Kapitalizm her türlü sevabı paraya dönüştürmeyi beceriyor Yaşar Süngü

Ayasofya ile Topkapı Sarayı girişi arasında kalan III. Ahmet Sebilli Meydan Çeşmesi’nin Ayasofya’ya bakan yüzünde yer alan mısrada şu yazıyor; “Aç besmeleyle iç suyu/Han Ahmed’e eyle dua.” Şimdi içme suları duayla değil, parayla. Dışarı çıkan insanlar su içebilsin diye her sokak başına çeşme yapan, hayvanlar susuz kalmasın diye dağlara, ovalara oluklu pınarlar yapan dedelerimizin kuşağı bugün içme suyuna para verdiğimizi görseydi ne derdi acaba? İkramdan satmaya dönüştürülen eski geleneklerden biri

Ayasofya ile Topkapı Sarayı girişi arasında kalan III. Ahmet Sebilli Meydan Çeşmesi’nin Ayasofya’ya bakan yüzünde yer alan mısrada şu yazıyor; “Aç besmeleyle iç suyu/Han Ahmed’e eyle dua.”

Şimdi içme suları duayla değil, parayla.

Dışarı çıkan insanlar su içebilsin diye her sokak başına çeşme yapan, hayvanlar susuz kalmasın diye dağlara, ovalara oluklu pınarlar yapan dedelerimizin kuşağı bugün içme suyuna para verdiğimizi görseydi ne derdi acaba?

İkramdan satmaya dönüştürülen eski geleneklerden biri de su vermekti.

Kapitalizm her türlü sevabı paraya dönüştürmeyi beceriyor.

Oysa biz suyu satan, ondan para kazanmayı düşünen değil, suyla insanların duasına talip olan bir millettik.

Çok hızlı kapitalistleştik.

*

Havalimanlarında içme suyunun fahiş fiyatlarla satılmasına gelen tepkilerden sonra başlayan ücretsiz su uygulamasını öğrenince sevindim.

Su sebilleri Türkiye genelindeki 58 havalimanında yolcu salonlarına konulacakmış.

Havaalanlarına ücretsiz su sebilleri yerleştirmeyi akıl edenler belki büyük şehirlerde de eskiden kalma çeşmeleri tekrar su akar hale getirirler diye de ümitlendim.

*

Havalimanlarında ücretsiz su uygulamasının damacana ile su satan yerli şirketlerin bir kısmını satın alan İsrail’e destek veren siyonist küresel şirketlerin kazançlarını azaltacağı için de ücretsiz su dağıtımını destekliyor, cadde ve büyük alanlara kadar yaygınlaştırılmasını istiyoruz.

Bakalım ücretsiz su dağıtımına kimler karşı çıkıp karalama kampanyasına katılacak merak ediyoruz.

*

İstanbul sadece tarihi konumu itibarıyla değil çeşmeleri ile de dünyaca ünlü bir şehirdi.

Eskiden.

Evliya Çelebi, Fatih Sultan Mehmed’in 200 çeşme, II. Bayezid’in ise 70 çeşme yaptırdığını yazmış.

İstanbul’da 1.164 çeşme ve sebilin olduğu bilgisi var tarih kitaplarında.

*

Su veren, su taşıyan kişi anlamına gelen sakalar ise su şebekelerinin evlere kadar ulaşamadığı dönemde ihtiyaç sahiplerine su taşıyan esnaf örgütü idi.

Şehir sakaları, atlı sakalar ve yaya/arka sakaları olarak ikiye ayrılıyor.

Sebiller genelde çeşmeler ile karıştırılıyor.

“Yol” anlamına gelen Sebil, Türkçe kaynaklarda “parasız olarak soğuk ve iyi su içmeleri için yapılmış vakıf binalar” şeklinde tanımlanıyor.

Ancak Osmanlı döneminde sebillerden ve çeşmelerden ilk açıldıkları günler haftalarca bal şerbeti akıtılıyormuş.

Sebillerden halka, suyun yanında şerbet ve meyve suyu da veriliyor.

*

Sebiller, Osmanlı’nın her gittiği coğrafyada bıraktığı izlerden.

Kudüs, Kahire ve İstanbul sebilleri mimari ve süsleme açısından birbiriyle yarışıyor.

Osmanlı başkenti İstanbul’da, fetihten Cumhuriyet’in kuruluşuna kadar birçok sebil inşa edilmiş, ancak bunlardan altmış yedisi günümüze ulaşabilmiş.

Restore edilen Yenikapı Mevlevîhanesi Sebili’yle İstanbul’da ayakta olan sebil sayısı altmış sekiz.

*

Lale Devri mimarisi özelliklerinin devam ettiği ayrıca barok-rokoko özellikler de gösteren Azapkapı’da bulunan Saliha Sultan Çeşmesi, süslü cepheleri dışında ilginç öyküsüyle de dikkat çekiyor.

Rivayete göre II. Mustafa’nın annesi Gülnuş Valide Sultan, Azapkapı civarından arabasıyla geçerken, küçük bir meydan çeşmesinin başında, testisi kırılıp kulpu elinde kalmış bir kız çocuğunu ağlarken görüyor.

Çocuğu çağırıp kendisine para vermek istiyor ancak çocuk parayı reddederek, yaşından beklenmeyecek bir cevap veriyor:

“Testiyi kırdım. Parası için değil eve su götürmeyi beceremediğim için ağlıyorum.”

Bu sözler Valide Sultan’ın çok hoşuna gidiyor, ailesine haber veriliyor ve kız saraya alınıyor.

Saraya alınan bu kız büyüyor ve II. Mustafa’nın (1695-1703) eşi Saliha Sultan oluyor.

Saliha Sultan, I. Mahmud’a hamile kaldığında; başında testiyi kırdığı çeşmeyi anımsayıp o küçük çeşmenin yerine daha büyük, daha muhteşem bir çeşme yapılmasını istiyor ve isteğini 1730 tarihinde tahta çıkan oğlu I. Mahmud (1730-1754) gerçekleştiriyor.

Daha geniş bilgiyi faydalandığım bu kaynaktan edinebilirsiniz: https://istanbultarihi.ist/322-istanbulun-cesme-ve-sebilleri