Kara parayla mücadeleden mali bilirkişiliğe Sözcü Gazetesi

MASAK’a 2025 yılında ulaşan 464.010 şüpheli işlem bildiriminde (ŞİB) 1 milyona yakın kişinin ismi geçmektedir. Neredeyse her 80 kişiden biri sadece geçen yıl MASAK veri tabanına girdi. Özetle MASAK’tan haberiniz olmasa da MASAK veri tabanı sizden haberdar.

Kamuoyunda kısaca MASAK olarak bilinen Mali Suçları Araştırma Kurulu’nun iki asli görevi vardır. Bunlar; kara para aklanmasıyla mücadele, terörün finansmanının önlenmesidir.

Ancak son yıllarda MASAK’ın muhalefet belediyelerine yönelik operasyonlar başta olmak üzere adli makamların mali araştırma birimi haline dönüştüğünü, asli görevi olan kara para ve bunun aklanmasıyla mücadele konusuna yeterince odaklanamadığı izlenimi ağırlık kazanmaya başlamıştır.

Adli makamlar ve kolluktan 16 binin üzerinde araştırma talebi

MASAK’ın toplam personel sayısı 2023 yılında 362 idi. Artan iş yüküne rağmen bu sayı artmadı. Aksine azaldı. 2025 yılındaki personel sayısı 340’a indi. Her ne kadar yapay zeka ve dijital sistemlere yatırım yapılsa da, bu devasa iş yükünü 340 personelle yönetmek olanaksızdır.

MASAK sınırlı sayıdaki personeli ile sadece 2025 yılında; %48’i savcılıklardan, %31’i mahkemelerden ve %21’i kolluktan gelen 16 binin üzerindeki araştırma talebini karşılamak durumunda kaldı. Kara para aklamayla mücadeleden mali bilirkişilik fonksiyonuna evrildi.

Soruşturma ve yargı aşamasında MASAK Raporunun bulunması dosyayı ve iddianameyi güçlendiren bir unsur olarak görülüyor ki; her dosyaya bir MASAK Raporu iliştiriliyor. MASAK’ın 340 personelle 16 binin üzerindeki araştırma talebi için yazdığı raporların kalitesi sorgulanır hale geliyor.

Uyuşturucu Yüzde 3, Anayasayı İhlal Yüzde 30

Asli görevleri düşünüldüğünde MASAK’ta yaşanan eksen kaymasının en bariz göstergesi analiz çalışma sonuçlarıdır. 2025 yılında ilgili mercilere iletilen analiz raporu sayısı 4.813 olmuştur. Bu analiz raporlarının ilgili olduğu suç türleri aşağıdaki gibidir:

Türkiye’de ve tüm dünyada kara paranın en büyük kaynağı uyuşturucu ticaretidir. Ancak, MASAK’ın analiz çalışmalarında uyuşturucu ticaretinin payı sadece %3 olarak kalmıştır. Buna karşılık Anayasa’yı ihlal gibi kara para aklama ile ilgisinin kurulması zor suçlara ilişkin analiz raporlarının sayısı bunun 10 katına çıkmış ve kurumun en önemli iş yükü haline gelmiştir.

Yasadışı bahis MASAK denetim ağını delip geçiyor

Son yıllarda kara para üretme kapasitesi olarak yasa dışı bahis uyuşturucu ticaretinin hemen ardından önemli bir yere sahip olmuştur. Tüm dünyada her yıl trilyonlarca doları bulan yasa dışı bahisten elde edilen kara para söz konusudur.

Türkiye, yasa dışı bahisten çok yüksek kara para üretilen bir lokasyon haline gelmiştir. Başta gençler olmak üzere her yaştan insanımız yasal ve yasadışı kumarın pençesinde kıvranmaktadır. Gençlerin banka hesapları kiralanmakta, pek çok gencimiz suça sürüklenmektedir.

Yasa dışı bahisle mücadelede en önemli kurumlardan birisi MASAK’tır. MASAK’ın mevzuatından kaynaklı olarak pek çok finansal kurumdan anlık veri alma, işlemi erteletme yetkisi vardır. Ayrıca şüpheli işlem bildirimi yoluyla da bu alandaki mücadele açısından önemli bir aktördür. Ancak bu aktörün, yasa dışı bahis yoluyla elde edilen kara para ile mücadele için bu asli görevine odaklanması, bu alanda proaktif çalışmalar yapması gerekir.

Türkiye’de yasadışı bahis ekonomisinin yıllık hacminin on milyarlarca dolar olduğu yönünde pek çok haber kamuoyu ile paylaşıldı. Peki, bu kadar büyük bir ekonominin MASAK denetim radarına yakalanan kısmı ne kadar? Buyurun, MASAK 2025 yılı Faaliyet Raporu’na bakalım. Rapora göre; “Yasa dışı bahis kapsamında Mahkemelerce verilen el koyma kararlarına ilişkin toplam tutar 2024 yılında 83.8 milyon TL iken 2025 yılında yaklaşık 7 kat artarak 589 milyon TL olarak gerçekleşmiştir.” Yıllık hacmi on milyarlarca dolar olan yasa dışı bahsin kara para ekonomisinin büyüklüğü içinde tespit edilerek el koyma kararı verilen tutar 15 milyon doları bile bulmuyor. Çok iyimser tahminle 15 milyar dolarlık yasa dışı bahsin binde biri ancak tespit edilip el konulabilmiş.

MASAK yükümlüsü yüzbinlerce ama ŞİB gönderen 559

Şüpheli İşlem Bildirimleri (ŞİB) MASAK’ın analiz gücünü besleyen en önemli veri kaynağıdır. ŞİB’lerin mümkün olduğu kadar çok çeşitli yükümlü grubundan gelmesi gerekir. MASAK’ın yükümlüleri içinde; bankalar ve diğer finans kuruluşları, döviz büfeleri, kuyumcular, galericiler, spor kulüpleri, noterler, avukatlar, muhasebeciler başta olmak üzere pek çok kurum ve kuruluş var. MASAK’ın tüm yükümlü envanteri çıkarılsa yüz binin üzerinde bir yükümlü çıkar karşımıza.

Peki 2025 yılında MASAK kaç yükümlüden ŞİB aldı? MASAK’a ŞİB gönderen yükümlü sayısı 559 ve bunun 442’si finansal kuruluş. Genel ŞİB’lerin %57.2’si bankalardan %24.1’i ödeme kuruluşlarından ve %13.2’si kripto varlık hizmet sağlayıcılarından geliyor. Geriye kalan yüzbinlerce yükümlüden gelen ŞİB sadece %3.9 seviyesinde.

Kuyumcular, galericiler, emlakçılar, döviz büfelerinden ya hiç ŞİB gelmiyor ya da göstermelik üç beş tane geliyor.

Yüzbinlerce yükümlüsü olan MASAK yılda ancak sınırlı sayıda yükümlü denetimi yapabiliyor. Soru şu; yukarıdaki tabloya bakınca MASAK’ın kara para ile etkin mücadele etmesine imkan var mı? Ya da gerçekten böyle bir irade söz konusu mu?