 ırktan biri olan Kafkas arısı çok yönlü tanıtılıyor. Müzede aynı zamanda; arıların, doğanın devamlılığında ve balın insan sağlığındaki önemine de dikkat çekiliyor.

Ardahan'ın nüfusu, 2025'te; 90.392 oldu. Şehrin nüfusu, 2016'da ise 98.335 kişiden oluşuyordu. Son 10 yıldaki % 8'lik azalma, komşusu Kars ile benzerlik gösterdi. Nüfusun yaşlanmasıyla Ardahanlılar da benzer endişeyi taşıyor.

BEKLENTİLERİ DAHA ÇOK İLGİ DAHA ÇOK TANITIM

Konuştuğum Karslıların ortak beklentisi şu; 'Gazi' ünvanının bir an önce verilmesi ve Ani Antik Kenti'nin daha çok tanıtılması için büyük şirketlerin sponsor olması. Bu konuda Göbeklitepe'yi örnek gösteriyorlar.

Ardahanlılar ise turizm acentelerinin şehirlerine daha fazla ilgi göstermesini istiyor. Ardahanlılar, ayrıca Çıldır Gölü ile ilgili daha fazla tanıtım yapılması yönünde beklentilerini dile getiriyor. Konuştuğum Ardahanlılar arasında gölün tanıtımı için ünlüleri, şehirlerine davet edenler oldu.

Hırsızlığa karşı program yükleniyor Haberi Görüntüle