Kadir İnanır, salon beyefendisi kalıplarını yıkmıştı

Türk sineması, perdedeki en mağrur bakışını, sokaktaki insanın en gür sesini ve Anadolu'nun sarsılmaz vicdanını kaybetti. Sadece canlandırdığı karakterlerle değil; dürüstlüğü, adaleti ve zayıfları korumayı ilke edinen 'Kadirizm' ekolüyle toplumsal hafızamıza kazınan, haksızlığa karşı kırılmayan bir direncin, delikanlılığın ve babacanlığın simgesi olan Kadir İnanır, ardında yeri doldurulamaz bir boşluk bırakarak 77 yaşında aramızdan ayrıldı.

Kadir İnanır, büyük sosyolojik kırılmaların yaşandığı bir dönemde, sokaktaki insanın gururunu, adalet arayışını ve duygusal derinliğini sinemaya aktaran en güçlü karakterlerden biri oldu. İnanır, fotoroman birinciliğinden 'Kadirizm' ekolüne uzanan yarım asrı geçen kariyeriyle toplumsal hafızada ayrıcalıklı bir yer edindi.

Türk sinemasının en karakteristik dönüm noktalarından biri, Kadir İnanır'ın kameraya doğru attığı o meşhur, keskin bakışında saklı. İnanır, yalnızca Yeşilçam'ın yakışıklı jön kalıbını kırmakla kalmayıp; Türk toplumunun sosyolojik değişimlerini, göçü, feodalizmi, hüznü ve delikanlılığı kendi adıyla bir ekole dönüştürdü. Yarım asrı aşan kariyeriyle Kadir İnanır, sinemamızın sadece bir oyuncusu değil, toplumsal hafızasının da en güçlü taşıyıcılarından biri olarak yer edindi.

1960'ların sonunda sinemaya adım atan Kadir İnanır, dönemin steril, salon beyefendisi jön imajının tam karşısında konumlandı. Anadolu insanının sertliğini, gururunu ve kırılganlığını yüz çizgilerinde taşıdı. İnanır, 1970'lerin başında; Hülya Koçyiğit, Türkan Şoray, Fatma Girik ve Filiz Akın gibi dönemin dev kadın oyuncularıyla başrolü paylaşarak romantik dramaların aranan yüzü oldu.

Kadir İnanır'ı sadece bir aşk filmi kahramanı olmaktan çıkaran unsur, karakterlerine yüklediği derinlikti. Sert mizacının ardındaki derin vicdan ve adalet duygusu, izleyicilerin kendisiyle kurduğu bağın temelini oluşturdu.

Kadir İnanır denince akla ilk olarak, şüphesiz Cengiz Aytmatov'un eserinden uyarlanan, yönetmenliğini Atıf Yılmaz'ın üstlendiği, başrolünü Türkan Şoray ile paylaştığı 1977 yapımı 'Selvi Boylum Al Yazmalım' geliyor. İnanır'ın canlandırdığı 'İlyas', Yeşilçam tarihinin en katmanlı figürlerinden biri olarak sinemamızın tarihinde önemli bir yer edindi.

Selvi Boylum Al Yazmalım TÜRK SİNEMASININ TOPLUMSAL GERÇEKÇİ DAMARINI BESLEDİ

Kadir İnanır, kariyerinde sadece popüler aşk ve intikam filmleriyle yetinmedi; Türk sinemasının toplumsal gerçekçi damarını en çok besleyen oyunculardan biri oldu. Özellikle Şerif Gören ve Atıf Yılmaz gibi usta yönetmenlerle çalışarak, Türkiye'nin sosyo - ekonomik sancılarını beyazperdeye başarıyla taşıdı.

Örneğin;

♦ Deprem (1976) ve Dila Hanım (1977)... Feodal yapıyı, ağalık düzenini ve bu düzenin içindeki insan trajedilerini ele aldı.

♦ Katırcılar (1987)... Dağ köylerindeki kaçakçılık sorununu ve sistemin çarkları arasında sıkışan insanları canlandırdı.

♦ Tatar Ramazan (1990) ve Tatar Ramazan Sürgünde (1992)... Adaletsizliğe başkaldıran, "Ben bu oyunu bozarım" repliğiyle hafızalara kazınan 'Tatar Ramazan', Kadir İnanır'ın kariyerinde adalet arayışının ve ikonik delikanlı imajının zirve noktası oldu. Cezaevi sistemini ve toplumsal adaletsizliği eleştiren bu filmler, onu bir halk kahramanına dönüştürdü.

BABACAN VE KORUYUCU FİGÜR

2000'lere gelindiğinde Kadir İnanır, Yeşilçam’ın sinemadan çekilip bayrağı televizyon dizilerine devrettiği döneme de başarıyla adapte oldu. 'Marziye' ve 'Kırık Ayna' gibi dizilerle televizyon ekranlarında da izlenme rekorları kırarken 'Son Cellat' gibi geç dönem sinema filmlerinde ise artık sadece bir oyuncu değil, sinemanın bilge, tecrübeli ve ağırlığı olan 'Kadir ağabey'e dönüştü. Canlandırdığı karakterler artık sadece âşık olan ya da intikam alan adamlar değil; hayatın sillesini yemiş, görmüş geçirmiş, koruyucu ve babacan figürlerdi.

Son Cellat

Kadir İnanır'ın zamanla canlandırdığı karakterlerin gerçek hayatıyla birleşmesiyle ortaya 'Kadirizm' kavramı çıktı. Bu kavram; sözünün eri olmayı, dürüstlüğü, racon kesmeyi ama asla zayıfı ezmemeyi, aksine koruyup kollamayı temsil etti.

BİR EKOLDÜ

Türkiye'nin bir döneminin aynası olan Kadir İnanır sineması; köyden kente göç eden, haksızlığa uğrayan, gururu için yaşayan ama sevgisini de en derinde hisseden Anadolu insanı, kendini onda buldu. Çünkü İnanır, büyük sosyolojik kırılmaların yaşandığı bir dönemde, sokaktaki insanın gururunu, adalet arayışını ve duygusal derinliğini sinemaya aktaran en güçlü karakterlerden biri oldu.

Sinemadaki sert, tavizsiz ve mağrur duruşunun aksine, gerçek hayatta set çalışanlarına gösterdiği babacan tavır, kalenderlik ve halden anlayan o yufka yüreklilik, onun sadece büyük bir oyuncu değil, aynı zamanda arkasında sarsılmaz bir saygınlık bırakan gerçek bir sanatçı olduğunun en büyük göstergesi olarak sevildi - sayıldı.

OYUNCULUĞA NASIL BAŞLADI?

Kadir İnanır'ın oyunculuk kariyeri, tam bir Yeşilçam klasiği olup dönemin en prestijli mecralarından birinin kapısını aralamasıyla başladı. Fatsa'da geçen çocukluk ve gençlik yıllarının ardından eğitimine devam etmek için İstanbul'a geldi. O dönemki adıyla İstanbul İktisadi ve Ticari İlimler Akademisi Gazetecilik Yüksek Okulu olan Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi öğrencisiyken, dönemin popüler kültürünün kalbi olan dergilerin düzenlediği yarışmalar dikkatini çekti.

Kadir İnanır (Soldan dördüncü) diğer adaylarla birlikte jüri karşısına çıkmayı bekliyor.

1967'de Ses Dergisi tarafından düzenlenen 'Sinema Artist Yarışması'na katılan Kadir İnanır, burada finale kalmayı başardı. Yarışmanın ardından dikkatleri üzerine çeken İnanır, sinemadan hemen önce, o yıllarda çok popüler olan fotoromanlarda oynamaya başladı. Kadir İnanır'ın büyük çıkışı, 1968'de Saklambaç Dergisi tarafından düzenlenen 'Fotoroman Sanatçısı Yarışması' oldu. İnanır'ın bu yarışmada birinci seçilmesi, yapımcıların ve yönetmenlerin gözünü tamamen ona çevirmesini sağladı

Yarışma birinciliğinin hemen ardından, 1968'de yönetmenliğini Yılmaz Duru'nun yaptığı 'Yedi Adım Sonra' ile ilk kez beyazperdede boy gösteren Kadir İnanır, bu filmde küçük bir rolle sinemaya adım atmış oldu. İlk birkaç filminde yan rollerde ve sinemayı tanımaya yönelik projelerde yer aldıktan sonra, Kadir İnanır, kendisine asıl şöhreti getiren ve 'Jön' mertebesine ulaştıran 1970 yapımı Atıf Yılmaz'ın yönettiği 'Kara Gözlüm'de başrolü Türkan Şoray ile paylaştı. Filmde canlandırdığı 'Balıkçı Kenan' karakteriyle büyük bir başarı yakalayan İnanır, bu tarihten itibaren Türk sinemasının sarsılmaz başrol oyuncularından biri haline geldi.

Kara Gözlüm BİR HAYALİNİ GERÇEKLEŞTİRİMEDİ

Kadir İnanır, 58 yıllık kariyerinde sinema filmi ve TV dizisi olmak üzere 158 yapıma imza attı. Son çalışması olan 2019 yapımı 'Kapı' adlı sinema filminin setinde sohbet ettiğim İnanır, "Kariyeriniz adına bundan sonra en büyük hayaliniz nedir?" şeklindeki soruma; "Mülteci dramını film haline getirmek" cümlesiyle cevap verdi.

Kapı

Kadir İnanır, kariyeri boyunca birçok ödül kazanırken, toplumsal duyarlılığından dolayı birçok kurum ve kuruluş tarafıondan da plaketle onurlandırıldı.

BİRÇOK ÖDÜLE LAYIK GÖRÜLDÜ

♦ 1973... 5. Altın Koza Film Festivali - En İyi Erkek Oyuncu - 'Utanç'

♦ 1986... 23. Altın Portakal Film Festivali - En İyi Erkek Oyuncu - 'Yılanların Öcü'

♦ 1990... 3. Ankara Film Festivali - En İyi Erkek Oyuncu - 'Medcezir Manzaraları'

♦ 2000... 37. Altın Portakal Film Festivali - 'Yaşam Boyu Onur Ödülü'

♦ 2007... 40. Sinema Yazarları Derneği Ödülleri - 'Onur Ödülü'

♦ 2018... 18. Uluslararası Adana Altın Koza Film Festivali - 'Yaşam Boyu Onur Ödülü'

♦ 2016... Almanya Film Festivali Oyun Ödülü - 'Onur Ödülü'

♦ 2023... 30. Uluslararası Altın Koza Film Festivali - Cumhuriyetin 100'üncü yılında 'Sinemamızın Yüzü'Ödülü'

Kadir İnanır'ın tüm sert görünümüne rağmen nasıl yufka yürekli biri olduğunu tanıyanlar hep söylerdi. İnsan sevgisiyle beslenen o yüreğinin nasıl şefkat dolu olduğunu ben de defalarca gördüm. Özellikle Amasya'da...

YIL 2008, AYLARDAN OCAK

Saat 21 sularında Kadir İnanır’ı aradım. Her zamanki babacan tavrıyla halimi - hatırımı sordu. Sonra Amasya'da çektiği 'Son Cellat' adlı sinema filminin setine gelip bir izlenim yazısı yazmak istediğimi söyledim. Cevabı net ve kısaydı; "Sabah burada ol, bekliyorum." Oysa ben planımı birkaç gün sonrası için yapmıştım ama bunu Kadir İnanır'a söyleyemezdim. Çünkü bir kere "Sabah burada ol" demişti. Merzifon Havalimanı'nın açılmasına daha birkaç ay vardı.

Hemen otogara gidip bulduğum ilk Amasya otobüsüne bindim. Sabahleyin Amasya'ya indiğimde tir tir titremeye başladım. Üzerimde sadece gömlek ve onun üstüne giydiğim ince bir mont vardı; eve uğrayacak vaktim olmadığı için yola öylece çıkmak zorunda kalmıştım. Kadir İnanır’ın yardımcısını arayıp setin konumunu sordum. Otogara birkaç yüz metre mesafede olduğunu öğrenince yürüyerek gittim.

Temsili fotoğraf

Vardığımda Kadir İnanır, bir varilin içinde yakılan ateşin başında yönetmen Şahin Gök ile çekecekleri sahne üzerine konuşuyorlardı. Beni görür görmez; "Çalışkan, bu ne hal? Hava eksi 15 derece, donacaksın!" diye çıkıştı. Ardından yardımcısına dönerek, "Git, hemen Çalışkan'a giyecek kalın bir şeyler al gel" dedi. Biz ateşin başında beklerken, 10 - 15 dakika sonra yardımcısı elinde keçeden imal edilmiş kalın bir montla döndü. Kadir İnanır, işte böylesine halden anlayan, dışı sert ama içi yufka yürekli bir insandı.